1. Co to jest system? Jakie znacie systemy?
2. Jakie technologie informacyjne znacie z klas 5-8.?
3. Co to jest prawo autorskie? Co to jest plagiat?
RODZAJE SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH
Ludzkie życie powiązane jest z procesami informacyjnymi. Dla zwiększenia prędkości przekazu informacji oraz opracowania powiadomień, bezpiecz-
ne przechowywanie (archiwizacja) danych są zastosowane i wykorzystywane różnorodne zasoby techniczne oraz oprogramowanie. Dla efektywnej realizacji procesów informacyjnych wykorzystywane są zasoby techniczne oraz programowe połączenia w systemy.
Terminal - (łac. terminus- koniec, końcowa) jednostka komputerowa podłączona do sieci lokalnej bez przetwarzania danych.
Trasowanie - (poi. zarządzanie ruchem, służy do łączenia różnych sieci komputerowych (różnych w sensie informacyjnym, czyli np. o różnych klasach, maskach itd.), pełni więc rolę węzła komunikacyjnego.
Jako przykład rozpatrzmy sprzedaż biletów podróży pociągiem UkrZaliznyci. Bilet można nabyć w kasach na dworcu kolejowym (rys. 1.10), w terminalach sprzedaży biletów (rys. 1 11), poprzez różne sajty UkrZaliznyci - http://www. uz. gov. ua, Prywat24 - www. privat24. ua) oraz inne. Udostępniona sprzedaż biletów, dla użytkowników, osiągana w przypadku podłączenia do Internetu. Zręczniejsze kupno biletu jest drogą mobilnych środków komputerowych — net-booków, notebooków, iPadów, smartfo-nów (rys. 1.12).
Na serwerze UkrZaliznyci jest umieszczono informacje o wszystkich pociągach i kierunkach, ilości miejsc w każdym wagonie. Po sprzedaży biletu informacja, o zajętych miejscach w każdym wagonie, nadchodzi do serwera. Każdy pasażer powinien otrzymać najnowszą informacje o wolnych miejscach. Na przykład, informacja może wyglądać jak na podanym rysunku 1.13.
Na początkowym etapie systemu sprzedaży biletów wnoszą się i przekazują się dane do serwera UkrZaliznyci, w którym znajduje się program sprzedaży biletów, wiadomość o zaplanowanych pociągach, ilości wagonów w każdym z nich, typy wagonów (1 klasa, 2 klasa, luksus i inne) oraz ilość miejsc w wagonie. Odpowiedni program opracowuje dane i zachowuje w pamięci komputera.
Kasjer, wnosząc zapotrzebowane dane pasażera nadaje informacje o wolnych miejscach w pociągu. Według wskazanych danych pasażera, kasjer podaje infor-
macje o kierunku, skąd wyjeżdża i stacje końcową oraz czas i datę (rys. 1.14).
Jeżeli pasażer niepoinformowany o pociągu, podnosi decyzje z zapytaniem o dokładności przez kasjera, otrzymując pełną i wyczerpującą informację o pociągu, czasie, klasie oraz inne dane.
Plackarta - (niem. platz — miejsce, kartę — bilet, karta).
Kupę (fr. coupe - kareta na dwie osoby) — miejsce wydzielone w wagonie pasażerskim na dwie lub cztery osoby.
W wyniku pełnego zadowolenia pasażera odnośnie czasu, klasy wagonu, miejsca, kasjer nadaje rozkaz na wydruk biletu. Jednocześnie na rozkaz wydruku do serwera UkrZaliznyci wraz nadaje się powiadomienie o stanie zajętym pewnego miejsca, w wagonie oraz w pociągu, co uniemożliwia powtórnego kupna biletu przez terminali czy Internet. W podobny sposób działa wymiana powiadomień przy kupnie biletu przez terminal lub Internet.
Wyżej podany przykład sprzedaży biletów kolejowych, który przewiduje różne procesy informacyjne: przekaz, opracowanie oraz zapamiętywanie (archiwizacja) powiadomień.
Zestaw połączonych ze sobą elementów, przeznaczony do implementacji procesów informacyjnych, nazywana się systemem informacyjnym.
Systemy informacyjne, ale z innymi zadaniami, obejmują system kontroli lotów, serwis prognozy pogody, bibliotekę, serwis informacyjny w telewizji, system skierowania do Rady Najwyższej itp. Należy zauważyć, że systemy informacyjne istniały już od dawna, lecz procesy informacyjne w nich przeprowadzano ręcznie lub przy użyciu urządzeń mechanicznych. Zastosowanie technologii komputerowych, a zwłaszcza sieci komputerowych znacznie przyspieszyło procesy informacyjne w systemach informacyjnych.
Jednym z pierwszych w świecie wprowadzenia komputerowych systemów informacyjnych rozpoczął Instytut Cybernetyki Akademii Nauk Ukrainy pod kierownictwem dyrektora, akademika Wiktora Gluszkowa (1923—1982) (rys. 1.15) projektowano automatyczne systemy kierowania produkcji oraz wprowadzono w zakładach metalurgicznych Ukrainy, w zakładzie produkcji telewizorów „Elektron” we Lwowie i in. W. Ciuszków mówił: „Bez odrobiny wątpienia w przyszłości znaczną cześć prawidłowej regularności, otaczającego nas świata będzie poznawana oraz zastosowana z wykorzystaniem pomocniczych ludziom, systemów i zasobów technicznej automatyzacji. I o tyle bez braku wątpliwości, że najważniejsze kroki w procesach umysłowych oraz poznawania będą zawsze należały człowiekowi”.
Rozważmy poszczególne rodzaje systemów informacyjnych.
Systemy informacyjne automatyzacji można podzielić na gatunki:
• ręczne - procesy informacyjne zrealizowane człowiekiem bez zastosowania bądź jakich zasobów i urządzeń technicznych (współcześnie takie systemy informacyjne nie wykorzystuje się);
• automatyzowane - zastosowuje się do realizacji procesów informacyjnych pracą ludzi oraz zasoby i narzędzia techniczne (dziś takie systemy informacyjne najbardziej rozpowszechnione, narzędzia komputerowe osiągające potęgi w wydajności);
• automatyczne - realizacja procesów informacyjnych odbywa się bez udziału człowieka (człowiek uczestniczy w pracy takiego systemu informacyjnego na etapie przygotowawczym oraz na etapie analizy otrzymanych wyników).
ZASOBY TECHNICZNE ORAZ PROGRAMOWE SYSTEMÓW INFORMACYJNYCH
Podstawowym składnikiem komputerowych systemów informacyjnych są przyrządy techniczne, stosowane do przekazu, przechowywania oraz opracowania powiadomień, a także programy komputerowe, pod kierownictwem których odbywają się procesy informacyjne. Te części składowe układu zabezpieczają pracę systemu informacyjnego, schemat który podany niżej na rysunku 1.16.
Z zastosowaniem podstawowych urządzeń komputerowych i ich klasyfikacją oprogramowania komputerowego zapoznaliście się w klasie 8.
POJĘCIE ŚRODOWISKA INFORMACYJNEGO
W szybkobieżnym roście roli procesów informacyjnych w życiu człowieka i współczesnym społeczeństwie, uważano, że z industrialnego, w którym głównym odegrała produkcja towarów i usług, postępowo przetwarza się w informacyjne, gdzie głównym produktem jest informacja. Charakterystycznymi cechami społeczeństwa informacyjnego są:
• wzrost roli informacji w społeczeństwie;
• wzrost tempa tworzenia komunikacji informacyjnych oraz nadanie usług informacyjnych;
• globalne rozpowszechnianie się przestrzeni informacyjnej dla udostępnienia do światowego resortu informacyjnego, co umożliwia potrzeby użytkowników w informacyjnych produktach oraz usługach.
Zasoby informacyjne są jedynym głównym produktem działalności społeczeństwa informacyjnego. Wyróżniają tradycyjne zasoby informacyjne do których należą drukowane książki, gazety, czasopisma, obrazy, ryciny, mapy oraz inne. A także elektroniczne zasoby informacyjne i do nich należą wszelkie dane w postaci plików komputerowych — tekstowe, graficzne, dźwiękowe, video, programy komputerowe, pliki i katalogi archiwum oraz inne.
POJĘCIE KULTURY INFORMACYJNEJ, WYKSZTAŁCENIE INFORMACYJNE, IK-KOMPETENCJA
Pomyślność w społeczeństwie informacyjnym potrzebuje osiągnięcia pewnego poziomu wykształcenia informacyjnego oraz kultury informacyjnej.
Wykształcenie informacyjne przewiduje osiągnięcia umiejętności oraz nawyków w wyszukiwaniu potrzebnych źródeł informacji, korzystając z optymalnych algorytmów wyszukiwania; własnej krytycznej oceny oraz efektywne opracowanie dla osobistych i fachowych celów. Celowo efektywnego zastosowania w realizacji współczesnych procesów technologii informacyjno-komuni-kacyjnej.
Kultura informacyjna łączy w sobie otrzymanie pewnego wykształcenia informacyjnego, co jest jedną z podstawowych cech kultury osobistości.
Kultura informacyjna, oprócz wykształcenia, łączy dokładne rozumienie roli integracji procesów informacyjnych w rozwoju społeczeństwa, wiedza oraz doktryny etyki i prawa w sferze realizacji technologii informacyjnych.
Wykształcenie informacyjne oraz kultura informacyjna polega na ścisłym powiązaniu z kompetencją komunikacji informacyjnej. Zgodnie z standardem państwowej podstawowej i ogólnokształcącej oświaty, kompetencja informacyjnej komunikacji — celowe wykorzystanie oraz stosowanie uczniem technologii oraz zasobów informacyjnej komunikacji na wykonanie osobistych i społecznie użytecznych zadań.
WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA I PRAWO AUTORSKIE
Własność intelektualna - własność prywatnych dzieł sztuki i twórczej działalności. Do własności intelektualnej, zgodnie z prawem Ukrainy należą:
• utwory literackie oraz dzieła sztuki;
• programy komputerowe;
• bazy danych;
• dźwiękowe i video nagrania, transmisje oraz programy środków przekazu;
• odkrycia naukowe;
• wynalazki, modele, szablony oraz wzorce przemysłowe;
• propozycje racjonalizatorskie;
• odmiany roślin, gatunki zwierząt;
• terminologia komercyjna (firmowa), znaki, symbole targowe oraz usługi, geograficzne znaki i symbole;
• tajemnice komercyjne
oraz wiele innych.
Na każdą rzecz własności intelektualnej rozpowszechnia się prawo autorskie. Prawo autorskie - polega na następnym:
• wyznanie imienia autora utworów sztuki i nauki oznaczonych na wzorcach;
• wybór podpisu, pseudonimu, stosowanego zamiast imienia własnego autora na stworzonych wzorcach dzieł sztuki nauki i kultury;
• zabezpieczenie o całokształt dzieła sztuki oraz zabranianie dowolnej zmiany kształtu;
• zabezpieczenie zezwolenia i zakazu korzystania (kopii, druku, tłumaczenia, prezentacji i inne) i podania materiałów trzecim osobom.
Wykorzystanie dzieła własności intelektualnej bez poprzedniego uwiadomienia, zezwolenia autora jest naruszeniem praw autorskich i przewiduje się dwa rodzaje odpowiedzialności prawnej według Ustawy i Prawa Karnego Ukrainy. Możliwe naruszenia prawa:
• nieprawne (bez odpowiedniej licencji) korzystanie z programów komputerowych;
• rozpowszechnianie rysunków, rycin, zdjęć, utworów literackich oraz muzycznych bez zezwolenia autora;
• korzystanie i stosowanie we własnych utworach, referatach, pracach naukowych oraz innych, fragmentów dzieł nauki, literatury, utworów muzycznych, kino oraz video, obrazów, zdjęć bez poprzedniego uwiadomienia i uzgodnienia wykorzystania z ich autorem.
Oprócz prawodawczych ustaw w społeczeństwie użytkowników od dawna stosowane prawa etyki. Pierwszym, który podniósł kwestie etyki, stosowania i korzystania z techniki komputerowej, był amerykański założyciel cybernetyki uczony Norbert Winer w 60. latach XX wieku. Jego idee etyki w dalszym rozwoju uczestniczyli naukowcy oraz rożne wspólnoty technologii informacyjnej. Amerykańska wspólnota techniki komputerowej (Association for Computing Mashinery — skrót ACM) w Stanach Zjednoczonych stworzyła własny Kodeks etyki i fachowego zachowania. Podstawowe założenia kodeksu są:
• skierowanie osobistej działalności na korzyść społeczeństwa i dobrobytu ludzi;
• nie zadawanie szkody otoczeniu;
• zaufanie i szacunek do innych;
• zabezpieczenie prawa prywatnej własności oraz autorstwa;
• zabezpieczenie prawa ochrony prywatnej własności intelektualnej;
• powaga do ludzi i konfidencjonalność;
• zakaz korzystania z techniki komputerowej w celu zadania szkód innym;
• sprzyjanie rozumienia ryzyka społeczeństwem bezprawnego stosowania techniki komputerowej
oraz inne założenia.
Powyżej zaznaczone założenia przewidują, że użytkowniki systemów komputerowych nie obrażają innych użytkowników, nie czynią przeszkód w pracy, nie udostępniają danych osobowych nie przeznaczonych dla szerokich audytoria użytkowników, nie przywłaszczają programów, nie drukują rysunków, tekstów, zdjęć innych osób.
Podjęcie decyzji o dotrzymywaniu się prawa etyki jest dobrowolne oraz świadome wykonanie prawa etyki jest oświadczeniem wysokiego poziomu kultury osobistej.
Zestaw wzajemnie powiązanych elementów dla realizacji procesów informacyjnych nazywany jest systemem informacyjnym.
Poziomy automatyzacji systemu informacyjnego można podzielić na ręczne, automatyzowane oraz automatyczne.
Podstawowe składniki komputerowych systemów informacyjnych są przyrządy techniczne stosowane do przekazu, przechowywania (archiwizacji) oraz opracowania powiadomień, programy komputerowe które kierują procesami informacyjnymi.
Współczesne społeczeństwo rozwoju industrialnego, w którym znajdujemy się i głównym celem jest produkcja towarów i usług, transformuje się w informacyjnie strukturalizowane społeczeństwo celem, którego jest informacja.
Wykształcenie informacyjne to obecność wiedzy, umiejętności, nawyków prawidłowego odnalezienia odpowiednich źródeł oraz stosowanie efektywnie optymalnych zasobów wyszukiwania; krytycznej oceny wiadomości oraz efektywne opracowanie z wykorzystaniem do celów osobistych i fachowych; efektywne zastosowanie realizacji procesów informacyjnych w nowoczesnych technologiach informacyjnej komunikacji.
Kultura informacyjna — to stosowna umiejętność zastosowania procesów informacyjnych wraz z dostrzeganiem prawa etyki w wykorzystaniu technologii informacyj nych.
Kompetencja informacyjnej komunikacji — celowe korzystanie technologii informacyjnych oraz odpowiednich zasobów, realizacja wykonania zadań osobistych oraz fachowych.
Własność intelektualna - korzystanie dzieł sztuki i nauki bez poprzedniego uwiadomienia, zezwolenia autora z naruszeniem prawa autorskiego i przewiduje się dwa rodzaje odpowiedzialności prawnej według Ustawy i Prawa Karnego Ukrainy.
Oprócz norm prawnych, w środowisku użytkowników komputerów już od dawna stosuje się szereg etycznych norm, dotrzymanie których jest oświadczeniem człowieka o wysokiej kulturze osobistej.
Odpowiedz na pytania
1°. Co to jest system informacyjny?
2*. Jakie procesy informacyjne sprzedaży biletów kolejowych były zrealizowane?
3°. Jakie rodzaje systemów informacyjnych znacie?
4*. Do jakiego rodzaju systemów informacyjnych należy sprzedaż biletów kolejowych?
5*. Co to jest sprzęt techniczny oraz oprogramowanie systemów informacyjnych? Jaki sprzęt techniczny był zastosowany przy sprzedaży biletów kolejowych?
6*. Jakie jakości osobistości przewiduje wykształcenie informacyjne?
7*. Jakie jakości osobistości przewiduje kultura informacyjna?
8°. Co to jest kompetencja informacyjna komunikacji ucznia?
9*. Proszę podać udowodnienia wiedzy informatyki?
10*. Co to jest własność intelektualna? Proszę podać obiekty własności intelektualnej.
11*. Co to jest prawo autorskie? Jakie działania powodujące przy zabezpieczeniu bezpieczeństwa praw autorskich?
12*. Jakich norm etycznych należy dostrzegać przy pracy z komputerem?
Wykonaj zadanie
1*. W jednym z wydziałów bankowych Ukrainy istnieje sieć terminalów otrzymania gotówki, pobieranie czynszu z korzystania telefonów komórkowych oraz usług komunalnych i in. Proszę opisać czy wydział banku należy do systemu informacyjnego, jeżeli tak, to jakie zasoby techniczne jest zastosowane które zabezpieczają pracę systemu?
2*. Wyznaczcie i uzasadnijcie z niżej podanego spisu, to co należy do systemu informacyjnego:
a) księga kulinarna;
b) policjant ruchu drogowego;
c) nadajnik temperatury środowiska otaczającego;
d) system zabezpieczania bezpieczeństwa lotów;
e) miejska służba informacyjna Odpowiedź uzasadnijcie.
3*. Proszę opisać pracę biblioteki szkolnej jako systemu informacyjnego.
4*. Wyszukajcie w Internecie trzy różne definicje o środowisku informacyjnym. Ułóżcie porównawczą charakterystykę tych definicji, która z nich jest bardziej wyczerpującą.
5*. Według materiałów punktu ułóżcie schemat głównych podstaw kultury informacyjnej.
6*. Przygotujcie powiadomienie, zgodnie z prawem Ukrainy, o obiektach które nie są obiektami w ramach prawa autorskiego.
PRACA PRAKTYCZNA N 1 “Edukacyjne systemy informacyjne i resursy”
Uwaga! Podczas pracy z komputerem dostrzegajcie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
1. Wyszukiwanie tekstowych edukacyjnych resursów w Internecie
1. Odszukaj w Internecie tekst Biblii w tłumaczeniu P. Kulisza i I. Puliuja.
2. Ściągnij oraz zarchiwizuj tekst we własnym folderze Materiały oświaty/Tekst.
3. Otwórz tekst Biblii w redaktorze tekstowym oraz odszukaj Przypowieść o synu marnotrawnym.
4. Skopiuj tekst przypowieści do nowego pliku redaktora tekstowego, sformatuj tekst oraz zarchiwizuj w folderze Materiały edukacyjne/Tekst/ Przypowieść o synu marnotrawnym.
2. Wyszukiwanie w Internecie materiałów graficznych szkoleniowych
1. Wyszukaj w Internecie reprodukcje Rembrandta Powrót syna marnotrawnego.
2. Odnaleziony obraz graficzny zarchiwizuj w folderze Materiały eduka-cyjne/Grafika.
3. Wyszukiwanie w Internecie materiałów multimedialnych szkoleniowych
1. Wyszukaj w Internecie video materiały szkoleniowe Zjawiska magnetyczne. Na przykład na YouTube.
2. Stwórz w redaktorze tekstowym katalog zawierający 5-6 video tego tematu, zarchiwizuj w folderze Materiały oświaty/Tekst/katalog.
3. Ściągnij jeden z video plików do foldera Materiały oświaty/Video.
4. Przeglądnij zarchiwizowany plik.
Źródło: Informatyka podręcznik dla klasy 9 Rivkind