mozok.click

Kompleks chemiczny - jeden z wiodących w strukturze współczesnej gospodarki Ukrainy. Od jego rozwoju w dużym stopniu zależy postęp naukowo-technologiczny kraju. Zakłady chemiczne produkują towary dla wszystkich głównych gałęzi przemysłu, transportu, rolnictwa, obrony, usługi konsumenckie oraz innych dziedzin działalności człowieka.

Przemysł chemiczny Ukrainy ma około 200 przedsiębiorstw i kompleksów produkcyjnych, w którym jest zatrudnionych ponad 350 tys. osób. Przedsiębiorstwa chemiczne produkują do 20 tys. towarów o łącznej wartości 40-45 mid hrywien (tab. 13).

Obecnie podstawą kompleksu chemicznego jest produkcja nawozów mineralnych, która stanowi ponad 60% wszystkich wyprodukowanych w kraju produktów chemicznych.

Kompleks chemiczny kraju obejmuje liczne wyspecjalizowane gałęzie przemysłu korzystające z różnych surowców, produkują one duży asortyment produkcji i są połączone między sobą wspólną technologią. Najczęściej wyodrębniamy chemię podstawową (nieorganiczną), chemię syntezy organicznej, górniczo-chemiczną, przemysł farmaceutyczny i mikrobiologiczny, chemię gospodarczą.

Tabela 13. Produkcja poszczególnych rodzajów produkcji przemysłu chemicznego na Ukrainie

Baza surowcowa przemysłu chemicznego Ukrainy

Ukraina posiada potężną bazę surowcową dla przemysłu chemicznego, czyli zapasy prawie wszystkich rodzajów mineralnych surowców chemicznych: węgiel, gaz ziemny, ropa naftowa, siarka, surowce węglanowe, sól kuchenna i potasowa, ruda tytanu i in. Spośród głównych rodzajów surowców mineralnych na Ukrainie dotychczas nie zostały jeszcze odkryte złoża surowców fosforu (znane są tylko małe złoża fosforytów i apatytu).

Ukraina ma praktycznie nieograniczone zapasy soli kuchennej (ponad 10 mld ton), większość z których koncentruje się w Złożach Arte-mowsko-Słowiańskich na pograniczu obwodów donieckiego, ługańskiego i charkowskiego. Duże znaczenie dla przemysłu chemicznego mają również zapasy soli w północnej części Krymu, mianowicie jezior Sywaszu, w skład których wchodzą roztwory soli sodu, magnezu, bromu, jodu, tytanu oraz innych cennych substancji.

Na Pryykarpaciu znajdują się złoża soli potasowych, z których uzyskuje się nawozy bezchlorowe i magnez. Rozwijają się wydobycie w dużych złożach w obwodach iwanofrankiwskim (Kałusz) i lwowskim (Stebnyk).

Ukraina posiada duże pokłady siarki rodzimej na Przykarpaciu: rozdolskie, jaworowskie, niemyrowskie (obwód lwowski), Głumajowskie (obwód iwanofrankiwski) i in.

Złoża surowców zawierających fosfor - rudy apatytowe - skoncentrowane są na pograniczu obwodów dniepropietrowskiego i żytomierskiego.

Na terytorium Ukrainy zostały odkryte dość duże złoża rud tytanu, które są wykorzystywane do uzyskania czystego metalu, a także do produkcji pigmentowego tlenku tytanu(IV). Podstawowe pokłady rudy tytanu znajdują się w obwodzie żytomierskim i dniepropietrowskim.

Surowiec węglanowy (kreda, wapień) jest dostępny w wielu miejscach Ukrainy (Przyczornomorza, Nizina Doniecko-Dnieprowska i in.) oraz całkowicie zaspokaja potrzeby przemysłu chemicznego w ten surowiec.

Pomimo istnienia potężnej bazy surowcowej, przemysł chemiczny cechuje znaczna zależność od importu niektórych rodzajów surowców (gaz ziemny, koncentraty apatytu, piryt siarczanowy i in.) oraz półprodukty (kauczuk syntetyczny, celuloza i in.).

Przedsiębiorstwa przemysłu chemicznego Ukrainy

Jednym z czołowych podsektorów przemysłu chemicznego Ukrainy jest produkcja nawozów mineralnych, przede wszystkim azotowych (saletra amoniakowa, mocznik, siarczan amonu i in.). Uzyskuje się je za pomocą syntezy z azotu powietrza i wodoru, który uwalnia się z odpadów produkcji koksu. Wraz z nawozami w tych samych fabrykach produkuje się kwas azotowy i pokrewne produkty, które są wykorzystywane do produkcji tworzyw sztucznych, włókien syntetycznych, różnorodnych barwników i in. Główne zakłady produkcyjne znajdują się na Donbasie i Przydnieprzu (Kamiańskie, Krzywy Róg i in.), a także w Czerkasach, Równym i w rejonach dookoła portu w Odessie.

Produkcja nawozów potasowych rozwija się na Pryykarpaciu i w Kałuszu (obwód iwanofrankiwski) oraz Stebnyku (obwód lwowski). Nawozy potasowe produkuje się również w zakładach tytanu i magnezu w Zaporożu razem z produkcją podstawową.

Ważne miejsce w kompleksie chemicznym Ukrainy zajmuje produkcja kwasu siarkowego i węglanu sodu (sody kalcynowanej). Kwas

siarkowy jest „chlebem” dla przemysłu chemicznego. Jest on uniwersalnym środkiem chemicznym, ponieważ wykorzystywany jest do produkcji nawozów mineralnych (fosforanów) oraz innych kwasów, w przemyśle metalurgicznym, rafinacji ropy naftowej, branży tekstylnej oraz innych. Zakłady produkcyjne kwasu siarkowego znajdują się w Sumach, Ko-stiantynówce, Winnicy i Odessie. Poza tym produkują go w Kamieńskim („DniproAzot”), na koksowniach Donbasu i Przydnieprza. Surowcem dla otrzymania kwasu siarkowego może być każda substancja zawierająca siarkę: siarka naturalna, piryt i in. Na Ukrainie są duże złoża siarki w obwodzie lwowskim, na bazie których powstały przedsiębiorstwa górniczo-chemiczne w Rozdole i Jaworowie. W Kostiantynówce kwas siarkowy produkowany jest z gazów siarczystych - produktu ubocznego wytapiania cynku.

Do produkcji sody stosowana jest sól kuchenna, wapień i dużo paliwa (dla 1 tony gotowego produktu potrzebnych jest 5 m³ solanki oraz 1,5 tony wapienia). Produkcja sody znajduje się na Donbasie (Słowiańsk), gdzie są duże złoża soli. Dość dużo sody produkują Krymskie Zakłady Sody znajdujące się w Krasnoperekopsku, surowiec wydobywa się z Jezior Sywaszu. Produkcję przemysłu sodowego (soda kalcynowana i kaustyczna, wodorowęglan) powszechnie stosuje się w przemyśle hutniczym, papierniczym, farmaceutycznym, spożywczym, a także do potrzeb gospodarstw domowych.

Wiodącą branżą w strukturze przemysłu chemicznego Ukrainy jest wytwarzanie polimerów: żywic syntetycznych, różnorodnych tworzyw sztucznych, włókien syntetycznych i in. Taka produkcja jest niezwykle skomplikowana. Wymaga znacznych ilości surowców węglowodorowych, energii elektrycznej, ciepła i wody.

Żywice syntetyczne i tworzywa sztuczne są wytwarzane w rejonach koncentracji surowców: na Donbasie (Siewerodonieck), w Przydnieprzu (Kamiańskie, Dniepr, Za-poroże), Czerkasach, Odessie oraz in.

Żywice syntetyczne, które są produkowane na Ukrainie, a także importowaną celulozę wykorzystuje się do produkcji włókien chemicznych. Produkcja ta charakteryzuje się dużą pracochłonnością i dlatego koncentruje się na obszarach o dużych zasobach pracowniczych, które z reguły są również regionami koncentracji przemysłu tekstylnego. Włókna chemiczne produkuje się w Kijowie, Czernihowie, Czerkasach,

Żytomierzu, Sokalu (obwód lwowski). Około jednej trzeciej włókien chemicznych wytwarzanych na Ukrainie wykorzystywana jest do potrzeb technicznych.

Materiały polimerowe są podstawą przemysłu gumy i azbestu Ukrainy. Łączą się z nim inne produkcje, które są największymi odbiorcami kauczuku syntetycznego, włókien chemicznych, sadzy. Jest ona ścisłe powiązana z budową maszyn, mianowicie z przemysłem motoryzacyjnym -głównym odbiorcą opon. Podstawowym surowcem tego przemysłu jest kauczuk, który jest importowany z Rosji oraz sadza techniczna, która jest produkowana z gazu ziemnego i gazów towarzyszących w Krzemieńczuku i Stachanowie. Większość przedsiębiorstw przemysłu gumowego i azbestowego koncentruje się w Dnieprze i Białej Cerkwi, a także w Charkowie, Kijowie, Zaporożu, Odessie, Berdiańsku i in.

Rys. 43.8. Przedsiębiorstwo „Sumychimprom" - jeden z najstarszych zakładów chemicznych -potężny producent nawozów fosforanowych, pigmentów zawierających tytan biały i żelazo

Na Ukrainie rozwija się przemysł produkujący farby i lakiery. Surowcem dla niego są naturalne żywice, oleje roślinne, materiały syntetyczne. Asortyment produkcji, która jest wytwarzana, jest bardzo szeroki: lakiery oraz farby antykorozyjne i dekoracyjne, rozpuszczalniki, żywice itp. Większość tych produktów wywarzana jest na Donbasie i w Przydnieprzu (Dniepr, Krzywy Róg). Produkcja lakierów i farb znajduje się również w Kijowie, Charkowie, Krzemieńczuku, Lwowie, Borysławowiczu, Iwano-Frankiwsku, Odessie.

W dużych miastach, które mają placówki badawcze, rozwinął się przemysł chemiczny i farmaceutyczny, jego ośrodki to: Kijów, Żytomierz, Charków, Połtawa, Lwów, Odessa.

Myśl główna

Przemysł chemiczny razem z budową maszyn i hutnictwem stali jest lokomotywą gospodarki Ukrainy.

Pytania kontrolne

508. Podajcie cechy podstawowe przemysłu chemicznego kompleksu gospodarki narodowej Ukrainy.

509. Wymieńcie produkty przemysłu chemicznego Ukrainy, z których korzystają: a) w rolnictwie; b) w budowie maszyn; c) w przemyśle włókienniczym; d) w życiu codziennym.

510. Opiszcie surowce wydobywane na Ukrainie dla przemysłu chemicznego. W których złożach są one skoncentrowane? Gdzie one się znajdują?

511. Jakie surowce Ukraina musi importować?

512. Wymieńcie podstawowe grupy produktów przemysłu chemicznego. W jakich przedsiębiorstwach lub w jakich regionach są one produkowane?

513. Jakie przedsiębiorstwa branży chemicznej znajdują się w waszej okolicy? Opiszcie produkty, które są w nich wytwarzane.

Tematy projektów edukacyjnych na temat:

„Rola chemii w życiu społecznym":

• Wybitni chemicy krajowi i zagraniczni jako naukowcy i osoby prywatne.

• Sytuacja ekologiczna w mojej miejścowości: czuję, myślę, działam.

• Kwestionariusze uczniów placówki edukacyjnej dotyczące ich uczestnictwa w rozwiązywaniu problemów ekologicznych miejscowości.

• Badania niezawodności reklamy z punktu widzenia chemii.

Źródło: Chemia podręcznik dla klasy 9 Hryhorowycz