1. W jaki sposób rozwijała się walka o zjednoczenie Niemiec i Włoch w latach 1815-1847? 2. Jakie wydarzenia miały miejsce w Niemczech podczas rewolucji z lat 1848-1849? 3. W jaki sposób toczyła się walka o zjednoczenie Włoch w latach 1848-1849?
Podstawy do zjednoczenia Niemiec. W latach 50-60-tych XIX w. Niemcy przeżywały okres szybkiego wzrostu gospodarczego. W wyniku zakończenia rewolucji przemysłowej państwo zajęło trzecie miejsce ze względu na udział produkcji przemysłowej na świecie po Wielkiej Brytanii i USA. Podstawą dla wzrostu produkcji przemysłowej w Niemczech były osiągnięcia w budowie maszyn. Wprowadzenie nowych maszyn i doskonalenie technologii przyczyniły się do rozwoju innych branż przemysłu. Utworzono duże ośrodki przemysłowe — Nadrenia, Westfalia, Berlin i in. Istotne zmiany zaszły w rolnictwie, gdzie pod koniec lat 50-tych XIX w. zakorzeniły się stosunki rynkowe. Jedną z podstaw do wzrostu gospodarczego była likwidacja rozdrobnienia celnego dzięki Działalności Unii Celnej, przez którą państwa niemieckie wychodziły na rynki międzynarodowe.
Zakończenie rewolucji przemysłowej zmieniło strukturę społeczeństwa niemieckiego. Ważne miejsce zajęli w nim przedsiębiorcy i finansiści. Zwiększeniu liczby robotników towarzyszyły zmiany w ich sytuacji. Właściciele przedsiębiorstw polepszali organizację pracy, skrócono dzień pracy. Wprowadzenie maszyn zwiększyło potrzeby w wykwalifikowanych pracownikach. Przedsiębiorcy i pracownicy Niemiec byli zainteresowani w zjednoczeniu narodowym. Tylko jedyne państwo mogło dać im warunki do wolnego przemieszczania się kapitałów i towarów, poszukiwania lepszej pracy i warunków do życia.
Szerzeniu się na ziemiach niemieckich rozumienia potrzeby zjednoczenia towarzyszyły różne punkty widzenia tego, w jaki sposób ma się odbyć. Niemieccy radykałowie, szczególnie marksiści, występowali za rewolucję „od dołu”, która usunie dynastie książęce oraz ich sojuszników. Inną drogą, którą było zjednoczenie, była rewolucja „od góry” — podporządkowanie wszystkich państw niemieckich władzy jednego najsilniejszego. Zwolennicy
tego nurtu zostały podzieleni na zwolenników koncepcji wielkoniemieckiej koncepcji zjednoczenia (utworzenie Wielkich Niemiec, do których miało wejść Cesarstwo Austriackie) oraz koncepcji małoniemieckiej (zjednoczenie krajów niemieckich dookoła Prus, z wyjątkiem Austrii). W latach 50-60-tych ХЕХ w. Unia Celna, w której przewodniczyły Prusy, a Austria nie brała udziału, stała ośrodkiem, wokół którego kształtowało się wspólne życie gospodarcze państw niemieckich.
Zjednoczenie Niemiec. Przejście Prus do zdecydowanych działań na drodze ku Zjednoczeniu Niemiec jest powiązane z działalnością wybitnego polityka niemieckiego Otto von Bismarcka (1815-1898).
Otto von Bismarck pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej z Brandenburgii. Poglądy miał konserwatywne, był zwolennikiem władzy absolutnej królów pruskich oraz lider-stwa Prus w Niemczech. O Bismarcku mówiono, że był większym monarchistą niż sam król, a sam on często powtarzał, że jest „przede wszystkim Prusakiem i dopiero później Niemcem". Jako polityka O. Bismarcka cechowała bezkompromisowość i okrucieństwo. Wszedł do historii jako zwolennik polityki przemocy. O. Bismarck, którego nazwano „żelazny kanclerz", pokładając się na środki siły, zjednoczył Niemcy i przekształcił je na jedno z najpotężniejszych państw w Europie.
24 września 1862 r. król pruski Wilhelm I mianował O. Bismarcka ministrem-prezydentem (szefem rządu). Swoim głównym zadaniem ten ostatni uważał zjednoczenie Niemiec „krwią i żelazem”, czyli siłą.
Z pierwszego przemówienia O. Bismarcka do deputowanych Landtagu (parlamentu) Prus 30 września 1862 r.
Niemcy patrzą nie na liberalizm Prus, a na ich potęgę; niech Bawaria, Wirtembergia, Badenia idą na ustępstwa liberalizmowi, nikt nie da im roli, którą pełnią Prusy. Granice Prus zgodnie z Umowami Wiedeńskimi nie sprzyjają zdrowemu życiu państwa, nie wypowiedziami i uchwałami większości rozwiązują wielkie kwestie współczesności - to było podstawowym błędem w 1848 i 1849 r. , ale poprzez krew i żelazo...
1. Zwolennikiem której drogi zjednoczenia Niemiec był O. Bismarck? 2. W czym widział rolę Prus w procesie zjednoczenia?
W ramach przygotowań do realizacji swoich planów O. Bismarck przeprowadził reorganizację wojska. W wyniku tych działań wojsko Prus stało się jednym z najpotężniejszych w Europie. Jednocześnie z tym „żelazny kanclerz” uważnie śledził sytuację na kontynencie, wybierając odpowiedni czas, aby rozpocząć zdecydowane działania. W taki sposób przekonał się, że do zjednoczenia Niemiec korzystnie ustosunkuje się Wielka
Brytania, kiedy jej premier H. Palmerston powiedział: „Trzeba, żeby Niemcy stały się silne, żeby mogły utrzymać agresywne i ambitne państwa - Francję i Rosję”.
W 1864 r. O. Bismarck wkroczył do aktywnych działań. Po krótkiej wojnie z Danią Prusy otrzymały Szlezwik, a Austria - Holsztyn. Kolejny cios O. Bismarck wymierzył w Austrię. 8 czerwca 1866 r. wojsko pruskie najechało Holsztyn. W odpowiedzi Austria wypowiedziała wojnę Prusom. Decydująca bitwa wojny austriacko-pruskiej, w której zwyciężyło wojsko pruskie, odbyła się 3 lipca 1866 r. w wiosce Sadowa niedaleko Pragi. Droga do Wiednia została otwarta. Rozbite zostały również wojska państw niemieckich, które wsparły Austrię. 23 sierpnia 1866 r. za pośrednictwem Napoleona III Prusy i Austria zawarły w Wiedniu traktat pokojowy.
Zgodnie z Pokojem Wiedeńskim Prusy przekształciły się na największe państwo niemieckie z terytorium ciągłym od Renu do Niemna. Został stworzony Związek Północnoniemiecki, do którego weszło 17 państw niemieckich, a po jakimś czasie jeszcze cztery państwa. Na czele związku pruskiego był król. Deputowanych Reichstagu (organu ustawodawczego) Związku Północnoniemieckiego wybierano we wszystkich państwach, które były jego częścią, na podstawie powszechnego prawa wyborczego dla mężczyzn. Na czele rządu był kanclerz mianowany przez króla pruskiego, potrzebował jednak zgody Reichstagu. Pierwszym kanclerzem został O. Bismarck.
Zwycięstwo Prus miało ważne znaczenie dla Europy. W jej środku powstało narodowe państwo niemieckie — Związek Północnoniemiecki. Utrata przez Austrię pozycji wielkiego państwa Europy utorowała drogę do zakończenia zjednoczenia Włoch. Zmiana sytuacji stworzyła również zagrożenie dla dominującej roli Francji w Europie kontynentalnej.
Pod koniec lat 60-tych XIX w. stosunki Prus i Francji pogorszyły się. Obydwie strony przygotowywały się do wojny i chciały jej początku. Napoleon III bał się dalszego umocnienia Prus i uważał, że mała zwycięska wojna wzmocni II Cesarstwo. O. Bismarck liczył, że dzięki wojnie zakończy zjednoczenie Niemiec i wzmocni jej pozycje w Europie.
Początek zjednoczenia Włoch. W połowie XIX w. w walce o zjednoczenie Włoch istniało dwa kierunki - radykalno-demokratyczny i umiar-kowano-liberalny. Przedstawiciele pierwszego kierunku byli zwolennikami niepodległości i zjednoczenia Włoch „od dołu” przez powstanie wzniecone przez naród oraz wprowadzenie w państwie republikańskiej formy rządów.
Umiarkowani liberałowie popierali ideę uzyskania wyzwolenia narodowego „z góry” dzięki walce, którą będzie dowodziło Królestwo Sardynii (Piemont) i widzieli przyszłe zjednoczone Włochy monarchią.
Klęska rewolucji z lat 1848-1849 zawiodła wielu włoskich patriotów przez idee radykalnych demokratów. Tak więc G. Garibaldi i jego zwolennicy doszli do wniosku o potrzebie sojuszu z umiarkowanymi liberałami i Piemontem w walce o zjednoczenie Włoch. Od 1852 r. premierem Piemontu został znany przedstawiciel umiarkowanych liberałów hrabia Camillo Cavour (1810—1861).
Arystokrata piemoncki Camillo Cavour był jednym z najwybitniejszych mężów stanu Włoch XIX w. Od 1847 r. był wydawcą gazety „Risorgimento", w której wzywał wszystkich włoskich monarchów zjednoczyć w walce przeciwko Austrii. C. Cavour nie brał udziału w rewolucji z lat 1848-1849, ale uważnie obserwował jej wydarzenia. Ona pomogła mu dojść do wniosku, że tylko najsilniejsze państwo Włoch Piemont jest w stanie doprowadzić do zjednoczenia państwa. W 1852 r. C. Cavour został premierem Piemontu i dzięki wsparciu króla Wiktora Emanuela II rozpoczął realizację swoich planów.
C. Cavour nie popierał rewolucyjnego radykalizmu i uważał, że Włochy mogą się zjednoczyć tylko dzięki pomocy jednego z wielkich państw, które jest w stanie pokonać Austrię. Żeby Piedmont stał się ośrodkiem zjednoczenia Włoch, należy go za pomocą reform przekształcić w nowoczesne państwo z konstytucyjną formą rządów i rozwiniętą gospodarką. Działania rządu C. Cavoura sprzyjały wzrostowi gospodarczemu Królestwa Sardynii, dzięki czemu wzmocniono jego obronność, zwiększono i dozbrojono wojsko piemonckie.
Piemont uczestniczył w wojnie krymskiej przeciwko Rosji wysyłając na Krym 15 tys. żołnierzy. Dzięki temu został zawarty sojusz Królestwa Sardynii i Francji. W lipcu 1858 r. na tajnym spotkaniu C. Cavour uzgodnił z Napoleonem III, że dostanie wsparcie w wyzwoleniu od Austriaków Lombardii i Wenecji. Za to Piemont zwracał Francji terytoria Savoi i Nicei, otrzymane zgodnie z postulatami Kongresu Wiedeńskiego.
W kwietniu 1859 r. Austria, po tym jak dowiedziała się o tym porozumieniu, pierwszą wypowiedziała wojnę Piemontowi i najechała na jego terytorium. W bitwach pod Palestro, Magento i Solferino połączone wojska francusko-piemonckie pokonały Austriaków i rozwijając natarcie wyzwoliły Lombardię.
Z milczącej zgody C. Cavoura w lipcu 1859 r. w Toskanii, Parmie i Modenie w wyniku powstań ludowych zostali pozbawieni władzy książęta dynastii Habsburgów. Nowo powstałe rządy na początku 1860 r. w wyniku przeprowadzonych plebiscytów ogłosiły o przyłączeniu się do
Królestwa Sardynii Jednak przeprowadzić to C. Cavour mógł dopiero po uzyskaniu zgody Napoleona III oddając mu Savoję i Niceę.
W kwietniu 1860 r. wybuchło powstanie ludowe na Sycylii. Lokalni radykałowie, na czele z G. Mazzini, zwrócili się po pomoc do G. Garibaldiego. Przybycie G. Garibaldiego na Sycylię wywołało powstanie powszechne przeciwko władzy króla Neapolu. Decydująca bitwa odbyła się w maju 1860 r. pod Calatafimi. Uzyskując w niej zwycięstwo, już z 10 tys. żołnierzy G. Garibaldi zdobył Palermo i przepłynął na terytorium Półwyspu Apenińskiego. 07 września 1860 r. wojska G. Garibaldiego triumfując weszły do Neapolu. Król uciekł, a jego wojsko poddało się. G. Garibaldiego ogłoszono tymczasowym dyktatorem obydwu Sycylii w imieniu króla Sardynii.
Sytuację na południu Włoch postanowił wykorzystać C. Cavour. Po przekonaniu Napoleona III, że garibaldyjczycy mają zamiar iść na Rzym, gdzie znajdowały się wojska francuskie i starcie z którymi będzie nieuniknione, rozkazał armii sardyńskiej udać się do Państwa Kościelnego naprzeciwko G. Garibaldiemu. We wrześniu 1860 r. ona pokonała wojska papieskie i zajęła większość posiadłości papieskich. 15 października 1860 r. wojska Sardynii weszły do Neapolu. Wkrótce odbył się plebiscyt, na którym neapo-litańczycy i część zdobyta przez sardyńczyków Państwa Kościelnego, wypowiedziały się na rzecz przystąpienia do Piemontu. Radykałowie, na czele z G. Mazzini żądali ogłoszenia republiki, jednak C. Cavour przekonał G. Garibaldiego rozwiązać swoją armię i przekazać władzę Wiktorowi Emanuelowi II. W wyniku tego pod koniec 1860 r. prawie całe Włochy, z wyjątkiem Wenecji i niewielkiej części Państwa Kościelnego z Rzymem, weszły do składu Królestwa Sardynii.
Powstanie Królestwa Włoch. Zakończenie zjednoczenia Włoch. W lutym 1861 r. w Turynie został zebrany pierwszy parlament ogólnowłoski. Salę sądową zdobiły włoskie flagi i transparenty z hasłami: „Czy potrzebne Wam są jedyne i niepodzielne Włochy na czele z konstytucyjnym królem Wiktorem Emmanuelem?”. W 1861 r. na to pytanie przeważna większość wyborców Królestwa Sardynii, Królestwa Obydwu Sycylii, Lombardii, Parmy, Modeny, Toskanii, części Państwa Kościelnego odpowiedziała pozytywnie. 17 marca 1861 r. parlament ogłosił Wiktora Emanuela pierwszym królem zjednoczonych Włoch. Pierwszym premierem Królestwa Włoskiego został C.
Cavour. Ze względu na ustrój państwowy nowo utworzone państwo było monarchią konstytucyjną z dwuizbowym parlamentem. Składał się z Izby Deputowanych, którą wybierali wyborcy, i Senatu, członków którego mianował król. Jednak z powodu znacznego progu majątkowego prawo do głosowania posiadało tylko 2,5 % mieszkańców pańtwa.
Napoleon III na powstanie Królestwa Włoch jako ewentualnego przyszłego rywala Francji w Europie reagował chłodno. W Rzymie wciąż stacjonował garnizon francuski, który uniemożliwiał zakończenie zjednoczenia Włoch.
Jednak Francuzi nie byli w stanie zapobiec przyłączeniu do Włoch Wenecji, do którego doszło za pomocą Prus. W kwietniu 1866 r. zostało zawarte porozumienie prusko-włoskie w sprawie wspólnych działań przeciwko Austrii. W czerwcu tego samego roku, kiedy zaczęła się wojna austriacko--pruska, włoskie wojsko weszło na obszary Wenecji. Zgodnie z umową podpisaną później Austria została zmuszona do uznania wejścia Wenecji do składu Królestwa Włoch. Teraz poza zjednoczonymi Włochami pozostał tylko Rzym z częścią Państwa Kościelnego.
Zjednoczenie Włoch zakończyło się w 1870 r., kiedy po klęsce w wojnie francusko-pruskiej i upadku II Cesarstwa garnizon francuski opuścił Rzym. 20 września 1870 r. wojsko G. Garibaldiego wkroczyło do miasta, które stało się stolicą Królestwa Włoch. Papieskie posiadłości od tego czasu ograniczały się Pałacem Watykańskim.
Wnioski
• W wyniku zjednoczenia Niemiec i Włoch została przywrócona sprawiedliwość historyczna: dwa duże i dawne narody Europy otrzymały własną państwowość. Przezwyciężenie rozdrobnienia politycznego stworzyło korzystne warunki dla rozwoju niemieckiego i włoskiego narodów.
• W Niemczech zjednoczenie odbyło się „od góry”, a we Włoszech — dzięki połączeniu działań „od góry” i „od dołu”.
• Zjednoczone Niemcy i Włochy rozpoczęły walkę o należne im miejsce wśród wiodących państw Europy.
Pytania i polecenia
1. Co było podstawą koncepcji małoniemieckiej zjednoczenia Niemiec? 2. Kiedy powstał Związek Północnoniemiecki? 3. Jakie ziemie włoskie stały się częścią Królestwa Sardynii w 1860 r.? 4. Kiedy powstało Królestwo Włoch?
5. Jakim był plan zjednoczenia Niemiec O. Bismarcka? W jaki sposób zgodnie z nim odbywało się zjednoczenie ziem niemieckich? 6. Opiszcie O. Bismarcka jako działacza politycznego. Jaka jest jego rola w historii Niemiec? 7. W jaki sposób doszło do zjednoczenia Włoch?
8. Na podstawie mapy atlasu prześledźcie kluczowe wydarzenia związane ze zjednoczeniem Niemiec i Włoch. 9. Ułóżcie w zeszycie tabelę porównawczą „Zjednoczenie Niemiec i Włoch".
10. W przededniu kampanii „tysiąca" G. Garibaldiego w 1860 r. na Sycylię C. Cavour napisał: „Dołożę wszelkich starań, aby zapobiec włoskiemu ruchowi stać się rewolucyjnym... Za to jestem w stanie pójść na wszystko...". Jak wytłumczyć tę pozycję C. Ca-voura, pamiętając, że był gorącym zwolennikiem zjednoczenia Włoch?
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem