Інформація про новину
  • Переглядів: 136
  • Автор: admin
  • Дата: 10-03-2018, 00:33
10-03-2018, 00:33

Ochrona przyrody

Категорія: Podręczniki w języku polskim » Biologia

Ochrona środowiska naturalnego często pozostaje w sprzeczności z ludzkimi potrzebami

Wiesz już, że ochrona środowiska naturalnego i zachowanie różnorodności biologicznej mają ważne znaczenie dla całej ludzkości. Lecz problem polega na tym, że zanieczyszczenie środowiska i rujnowanie naturalnych ekosystemów - to odwrotna strona cywilizacji i całkowicie zapobiec szkodliwemu wpływowi człowieka na środowisko naturalne na obecnym etapie rozwoju technologii jest niemożliwe. Niemożliwe jest jednoczesne rozszerzanie terytoriów agrocenoz (pól i sadów) i zachowywanie dawnych powierzchni calizny i nie zaorywanych ziem, spalanie kopalin użytecznych i obniżanie poziomu dwutlenku węgla w atmosferze, zwiększanie produkcji i przy tym skracanie ilości odpadów.

W dowolnych zagadnieniach dotyczących ochrony przyrody zawsze istnieje sprzeczność interesów: między pragnieniem uzyskania maksymalnej korzyści przy minimalnych wydatkach a koniecznością zachowania Ziemi w stanie przydatnym do istnienia ludzi.



Tworzenie obszarów chronionych - to jedna z metod zachowania różnorodności biologicznej

Nadanie określonym terytoriom statusu ochronnych ma trwałą historię. Uważa się, że pierwszy w historii rezerwat był założony ponad dwa tysiące lat po temu, w lii wieku p.n.e. w Sri Lance. W XIII wieku książę Daniel Halicki stworzył w Białowieskiej Puszczy rezerwat1, w którym było zabronione polowanie i gospodarcza działalność. Obecnie różne obszary chronione, na których jest ograniczona gospodarcza działalność człowieka zajmują około10% lądu. To sporo, lecz wciąż nie wystarczająco dla pełnowartościowego zachowania kompleksów przyrodniczych. Planuje się wziąć pod ochronę nie mniej niż 17% terytorium lądu i 10% powierzchni mórz i oceanów. W 2010 roku państwa członkowskie Konwencji o różnorodności biologicznej podjęły decyzję o rozszerzeniu obszarów chronionych w zaznaczonym zakresie do 2020 roku.

Zależnie od stopnia dopuszczalnej ingerencji człowieka Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (ang. IUCN) definiuje kilka kategorii obszarów chronionych.

Rezerwaty ścisłe. One są tworzone w celu zachowania wszystkich komponentów dzikiej przyrody. W rezerwatach zazwyczaj zabroniona jest gospodarcza działalność człowieka, a dostęp do nich osób postronnych wymaga specjalnego pozwolenia. Wśród rezerwatów największe i najbardziej znaczące są rezerwaty biosfery, w których zachowuje się unikalny dla całej biosfery kompleks żywych organizmów. Na terytorium Ukrainy znajdują się cztery rezerwaty biosfery: Rezerwat Biosfery „Askania-Nowa”, Czarnomorski Rezerwat Biosfery, Rezerwat Biosfery Delty Dunaju i Rezerwat Biosfery „Karpaty Wschodnie” (ryc. 57.1).

Parki narodowe. Cechują się ograniczoną gospodarczą działalnością człowieka, lecz dozwolone jest ich turystyczne i odpoczynkowe zwiedzanie. Obecnie na świecie nalicza się około 1000 parków narodowych, wśród nich 43 - na Ukrainie (ryc. 57.1, B).

Pomniki przyrody. To unikalne twory przyrody, zbiorowości lub kompleksy przyrodnicze objęte ochroną. Pomnikiem przyrody może być stary dąb czy obszar lasu z rzadkimi roślinami, a także jaskinie, groty, stare parki z unikalną fauną lub florą. Pomnik przyrody zazwyczaj zajmuje niewielkie terytorium i stworzony jest w celu ochrony jednego konkretnego tworu (ryc. 57.1).

Rezerwaty. W rezerwatach, w odróżnieniu od rezerwatów ścisłych, ochrania się nie cały przyrodniczy kompleks, a tylko niektóre jego obiekty (na przykład określone rodzaje zwierząt czy roślin). W rezerwatach mogą być dozwolone niektóre rodzaje działalności gospodarczej (nawet polowanie), jeżeli one nie przeszkadzają zachowaniu chronionego obiektu.

1 Wedtug współczesnej terminologii, poprawniej byłoby powiedzieć „rezerwat".

Obszary chronionego krajobrazu. To tereny, które mają ważne znaczenie dla odpoczynku ludzi. Na terenie obszaru chronionego krajobrazu dozwolona jest gospodarcza działalność, jeśli ona nie narusza obszaru chronionego krajobrazu i nie przeszkadza odpoczynkowi ludności.

Chronione terytoria o kierowanych zasobach. Ta kategoria była wyodrębniona niedawno i zastosowana do terytoriów, na których w celu oszczędnościowego wykorzystania zasobów ekosystemów dozwolono ograniczoną działalność gospodarczą.

Czerwona Księga - to rejestr gatunków, którym zagraża wymarcie

Tworzenie obszarów chronionych - to efektywny sposób zachowania roślinnych i zwierzęcych zespołów. Lecz jak dowiedzieć się, jakie rodzaje potrzebują szczególnej ochrony?

 


Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody od 1949 roku podejmuje działania mające na celu zachowanie różnorodności biologicznej i sporządza rejestry zwierząt i roślin, które wymagają ochrony. Te rejestry zaproponowano połączyć i nazwać Czerwoną Księgą, bo czerwień często oznacza niebezpieczeństwo i zwraca uwagę. Pierwodruk Czerwonej Księgi IUCN ukazał się w 1963 roku i zawierał listę ponad 500 gatunków ssaków i ptaków. Ogólnie ukazały się cztery jej edycje. Oprócz Czerwonej Księgi informację o gatunkach, które wymagają ochrony, publikuje Światowe Centrum Monitoringu Środowiska Przyrodniczego w formie „Czerwonych list gatunków zagrożonych”.

Obok Czerwonej księgi IUCN (która czasami nazywana jest również Międzynarodową Czerwoną Księgą) istnieją analogiczne edycje krajowe i regionalne. Czerwona Księga Ukrainy obejmuje około 500 gatunków zwierząt i ponad 800 gatunków roślin i grzybów. Na przykład spośród ssaków do niej wpisano: jeża uszatego, zająca bielaka, brunatnego niedźwiedzia, żbika, gronostaja, 26 gatunków nietoperzy, delfin butionos i delfin zwyczajny oraz inne rzadkie gatunki (ryc. 57.2). Spośród roślin wyższych wpisanych do Czerwonej Księgi Roślin wymienić należy sosnę limbę, cis pospolity, sasankę otwartą krymską, wiele gatunków ostnicy, koniczynę czerwoną, niektóre pierwiosnki. Do grzybów chronionych należą: smardz jadalny, gołąbek turecki, gąska ognista, borowik królewski i inne.

Czerwona Księga Ukrainy - to oficjalny państwowy dokument określający status biologicznych gatunków, które potrzebują ochrony. Za wyrządzanie szkody gatunkom wpisanym do Czerwonej Księgi przewidziano odpowiedzialność administracyjną.

Segregowanie śmieci i ich recyklizacja staje się na Ukrainie coraz bardziej popularne

Obecnie na Ukrainie rocznie produkuje się ponad 12 min ton śmieci, czyli średnio po 300 kg śmieci na osobę! Podstawową metodą utylizacji odpadów bytowych w naszym kraju jest ich składowanie na specjalnych poligonach (wysypiskach śmieci). Jest to jedna z najbardziej nieekoiogicznych i pozbawionych perspektyw metod, która doprowadza do zanieczyszczenia gleby, wód gruntownych i pogorszenia sytuacji epidemiologicznej. Oprócz tego pojemność istniejących poligonów praktycznie jest już wyczerpana.

Alternatywną metodą w stosunku do składowania jest spalanie śmieci w spalarniach odpadów i minimalizacja ich ilości poprzez segregowanie i przetwarzanie. Spalanie śmieci jest bardziej perspektywne z ekonomicznego punktu widzenia, ponieważ wydzielane przy tym ciepło można wykorzystywać jednocześnie z innymi źródłami energii (ciepło spalania śmieci prawie dorównuje ciepłu spalania węgla brunatnego). Ta metoda jest również bezpieczniejsza z epidemiologicznego punktu widzenia i umożliwia czterokrotne zmniejszenie masy odpadów, które są składowane.

Inne podejście do minimalizacji ilości odpadów - to segregowanie odpadów bytowych według poszczególnych kategorii (ryc. 57.3). W większości krajów Europy segregowanie śmieci dawno stało się normą, a na Ukrainie dopiero nabiera obrotów. Odpady można dzielić na następujące kategorie: odpady spożywcze, szkło, papier, plastik i polietylen, odpady metalowe , urządzenia elektryczne, baterie i akumulatory. Zasada selektywnego zbierania jest wszędzie jednakowa: razem zbiera się te odpady, które nadają się do tego samego typu przetwarzania czy utylizacji. Szczególną uwagę zwraca się na utylizację baterii i urządzeń elektrycznych: jedna bateria, która została wyrzuco-

na razem z innymi odpadami bytowymi, potrafi skazić 400 litrów czy 20 kwadratowych metrów gleby!

Dlatego staraj się, aby przynajmniej ten rodzaj śmieci utylizować poprawnie! Selektywne zbieranie śmieci ma korzystny wpływ na środowisko przyrodnicze z trzech powodów. Po pierwsze ono minimalizuje ogólną ilość odpadów, ponieważ część ulega przeróbce. Po drugie umożliwia utylizację różnych komponentów w optymalny dla nich sposób. Po trzecie ułatwia ponowne wykorzystanie materiałów i obniża obciążenie na środowisko przyrodnicze, związane z ich wydobyciem czy produkcją, a także zmniejsza ilość odpadów, które pojawiłyby się na tych etapach. Ekonomiczna korzyść od segregowania śmieci jest niewielka, ponieważ wydatki na stworzenie infrastruktury segregacji odpadów są bardzo duże, a dochody z przetwarzania ledwie je pokrywają. Jednak segregowanie śmieci pozwala każdemu przyczynić się do zachowania przyrody.


Zastanów się

Wybierz jedną poprawną odpowiedź

1

Przypuśćmy, że niedaleko twego domu rośnie dąb, który był posadzony przez Tarasa Szewczenkę. Najbardziej stosowne będzie nadanie temu drzewu następującej kategorii z zakresu ochrony przyrody A park narodowy В rezerwat ścisły C rezerwat

D pomnik przyrody E rezerwat biosfery

2

Do Czerwonej Księgi Ukrainy wpisano

A wilka В lisa zwyczajnego C dzika

D królika dzikiego E niedźwiedzia brunatnego

3

Poprawne stwierdzenie dotyczące utylizacji odpadów bytowych brzmi:

A składowanie odpadów na poligonach i zsypiskach śmieci - to najbardziej ekologiczna metoda utylizacji odpadów

В spalanie odpadów w spalarniach śmieci jest jedną z najpraktyczniejszych metod utylizacji odpadów i wyrządza mniejszą szkodę środowisku niż wysypiska

C segregacja odpadów bytowych według kategorii zastosowywana jest obecnie tylko w Japonii

D najbardziej stosowne z punktu widzenia ochrony otaczającego środowiska jest wyrzucanie baterii razem z odpadami spożywczymi

E selektywne zbieranie śmieci według kategorii umożliwia całkowite pokonanie problemu utylizacji odpadów bytowych w wielkich miastach

4

Wybierz poprawne stwierdzenie dotyczące Czerwonej Księgi.

A pierwsze wydanie Czerwonej Księgi IUCN ukazało się w 1863 roku

В Czerwona Księga IUCN nie ma mocy prawnej, ale na jej podstawie mogą być uchwalane prawa o ochronie zagrożonych gatunków

C ostatnie wydanie Czerwonej Księgi IUCN zawiera rejestr około 150 tysięcy zagrożonych gatunków

D Czerwona Księga Ukrainy zawiera ten sam rejestr gatunków, co i Międzynarodowa Czerwona Księga

E większość gatunków ssaków, które mieszkają na Ukrainie, została wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy

5

Rezerwat od rezerwatu ścisłego różni się tym, że

A w rezerwacie może być zezwolona działalność gospodarcza, jeśli ona nie szkodzi chronionym obiektom

В rezerwat ścisły stwarza się w celu ochrony niewielkiej ilości szczególnie cennych obiektów przyrody

C w rezerwacie jest bardziej surowy rygor i zakaz wszelkiej działalności człowieka

D rezerwat - to alternatywna nazwa rezerwatu ścisłego; zasadniczej różnicy między tymi nazwami nie ma

Sformułuj odpowiedź w postaci kilku zdań

6

Jaką korzyść przynosi segregowanie odpadów bytowych?

7

Na czym polega różnica między parkiem narodowym a rezerwatem ścisłym?

8

W jakim celu stwarzane są różnorodne obszary chronione?

9

Podaj po pięć przykładów zwierząt i roślin wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy. Dlaczego one tam trafiły?

10

Czy mogą niektóre gatunki być wpisane do regionalnej Czerwonej Księgi, ale przy tym nie wpisane do Międzynarodowej Czerwonej Księgi?

Znajdź odpowiedź i postaraj się zrozumieć istotę problemu

11

Jakie są technologie utylizacji odpadów bytowych? Które z nich są najbardziej efektywne i perspektywne?

12

IUCN przyznaje wszystkim gatunkom różny status ochrony przyrody? Jakie istnieją statusy i jak one są określane?

Dowiedz się samodzielnie i opowiedz innym

13

Podaj kilka przykładów zwierząt i roślin wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy i opowiedz o działaniach podejmowanych w celu ich ochrony.

14

Czy istnieją gatunki, których wpisanie do Czerwonej Księgi i zastosowanie w odniesieniu do nich innych metod ochronnych dało pozytywny wynik, a więc odpadła potrzeba ich ochrony?

 

Źródło: Biologia podręcznik dla klasy 9 Szałamow

 






^