mozok.click » Podręczniki w języku polskim » Biologia » Ochrona i zachowanie biosfery
Інформація про новину
  • Переглядів: 132
  • Автор: admin
  • Дата: 10-03-2018, 00:30
10-03-2018, 00:30

Ochrona i zachowanie biosfery

Категорія: Podręczniki w języku polskim » Biologia

W wyniku działalności człowieka w ekosystemach zachodzą globalne zmiany

W ciągu tylko kilkuset lat człowiek stał się jednym z bardzo wpływowych czynników ekologicznych na skalę planetarną. Rozpatrzmy globalne przemiany w przyrodzie, które odbyły się i nadal odbywają się wskutek działalności człowieka.

Wymieranie gatunków i zmniejszenie różnorodności gatunkowej. Według danych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody, w ciągu ostatnich pięciu stuleci w wyniku bezpośredniego lub pośredniego wpływu człowieka wymarło ponad 800 gatunków zwierząt i roślin. Wśród nich kilkadziesiąt gatunków ssaków (tarpan, tur, syrena morska), ptaków (gołąb wędrowny, dront) i innych zwierząt, które po prostu już nie istnieją (ryc. 56.1). Według niektórych danych codziennie na Ziemi znika co najmniej dwa gatunki zwierząt (przede wszystkim tropikalnych bezkręgowców). Jeśli to tak, to dzisiejsze wymieranie zwierząt jest najszybsze w historii Ziemi w ciągu ostatnich 65 milionów lat.

Rujnowanie ekosystemów. Gospodarcza działalność człowieka destruktywnie wpływa nie tylko na poszczególne organizmy, ale i na całe ekosystemy. Już mówiliśmy o problemie zmniejszania się powierzchni lasów tropikalnych, jednak nie tylko one są zagrożone: w Ameryce prawie znikły prerie o wysokiej trawie, w których pasły się bizony, a w naszych szerokościach zagrożone są stepy i dąbrowy. Właśnie zniknięcie miejsc zamieszkania zwierząt jest główną przyczyną znikania gatunków. Mimo to kampanie mające na celu ochronę przyrody przeważnie są skierowane na propagandę zachowania poszczególnych gatunków zwierząt, ponieważ ludzie chętniej odzywają się na apele o ochronie konkretnego organizmu, a nie abstrakcyjnego ekosystemu. W celu ochrony rzadkich ekosystemów na Ukrainie po raz pierwszy w świecie była stworzona tak zwana Zielona Księga - odpowiednik Czerwonej Księgi, do której wnoszone są rzadkie i znikające zespoły roślinne. Zielona Księga Ukrainy - to oficjalny dokument państwowy, na mocy którego podejmowane są decyzje o środkach ochrony unikalnych zespołów.



Zanieczyszczenie otaczającego środowiska. Jeśli wymieranie gatunków i zniknięcie rzadkich ekosystemów ktoś może uważać za znikomy problem, ponieważ to bez-

pośrednio „nas nie dotyczy”, to z powodu zanieczyszczenia otaczającego środowiska człowiek cierpi na równi z całą biosferą i ignorować tego problemu nie można. W zależności od charakteru zanieczyszczenia wyróżnia się kilka ich rodzajów.

• Chemiczne zanieczyszczenie, zapewne najbardziej rozpowszechnione: przemysłowe odpady zawierają sporo szkodliwych substancji zdolnych zanieczyszczać wodę, grunt i powietrze. Źródłami chemicznego zanieczyszczenia są odpady przemysłu chemicznego, trujące środki chemiczne, nawozy, produkty spalania paliwa i dowolne inne procesy, które są przyczyną wzrostu koncentracji potencjalnie toksycznych substancji w otaczającym środowisku (ryc. 56.2, A).

• Fizyczne zanieczyszczenie włącza świetlne, dźwiękowe, cieplne i promieniotwórcze zanieczyszczenie środowiska. Skutki fizycznego zanieczyszczenia są nie mniej poważne niż chemicznego. Hałas negatywnie wpływa na zdrowie człowieka, jest czynnikiem niepokoju zwierząt w ekosystemach, narusza ich orientację w przestrzeni. Być może hałas powodowany urządzeniami hydrolokacji doprowadza do wyrzucania się wielorybów i delfinów nad brzeg (ryc. 56.2, B). Nocne oświetlenie miast zaburza wzrost roślin, narusza orientację ptaków i nocnych owadów w przestrzeni. Lokalne cieplne zanieczyszczenie (na przykład spowodowane zrzutem podgrzanych wód z elektrowni) znacznie wpływa na wodne ekosystemy: przy wzroście temperatury zmniejsza się koncentracja rozpuszczonego w wodzie tlenu, może rozpocząć się kwitnięcie zbiorników wodnych i ich zabagnianie.

• Biologiczne zanieczyszczenie powstaje w przypadku trafiania do ekosystemów niepożądanych organizmów. Zanieczyszczenie biologiczne - to przede wszystkim trafianie do wody, gleby czy atmosfery szkodliwych albo chorobotwórczych drobnoustrojów. Źródłami biologicznego zanieczyszczenia mogą być nieodkażo-ne rolnicze, przemysłowe lub gospodarcze ścieki, trupy zwierząt gospodarskich, wysypiska odpadów komunalnych i przemysłowych.

• Mechaniczne zanieczyszczenie. Jeśli nawet zanieczyszczenia nie wywierają wyrażonego chemicznego, fizycznego czy biologicznego wpływu na środowisko przyrodnicze, znaczne ilości nawet „nieszkodliwych” odpadów negatywnie odzwierciedlają się na jakości wody, gleby i na organizmach, które w nich mieszkają (ryc. 56.2, B). Przeznaczenie znacznych terytoriów pod wysypiska i poligony rujnuje ekosystemy, które przedtem istniały na ich miejscu. Nieszkodliwych odpadów praktycznie nie istnieje: mechaniczne zanieczyszczenie prawie zawsze jest połączone z biologicznym, chemicznym lub fizycznym.

 


W celu ochrony środowiska naturalnego podejmowane są rozmaite działania

Jakie więc działania podejmuje się w celu ochrony środowiska naturalnego? Podejścia stosowane obecnie są skierowane przeważnie na osiągnięcie dwóch celów: zapobieganie zanieczyszczeniu środowiska naturalnego i zachowanie różnorodności biologicznej. W celu zmniejszenia zanieczyszczenia proponowane są różne sposoby, lecz, niestety, ostatecznego rozwiązania tego problemu na razie się nie oczekuje. Oto niektóre proponowane podejścia do jego rozwiązania.

1. Przejście na ekologicznie czyste źródła energii: energię Słońca, wiatru, biomasy, przepływów i odpływów. Należy zaznaczyć, że dotychczas nie ma żadnego źródła energii, które całkowicie eliminowałoby negatywny wpływ na środowisko naturalne. Lecz uważa się, że alternatywne źródła energii mają przewagę nad wykorzystaniem bogactw naturalnych chociażby dlatego, że są zasobami odnawialnymi. Obecnie na świecie około 5% produkcji energii elektrycznej pochodzi z zasobów odnawialnych.

2. Przejście na bezodpadowe technologie produkcji, przy których odpady jednego procesu przemysłowego służą surowcem dla innego.

3. Wtórne wykorzystanie odpadów i ich bezpieczna przeróbka. Na przykład segregowanie odpadów komunalnych, które ludzie często lekceważą i maksymalne powtórne wykorzystanie materiałów, które się w nim mieszczą.

4. Przejście transportu samochodowego na elektryczne silniki i silniki, które pracują na odnawialnych rodzajach paliwa (na przykład na wodorze).

Zachowanie różnorodności biologicznej jest niezbędne dla przyrody i człowieka

Wspominaliśmy już, że różnorodność biologiczna, według współczesnych wyobrażeń, jest główną wartością biosfery, a jej zachowanie - jednym z najważniejszych zadań ochrony przyrody.

Możesz zapytać: a po co w ogóle należy chronić różnorodność biologiczną? Cóż z tego, że zniknie sto lub dwieście gatunków, o których istnieniu nawet nie podejrzewamy? Po pierwsze, jak już zauważaliśmy w § 54, różnorodność biologiczna podwyższa trwałość ekosystemów i zniknięcie określonych gatunków może zagrozić istnieniu całego ekosystemu. A naruszone ekosystemy mogą być bardzo niebezpieczne: możliwy jest niekontrolowany wzrost liczebności szkodników, niebezpiecznych zwierząt lub przeno-sicieli infekcji. Po drugie, różnorodność biologiczna - to potencjalne źródło nowych pożytecznych produktów, biologicznie aktywnych substancji i nowej wiedzy o świecie. Być może w jeszcze nie zbadanych organizmach kryją się odpowiedzi na ważne naukowe pytania lub klucz do leczenia obecnie nieuleczalnych chorób. Po trzecie, bioróżnorod-ność jako nieodłączna charakterystyka przyrody ma ważne estetyczne i rekreacyjne znaczenie. Rekreacja, czyli odpoczynek i uzdrowienie, w dzikiej przyrodzie ma o wiele większą wartość, niż na ożywionej miejskiej ulicy, a burakowe pole wątpliwe czy stanie się większym źródłem natchnienia dla malarza niż ranek w sosnowym lesie. Czwarty argument, który jest przytaczany na ochronę różnorodności biologicznej, ma charakter etyczny: czy mamy prawo niszczyć to, czego nie tworzyliśmy, tylko dlatego, że nie rozumiemy jego praktycznej wartości w tym momencie?

W celu zachowania różnorodności biologicznej podejmowane są różne działania.

1. Tworzenie rezerwatów, narodowych parkowi innych terytoriów ochrony przyrody.

2. Tworzenie list rzadkich zwierząt i roślin (na przykład w postaci Czerwonej Księgi) i ograniczenie wykorzystania tych gatunków.

3. Rozmnażanie rzadkich zwierząt w niewoli z późniejszym ich powrotem do dzikiej przyrody.

4. Ekologiczna edukacja i informowanie ludności o problemach środowiska przyrodniczego.

5. Racjonalne wykorzystywanie zasobów przyrody w szerokim sensie: skrócenie powierzchni zasiewów drogą podwyższenia efektywności gospodarki rolnej, walka z kłusownictwem i wykorzenienie przesłanek do jego pojawienia się, odnawianie lasów w miejscach ich wyrębu.

W następnym paragrafie dokładniej rozpatrzymy i przeanalizujemy niektóre wymienione środki.


 

Zastanów się

Wybierz jedną poprawną odpowiedź

1

Zielona Księga Ukrainy powstała w celu A ochrony rzadkich i znikających gatunków roślin В ochrony rzadkich i znikających gatunków zwierząt C ochrony rzadkich i znikających zespołów roślinnych D zapobiegania hodowaniu genetycznie modyfikowanych roślin E wzrostu produktywności rolnictwa

2

Do fizycznego zanieczyszczenia środowiska naturalnego prowadzi A emisja przedsiębiorstwami dwutlenku węgla do atmosfery В tworzenie się tlenku azotu w silnikach spalania wewnętrznego C nocne oświetlenie ulic w wielkich miastach D wywożenie odpadów z gospodarstw hodowli świń E zakwit wody i masowe ginięcie ryb

3

Skutkiem dźwiękowego zanieczyszczenia środowiska naturalnego może być A utrata przez zwierzęta orientacji w przestrzeni В zaburzenia wzrostu roślin C wzrost częstości mutacji u człowieka D spowolnienie wzrostu roślin E opady kwaśnych deszczów

4

Najmniej efektywne podejście do zachowania bioróżnorodności - to A stworzenie terytoriów ochrony przyrody В racjonalne wykorzystywanie zasobów przyrody C zachowanie i hodowla rzadkich zwierząt w niewoli D ograniczenie polowania na rzadkie zwierzęta E walka ze szkodnikami upraw rolniczych

5

NIE jest odnawialna energia

A spalania węgla brunatnego В przypływów i odpływów C wiatru D fal morskich E geotermalna

Sformułuj odpowiedź w postaci kilku zdań

6

Scharakteryzuj globalne zadania dotyczące problemów środowiska naturalnego, które stoją przed ludzkością.

7

Podaj argumenty przemawiające za koniecznością ochrony środowiska naturalnego.

8

Podaj charakterystykę najefektywniejszych, twoim zdaniem, działań na rzecz zachowania różnorodności w biosferze.

9

Jakie są rodzaje zanieczyszczeń środowiska naturalnego? Podaj po jednym przykładzie z każdego rodzaju.

10

Jak można zmienić swój byt, aby zmniejszyć zanieczyszczenie środowiska naturalnego?

Znajdź odpowiedź i postaraj się zrozumieć istotę problemu

11

Tak zwany Wielki Smog, który był obserwowany w Londynie w 1952 roku, doprowadził do śmierci ponad 12 tysięcy ludzi, po czym uchwalono szereg ustaw o ochronie czystości powietrza? Jakie są przyczyny tego tragicznego wydarzenia?

12

W rezerwacie Askania - Nowa znajduje się ostatni zachowany w Europie obszar dziewiczego stepu porośniętego ostnicą i kostrzewą walezyjską. Jak udało się zachować takie unikalne terytorium i jaka jest rola rezerwatu w zachowaniu rzadkich zwierząt i roślin?

Dowiedz się samodzielnie i opowiedz innym

13

Scharakteryzuj przyczyny i okoliczności wymierania tarpana, syreny morskiej, gołębia wędrownego lub innego znikłego gatunku zwierząt.

14

Jakie ekosystemy i biotopy są obecnie na granicy zniknięcia? Jakie działania są podejmowane dla ich zachowania?

Projekt II

Badanie poziomu antropogenicznego wpływu w ekosystemach swojej miejscowości

1. Badanie poziomu wpływu działalności człowieka na przyrodnicze zespoły swojej miejscowości można urzeczywistniać w różnych kierunkach:

Kierunek

Sposób określania

Zanieczyszczenie

pyłem

zebrać próbki z powierzchni różnych obiektów (za pomocą taśmy lub pałeczek watowych) i porównać

Zanieczyszczenie

chemiczne

wyjaśnić obecność i zawartość różnych substancji w próbkach wody lub kurzu metodami chemicznymi

Zmiany terytorialne

wykorzystując mapy terytorium z różnych lat albo serw „Google Earth Engine”, zbadać wzrost powierzchni zsy-pisk, zwiększenie terytoriów miast, zaorywanie, wyrąb lasów i in.

Zmiany biologiczne

przeanalizowawszy artykuły naukowe, sprawozdania organizacji i instytucji ekologicznych, wyznaczyć biologiczne zmiany w ekosystemach swojej miejscowości

2. Przeanalizowawszy obserwowane wpływy, oceń je według pięciostopniowej skali i wyciągnij wnioski.

 

Źródło: Biologia podręcznik dla klasy 9 Szałamow

 






^