1. Jaki charakter miały wojny, które prowadziła Francji na początku rewolucji? Dlaczego? 2. Amerykański historyk stosunków międzynarodowych J. Ray w taki sposób wyraził ideały Wielkiej Rewolucji Francuskiej końca XVIII w.: „Rewolucja stała się ekspansywna. Francuzi byli przekonani, że ich ideały są zbyt dobre i zbyt ważne, żeby ograniczyć ich przejaw w jednym państwie". Wytłumaczcie w jaki sposób odzwierciedlało się to w polityce zagranicznej Francji okresu rewolucji. 3. Jaką rolę pełnił Napoleon Bonaparte we Francji w realizacji kierunku ekspansyjnego na arenie międzynarodowej?
Wojny okresu Konsulatu. W polityce zagranicznej Napoleona w okresie Konsulatu ważne miejsce zajmowała walka z drugą koalicją antyfrancuską (lata 1798—1801), chęć zwiększenia podwładnych Francji terytoriów i, korzystając z ich zasobów, zniszczenia swego głównego wroga - Wielkiej Brytanii. Wojna z drugą koalicją zakończyła się błyskotliwym zwycięstwem Napoleona. Szybko i niespodziewanie dla Austriaków pokonał Alpy, 14 czerwca
1800 r. ostatecznie pokonał ich koło wsi Marengo. Zgodnie z podpisanym w
1801 r. Pokojem w Lunevile Austria została wyparta z Włoch oraz zgodziła się uznać granice Francji na lewym brzegu Renu. Zgodnie z Pokojem podpisanym w Amiens z Wielką Brytanią Francja odzyskała swoje posiadłości w Indiach Zachodnich, ale opuściła Egipt. W wojnie ustanowiła się tymczasowa przerwa, ale za rok walki wznowiono. W sojuszu z Napoleonem wystąpiła Hiszpania za pomocą floty której miał zamiar podbić Wielką Brytanię. W 1802 r. Francja najechała Piemont we Włoszech, a w 1803 r. podbiła Szwajcarię.
Wojny napoleońskie - wojny, które prowadziła Francja oraz jej sojusznicy w okresach Konsulatu (lata 1799-1804) oraz Cesarstwa Napoleona I Bonaparta (lata 1804-1814, 1815) przeciwko koalicji państw europejskich.
Wojny napoleońskie, która rozpoczęły się w Europie w okresie Konsulatu, chronologicznie kontynuowały wojny Wielkiej Rewolucji Francuskiej końca XVIII w., ale różniły się ze względu na swój kierunek. Pomimo zaborczej natury, przyczyniały się do rozprzestrzeniania się idei rewolucyjnych i niszczenia „starego porządku”. Działania wojskowe prowadzono w interesach
burżuazji francuskiej, która pragnęła wzmocnić swoją przewagę w Europie kontynentalnej. Głównymi przeciwnikami Francji w wojnach napoleońskich była Wielka Brytania, Austria i Rosja.
Wojny okresu Pierwszego Cesarstwa. W sierpniu 1805 r. utworzono trzecią koalicję antyfrancuską. W przeciwieństwie do poprzednich, swoim celem zadeklarowała ona nie walki z rewolucyjną Francją, a opór agresywnej polityce Napoleona I. Cesarz z kolei chciał zadać główny cios po Wielkiej Brytanii. W tym celu przygotował dużą armię dla inwazji. Najpierw jednak Napoleon zdecydował się wycofać z gry słabą Austrię i przeniósł się tam ze swoimi głównymi silami. 20 października 1805 r. w bitwie koło Ulm nad Dunajem zmusił do poddania się główną armię austriacką. Ale niemal jednocześnie z tym zwycięstwem Francuzi zostali pokonani. 21 października 1805 r. w największej bitwie morskiej XIX w. koło przylądka Trafalgar niedaleko Cieśniny Gibraltarskiej połączona flota francusko-hiszpańska niemal całkowicie została zniszczona przez flotę brytyjską admirała H. Nelsona.
W listopadzie 1805 r. Napoleon triumfalnym marszem wszedł do Wiednia. Z pomocą Austriakom przyszło wojsko rosyjskie. 2 grudnia 1805 r. pod Austerlitz (terytorium współczesnych Czech) doszło do „bitwy trzech cesarzy". Napoleon I pokonał połączone wojsko cesarza austriackiego Franciszka II i cesarza rosyjskiego Aleksandra I. W wyniku tego trzecia koalicja antyfrancuska rozpadła się. W 1806 r. Napoleon I zmusił Franciszka II zdjąć z siebie tytuł cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego narodu niemieckiego.
W lipcu 1806 r. Napoleon I stworzył z 16 południowoniemieckich państw Sojusz Reński pod swoją protekcją. To przyspieszyło powstanie czwartej koalicji antyfrancuskiej (lata 1806-1807). Napoleon działał szybko i zdecydowanie. 14 października 1806 r. doszło do dwóch decydujących bitew pod Jeną i
Auerstedtem, w którym jego wojska zniszczyły armię pruską. 27 października 1806 r. Napoleon uroczyście wszedł do Berlina.
21 listopada 1806 r. w Berlinie cesarz Francuzów podpisał dekret o Blokadzie Kontynentalnej, zgodnie z którym kraje zależne od niego i sprzymierzone miały zakaz handlu, utrzymywania więzi pocztowych i innych z Wielką Brytanią. Osobom naruszającym zakaz groziła konfiskata mienia. Jednak ten zakaz handlu szkodził bardziej handlowi Francuzów niż Brytyjczyków.
Z Dekretu Berlińskiego o Blokadzie Kontynentalnej (21 listopada 1806 r.)
1. Wyspy brytyjskie przechodzą w stan blokady.
2. Wszelki handel i wszelkie powiązania z Wyspami Brytyjskimi zostają zabronione.
3. Każdy obywatel brytyjski, bez względu na stopień i stan, znaleziony w posiadłościach, zajętych naszymi lub wojskami sojuszniczymi, ogłaszany jest jeńcem wojennym ...
4. Każdy statek płynący z Anglii lub jej kolonii, albo który cumował tam po wejście w życie tego dekretu nie będzie przyjęty przez żaden port.
1. Na czym polega istota Blokady Kontynentalnej? 2. Jak uważacie, czy skutecznymi były środki Blokady Kontynentalnej?
Na terenie Prus Wschodnich Napoleon spotkał się z wojskiem rosyjskim. Krwawe walki koło Pułtuska (26 grudnia 1806 r.) i Preisisch-Eilau (7-8 lutego 1807 r.) nie miały zwycięzców. Dopiero w bitwie pod Frydlan-dem (14 czerwca 1807 r.) cesarz Francuzów pokonał wojsko rosyjskie. Zgodnie z zawartym tu 25 czerwca 1807 r. Pokojem Tylżyckim Rosja została zmuszona do uznania wszystkich podbojów Napoleona w Europie, zawarła z nim sojusz i dołączyła do Blokady Kontynentalnej. Z ziem polskich otrzymanych przez Prusy według podziałów Rzeczypospolitej, Napoleon stworzył zależne od Francji Księstwo Warszawskie.
W 1808 r. wojska napoleońskie podbiły Hiszpanię. Jej nowym królem został brat Bonaparta Józef Napoleon. Ale Hiszpanie nie zgodzili się i zaczęli zaciekłą wojnę partyzancką z Francuzami. Historyk Eugeniusz Tarle w książce „Napoleon” pisał: „Nikt na świecie nie wiedział wtedy, że ci sami „żebracy” (tak Napoleon pogardliwie nazywał Hiszpanów) jako pierwsi zaczną kopać tę jamę, do której wpadnie wielkie cesarstwo napoleońskie”.
Wiosną 1809 r. Anglia i Austria stworzyły piątą antyfrancuską koalicję, ale istniała ona niedługo. Francuzi pokonali Austriaków w bitwie pod Aschpernem (22 maja 1809 r.) i Wagram (5 łipca 1809 r.) zajęh Wiedeń. Pokonana Austria zgodziła się zapłacić Napoleonowi kontrybucję oraz dołączyć do Blokady Kontynentalnej. Po tym koalicja upadła.
Na początku 1810 r. pod władzą Napoleona okazała się spora część Kontynentu Europejskiego. Dookoła granic Francji znajdowały się państwa zależne od niej oraz te, którymi rządzili krewni Napoleona. W tym samym
czasie przez istniejące sprzeczności stale pogarszały się stosunki Francji i Rosji. Zdaniem cesarza właśnie Rosja była główną przeszkodą na drodze do całkowitej kontroli przez niego nad Europą.
Francja w okresie Pierwszego Cesarstwa
Najazd Napoleona na Cesarstwo Rosyjskie. Wyprawa do Rosji w czerwcu 1812 r. rozpoczęła się nieudanie dla cesarza. Rozbić wojska rosyjskie pojedynczo, jak planowano, Napoleon nie zmógł, i koło Smoleńska one
połączyły się. Unikając decydującej bitwy, dowódca armii rosyjskiej Michaił Kutuzow ciągnął Francuzów wgląb kraju.
7 września 1812 r. pod Borodino doszło do bitwy, którą Napoleon uważał zwycięstwem, ponieważ Rosjanie wycofali się i opuścili Moskwę. Jednak miasto stało się pułapką dla Francuzów. Zająwszy go Napoleon nie doczekał się od cesarza rosyjskiego zawarcia żądanego pokoju. Wraz z nadejściem chłodów opuścił spaloną Moskwę i ruszył spalonym wcześniej szlakiem do domu. Prześladowania wojsk rosyjskich, ataki partyzantów i nieznośne mrozy zrobiły odwrót francuski powolną śmiercią.
Zdając sobie sprawę, że wojsko nie da się uratować, Napoleon zostawił go i ruszył do Paryża. Klęska armii francuskiej w Rosji stała się decydującym czynnikiem, który doprowadził do upadku cesarstwa Napoleona.
Jak obraz przekazuje tragizm wydarzeń zimy 1812 r. w Rosji dla wojska francuskiego?
Rosyjską kampanię z 1812 r. Napoleon nazywał „polską wojną", ponieważ większość bitew odbywała się na dawnym terytorium Polski i jej sukces nieuchronnie poruszyłby kwestię przywrócenia Rzeczypospolitej. Rzeczywiście, dla lokalnych mieszkańców granica, którą przekroczyło „Wielkie Wojsko" cesarza do niedawna było historyczną granicą między Litwą a Polską. Napoleon stanął przed wyborem: albo zdobyć poparcie społeczności lokalnej, uwalniając chłopów i aktywując nastroje austriackie perspektywą przywrócenia Rzeczypospolitej, albo ograniczyć się wyłącznie kampanią wojskową przeciwko cesarza rosyjskiego. Postanowił wybrać ostatnie - i zapłacił za to ogromną cenę.
Niepowodzenie kampanii rosyjskiej wywołało wzrost nastrojów anty-napoleonowskich w krajach europejskich i przyczyniło się do powstawania
nowej koalicji antyfrancuskiej. Walka o przyszłość kontynentu weszła na etap decydujący.
Wracając z Rosji Napoleon zatrzymał się w Wilnie. W rozmowie ze swoim ministrem spraw zagranicznych Marę cesarz na jego pytanie: „A jak wojsko” - odpowiedział: „Niema wojska”. Następnie dodał słynną frazę „Od wielkiego do śmiesznego tylko jeden krok”.
Wnioski
• Długi okres wojen napoleońskich obejmujących w tym czasie Europę, zakończył się klęską Napoleona. Jednak ta pora nie minęła bez konsekwencji dla kontynentu. Społeczeństwo europejskie zmieniło się radykalnie. Pozostałości „starego porządku” w Europie Zachodniej i Środkowej znacznie osłabiły się. Jednocześnie z tym zakończyła się niepowodzeniem próba Napoleona całkowitego podboju Europy.
• Wojny napoleońskie dały impuls do rozwoju na kontynencie idei narodowej, szczególnie w Niemczech i we Włoszech. Idee Wielkiej Rewolucji Francuskiej końca XVIII w., które szerzyły się w tym czasie w Europie, pomogły ukształtować w jej państwach narodowe społeczeństwo obywatelskie.
Pytania i polecenia
1. Z którą koalicją antyfrancuską walczył Napoleon za czasów Konsulatu? 2. Podajcie definicję pojęcia „wojny napoleońskie". 3. Kto dowodził eskadrą brytyjską w bitwie pod Trafalgarem? 4. Jaką bitwę nazywają „bitwą trzech cesarzy"? 5. Kiedy odbyła się wyprawa Napoleona do Rosji? 6. Czym zakończyła się kampania rosyjska Napoleona?
7. Jakie zadania polityki zagranicznej dzięki wojnom w Europie pragnął rozwiązać Napoleon za czasów Konsulatu? Czy udało mu się tego dokonać? Uzasadnijcie swoje zdanie. 8. Określcie zadania polityki zagranicznej, które za pomocą wojen starał się zrealizować Napoleon w okresie Pierwszego Cesarstwa. 9. Dlaczego Napoleon udał się na wyprawę do Rosji? Później, przypominając swoje porażki i zwycięstwa, były cesarz przyznał, że kampania rosyjska 1812 r. była jego największym błędem. Jak sądzicie, dlaczego?
10. Prześledźcie na mapie atlasu szerzenie się wojen napoleońskich w okresie Konsulatu i Pierwszego Cesarstwa, opowiedzcie o ich przebiegu. 11. Ułóżcie w zeszycie plan punktu paragrafu „Wojny okresu Pierwszego Cesarstwa" i przygotujcie na jego podstawie opowieść. 12. Ułóż w zeszycie chronologię wydarzeń wojen napoleońskich. 13. Połączcie się w małe grupy i omówcie naturę oraz wyniki wojen napoleońskich.
14. Napoleon kiedyś ironicznie zauważył: „Wszystkie imperia umierają przez niestrawność". Jak to twierdzenie, waszym zdaniem, charakteryzuje wyniki wojen napoleońskich?
Zajęcia praktyczne
Ukształtowanie zasad równość wobec prawa obywateli: od „Deklaracji praw człowieka i obywatela" do „Kodeksu Cywilnego" Napoleona
1. Co to jest równość obywateli wobec prawa? 2. Kiedy i w jaki sposób została przyjęta „Deklaracja praw człowieka i obywatela"? 3. W jaki sposób „Deklaracja praw człowieka i obywatela" wdrażała w swoich przepisach zasady równości wobec prawa obywateli? 4. Kiedy i w jakich okolicznościach historycznych pojawił się „Kodeks Cywilny" Napoleona? 5. Jak odzwierciedliły się zasady równości wobec prawa obywateli w „Kodeksie Cywilnym" Napoleona? 6. Podajcie fakty wskazujące na kształtowanie się zasad równości wobec prawa obywateli we Francji w okresie między pojawieniem się „Deklaracji praw człowieka i obywatela" a „Kodeksem Cywilnym" Napoleona.
Cel: na podstawie uzyskanej wiedzy i analizy przygotowanych informacji określić prze
jawy kształtowania się zasad równości wobec prawa obywateli we Francji od „Deklaracji praw człowieka i obywatela" do „Kodeksu Cywilnego" Napoleona; przekonać się o znaczeniu zasad równości wobec prawa obywateli dla rozwoju życia społecznego.
Polecenia dla przygotowania do zajęć praktycznych
(tematy dzieli nauczyciel)
1. Przygotuj informację na temat: „Kształtowanie się zasad równości wobec prawa obywateli we Francji: od „Deklaracji Praw Człowieka" do „Kodeksu Cywilnego" Napoleona".
2. Przygotuj esej na pytanie „Dlaczego zasada równości wobec prawa obywateli jest ważna dla rozwoju życia społecznego"
Przebieg pracy
1. Połączcie się w małe grupy ze względu na tematykę przygotowanych informacji i esejów oraz omówcie wyniki pracy nad nimi.
2. Przedstawcie klasie wspólne wnioski, do których doszliście podczas pracy w małych grupach.
3. Zaprezentujcie klasie najlepsze z przygotowanych do lekcji informacje i eseje.
4. Sformułujcie wnioski do celów lekcji.
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem