1. Co to jest restauracja polityczna? 2. W jaki sposób doszło do restauracji monarchii Burbonów we Francji? 3. Jakie były decyzje Kongresu Wiedeńskiego wobec Flolandii? Czym, waszym zdaniem, zostały one wywołane?
Życie polityczne i społeczne we Francji w latach 1815-1830. Po zakończeniu wojen napoleońskich w Europie zaczęła się era polityczna reakcji z lat 1815-1830. Ci, którzy w poprzednich latach utracili własność i władzę, teraz starali się je odzyskać. Jednak te próby napotkały opór i doprowadziły do nowych rewolucji z lat 1830-1848. W Europie powstały rewolucyjny i ewolucyjny modele rozwoju społecznego, każdy z których miał wielu zwolenników. Ówczesna Wielka Brytania potwierdzała możliwość rozwoju społeczeństwa bez zamiesz-ków rewolucyjnych. Natomiast Francja, gdzie w ciągu 60 lat po zakończeniu wojen napoleońskich doszło do trzech rewolucji, była przykładem odwrotnego modelu rozwoju.
Druga abdykacja (zrzeczenie się) Napoleona zakończyła okres Pierwszego Cesarstwa i doprowadziła do powrotu władzy dynastii Burbonów. Zgodnie z „Kartą 1814 roku” jak nazywała się nowa Konstytucja, przedstawiona Francuzom przez Ludwika XVIII, w państwie powstawała monarchia konstytucyjna.
Z „Karty 1814 roku"
I. Wszyscy Francuzi są równi wobec prawa...
IV. Ich wolność osobista jest jednakowo zagwarantowana: nikt nie może być ścigany lub zatrzymany inaczej niż zgodnie z prawem...
V. Każdy jest wyznawcą swojej religii z jednakową swobodą...
VI. Niemniej jednak religia katolicka... jest uważana państwową...
XIII. Osoba króla jest nietykalna i święta. Władza wykonawcza należy królowi, któremu podporządkowują się ministrowie.
XIV. Król jest najwyższym głową państwa...
XV. Władza ustawodawcza jest sprawowana wspólnie przez króla, Izbę Parów i Izby Reprezentantów od departamentów. (Te dwie izby stanowiły Korpus Ustawodawczy. - Aut.).
XVI. Ustawy wnoszone są przez króla...
XIX. Izby mogą, jako poddani, prosić króla o zaproponowanie ustawy...
XXVII. Powołanie parów Francji należy do króla...
XXXV. Izba Reprezentantów składa się z deputowanych wybieranych przez kolegia wyborcze...
XXXVIII. Żaden deputowany nie może być dopuszczony do izby, jeśli nie skończył 40 roku życia i nie płaci podatku bezpośredniego w wysokości 1 tys. franków...
XL. Wyborcy, którzy wybierają deputowanych, nie mają prawa głosu, jeżeli nie płacą podatku bezpośredniego w wysokości 300 franków i nie skończyły 30 roku życia... LXXI. Stara arystokracja odzyskuje swoje tytuły. Nowa je zachowuje...
1. Jakie dowody świadczą o ustanowieniu przez „Kartę 1814 roku" we Francji reżimu monarchii konstytucyjnej? 2. Czy można twiedzić, że karta ograniczała prawa Francuzów? Dlaczego?
W oczach większości Francuzów „Karta 1814 roku” była raczej nieatrakcyjna w porównaniu do takich samych dokumentów okresu rewolucji i Napoleona. W wyniku ustalonego przez kartę progu wiekowego i mienia prawo do głosowania w kraju otrzymało około 72 tys. osób, a prawo do bycia wybranym - 16-18 tys. osób.
W otoczeniu przez Ludwika XVIII przeważali ultrarojaliści (skrajni monarchiści), jak nazywali zwolenników powrotu do przedrewolucyjnego „starego porządku” i nieograniczonej władzy króla.
W odpowiedzi na nasilenie reakcji politycznej we Francji, jak również we Włoszech, zaczęły pojawiać się tajne antymonarchistyczne organizacje, celem których było usunięcie od władzy Burbonów. Do nich należeli wpływowi działacze, na przykład generał markiz Marie Joseph de La Fayette. W 1822 r. oni wzniecili powstanie, które zostało brutalnie stłumione.
Sytuacja w kraju zaostrzyła się kiedy na tron zasiadł Karol d'Artois o imieniu Karol X (lata 1824-1830). Państwo ogarnął „biały terror" — masowe
mordy byłych rewolucjonistów i zwolenników Napoleona. Ogólne oburzenie wzbudziła decyzja Karola X płacić arystokratom, którzy utracili swoje mienie w dawnych czasach, 1 mld franków odszkodowania. Pieniądze dla tych celów oczekiwano otrzymać kosztem redukcji dochodów posiadaczy obligacji skarbu państwa. W wyniku tego bankierzy i przedsiębiorcy otrzymaliby o 40 % mniejszy dochód niż im obiecano podczas sprzedaży obligacji.
W marcu 1830 r. Izba Reprezentantów zażądała dymisji rządu ultrarojalistów. Jako odpowiedź na to Karol X rozpuścił ją i ustalił datę nowych wyborów. Jednak w nowo wybranej Izbie Reprezentantów z 428 jej członków zwolennikami króla było tylko 145 osób. W tej sytuacji 25 lipca 1830 r. Karol X podpisał cztery zarządzenia (dekrety), którymi faktycznie znosił „Kartę 1814 roku” i przeprowadził zamach stanu. Zgodnie z tymi zarządzeniami rozpuszczono nowo wybraną Izbę Reprezentantów, wprowadzono nowe ograniczenia dotyczące prawa wyborczego, zniesiono wolność prasy i wznowiono cenzurę, ustalono datę przeprowadzenia nowych wyborów.
Takie działania króla wywołały oburzenie Paryżan, w mieście zaczęto wzywać do oporu wobec władz. W popularnej gazecie paryskiej „Natio-nale” 26 lipca 1830 r. opublikowano protest przeciwko zarządzeniom króla, w którym głoszono: „Działanie porządku prawnego ustało, zaczął się reżim przemocy. Rząd naruszył ustawodawstwo i przez to uwolnił nas od obowiązku podporządkowywania się mu”.
Rewolucja lipcowa 1830 r. Monarchia lipcowa we Francji. 27 lipca 1830 r.
ulice Paryża pokryły się barykadami. Wojska rządowe były bezsilne: w Rewolucji Lipcowej brał udział co dziesiąty mieszkaniec miasta.
28 lipca 1830 r. rebelianci z Paryża zajęli skład broni, ratusz miejski oraz katedrę Notre Damę. Kiedy pod koniec dnia na stronę rebeliantów zaczęli przechodzić całe oddziały wojska rządowego stało się oczywistym, że rewolucja wzięła górę.
29 lipca 1830 r. została utworzona Gwardia Narodowa, dowodzona przez generała M. J. de La Fayette'a, wieczorem zdobyła pałac królewski Tuileries. Został powołany Rząd Tymczasowy, na czele którego stanęli bankier J. Laffitt oraz generał M. J. de La Fayette. Karol X wysłał do nich posłów z propozycją rozpoczęcia negocjacji, ale odmówiono im przyjęcia. Rewolucja Lipcowa, która trwała przez „trzy wspaniałe dni” zwyciężyła.
Przywódcy powstańców postanowili zachować monarchię w kraju, ale zmienić króla. Koronę zaoferowano bliskiemu do liberalnej opozycji hrabiemu Louisowi Philippowi d’Orleans, reprezentantowi młodszej (Orleańskiej) gałęzi Burbonów. 2 sierpnia 1830 r. Karol X abdykował (zrzekł się tronu), a 7 sierpnia 1830 r. Korpus Ustawodawczy przyjął nową Konstytucję („Karta 1830 roku”) i ogłosił Louisa Philippa d’Orleans królem. Rządy Louisa Phi-lippa (lata 1830—1848) otrzymały nazwę Monarchii Lipcowej.
„Karta 1830 roku” zachowała organy władzy wykonawczej i ustawodawczej, które istniały zgodnie z „Kartą 1814 roku” oraz regulamin ich tworzenia. Jednak próg wyborczy dotyczący mienia zmniejszono do 200 franków, a wieku - do 25 lat. W wyniku tego, liczba wyborców wzrosła i osiągnęła 200 tys. osób z 31-milionowej ludności. Ustanowiono zasadę suwerenności ludu (supremacji) oraz zniesiono boskie prawo króla na rządzenie. Katolicyzm już nie był uważany religią państwową. Zapewniono prawa i wolności obywateli, zakazano sądy nadzwyczajne. Ukoronowanie nowego monarchy zostało zastąpione przez złożenie przez niego przysięgi narodowi francuskiemu w obecności obu izb Korpusu Ustawodawczego.
Historyczne znaczenie Rewolucji Lipcowej polegało na tym, że pokazała ona daremność prób przywrócenia we Francji „starego porządku”. Jednocześnie stała się dowodem zakończenia czasów reakcji politycznej w Europie. W tym samym roku odbyła się rewolucja w Belgii, wynikiem której stało się uzyskanie niepodległości od Holandii. Zintensyfikowały się walki o zjednoczenie Niemiec i Włoch.
W wyniku Rewolucji Lipcowej 1830 r. do władzy we Francji przyszła arystokracja finansowa — bankierzy, wielcy spekulanci giełdowi, właściciele kopalń, hut, ziemi itp. Jeśli przed Rewolucją Lipcową chronili oni swoje prawa i własność przed zamachem starej arystokracji, to po niej dla nich powstało nowe niebezpieczeństwo ze strony średniej i drobnej burżuacji oraz robotników. Bardzo szybko stało się jasnym, że Monarchia Lipcowa nieusa-tysfakcjonuje większość sił politycznych w kraju.
W ówczesnej Francji pozostawało wielu zwolenników powrotu do republikańskiej formy rządów, którzy zostali podzieleni na umiarkowanych i radykalnych. Umiarkowani republikanie zaprzeczali potrzebę radykalnych reform społecznych zmierzających do demokratyzacji społeczeństwa i poprawy warunków życia robotników. Oni występowali tylko za zmniejszenie progu uwzględniającego stopień posiadanego mienia oraz zwiększenie liczby wyborców poprzez reformę parlamentarną, jak to miało miejsce w 1832 r. w Wielkiej Brytanii. Radykalni republikanie byli zwolennikami zniesienia istniejących rządów i budowy nowego społeczeństwa opartego na równości społecznej oraz braku wyzysku. Oni prowadzili walkę z reżimem Monarchii Lipcowej tworząc tajne stowarzyszenia („Przyjaciele ludu”, „Prawa człowieka i obywatela”, „Pory roku”), organizowywali spiski oraz powstania. W latach 1832, 1834 oraz 1839
radykałowie zorganizowali zbrojne powstanie w Paryżu w celu ustanowienia republiki, ale zostali brutalnie stłumieni przez wojska rządowe.
Jaką informację o okresie Monarchii Lipcowej w historii Francji można uzyskać z ilustracji?
Zwolennicy monarchii w tym czasie zostali podzieleni na Orleani-stów, którzy popierali panowanie Louisa Philippa d'Orleans, Legitymistów, którzy uważali zgodną z prawem (legitymną) tylko zdetronizowaną dynastię Burbonów i występowali o jej przywrócenie oraz Bonapartyści, którzy byli zwolennikami odrodzenia cesarstwa napoleońskiego. Orłeaniści starali się bronić reżimu Monarchii Lipcowej, a Legitymiści i Bonapartyści — jego obalić. Wszystkie wystąpienia Legitymistów i Bonapartystów władze stłumiły, a ich uczestników aresztowano i skazano. O rosnącym niezadowoleniu Francuzów Louisa Philippa również świadczyły liczne próby na jego zabicia (conajmniej siedem).
Ciągłe stosowanie przez władzę represji i sił zbrojnych do stłumienia zamieszek, buntów i powstań wywołało to, że w latach 40-tych XIX w. Monarchia Lipcowa zaczęła przypominać reżim restauracji Burbonów, a w kraju ukształtowały się warunki do nowej rewolucji. W okresie Monarchii Lipcowej Francja znowu powróciła do kolonialnego podboju. W 1830 r. zaczęła krwawą 30-letnią wojnę o podbój Algierii.
Rozwój gospodarczy Francji. W przemyśle Francji w tym okresie nabrała tempa rewolucja przemysłowa, która rozpoczęła się w kraju pod koniec XVIII w. Mianowicie liczba maszyn parowych wzrosła z 65 sztuk w 1820 r. do 625 - w 1830 r. i 4853 - w 1848 r. W latach 1818-1848 produkcja żeliwa zwiększyła się z 114 do 600 tys. ton, wydobycie węgla - z
1 do 5 min ton. Liczba produkcji przemysłowej w tym okresie zwiększyła się o 60 %. Państwo zajęło pierwsze miejsce na świecie pod względem produkcji tkanin z jedwabiu, intensywnie rozwijał się przemysł wełniany i zwłaszcza bawełniany, który znajdował się w Alzacji i Normandii oraz wytwarzał tanie kaliko na skalę masową. Paryż stał się ośrodkiem produkcji odzieży i obuwia: w latach 40-tych XIX w. tutaj powstała pierwsza we Francja fabryka obuwia. W latach 30-tych XIX w. pojawiły się pierwsze statki parowe, a od 1831 r. rozwinęła się budowa kolei.
W 1848 r. rewolucja przemysłowa we Francji na ogół się skończyła. Jednak w kraju zostawało wiele manufaktur i małych warsztatów, szczególnie do produkcji luksusowych towarów i wyrobów galanteryjnych, ze względu na produkcję których Francja zajmowała pierwsze miejsce w Europie. Wraz z rozwojem przemysłu rosła liczby pracowników. Warunki ich życia i pracy były niezwykle trudne. Dzień pracy w fabrykach trwał 12—16 godzin. Aktywnie wykorzystywano pracę kobiet i dzieci. Wynagrodzenie było niskim, a strajki i związki zawodowe - zakazane. Brak możliwości rozwiązania konfliktów drogą prawną wywołał wielkie powstania robotników fabryk tkackich w Lyonie w listopadzie 1831 r. oraz kwietniu 1834 r.
Powstaniom towarzyszy okrucieństwo i przemoc po obu stronach.
Rolnictwo w tym okresie utrzymywało wiodące pozycje w gospodarce Francji. Zwiększono powierzchnie uprawy ziemniaków, winorośli, rozwijała się hodowla bydła. Ogólnie rzecz biorąc, liczba wyprodukowanej produkcji rolnej w latach 1815—1848 wzrosła o 50 %.
Na podstawie analizy ilustracji wyciągnijcie wnioski o zmianach w gospodarce Francji w wyniku rewolucji przemysłowej.
Rewolucja Belgijska 1830 r. Zgodnie z decyzjami Kongresu Wiedeńskiego z lat 1814—1815 uczestnicy którego pragnęli stworzyć coś w rodzaju „bariery” wokół granic Francji na północy, katolicką Belgię przyłączyli do protestanckiej Holandii oraz utworzyli Połączone Królestwo Niderlandów na czele z holenderskim królem Wilhelmem I.
U Belgów w składzie nowego państwa natychmiast pojawiło się wiele powodów do niezadowolenia. Wilhelm I rządził samodzielnie i na wszelki sposób wspierał swoich rodaków — Holenderów. Językiem urzędowym został uznany holenderski, mimo iż większość Belgów rozmawiała po francusku i flamandzku.
Do tego interesy młodych belgijskich przemysłowców, którzy potrzebowali wsparcia dla rozwoju przemysłu, były diametralnie przeciwne interesom kupców i właścicieli ziemskich Holandii, którzy żądali od władz wolnego handlu.
W 1830 r. ze względu na kryzys w przemyśle i odrzucenie przez władze holenderskie wariantu pójścia na ustępstwa wobec belgijskiego ruchu narodowego, sytuacja w kraju pogorszyła się. 25 sierpnia 1830 r., po doniesieniach o zwycięstwie Rewolucji Lipcowej we Francji, w Brukseli wybuchło powstanie, które szybko rozprzestrzeniło się na inne miasta i prowincje belgijskie. W Brukseli zrzeszenie narodowe uzyskało kontrolę nad miastem.
Decydujące walki odbyły się 25-28 września 1830 r. Próba Holende-rów przy pomocy wojska zniszczyć rebeliantów nie powiodła się. Podczas walk wrześniowych większość terytorium Belgii zostało wyzwolone od wojsk holenderskich.
10 listopada 1830 r. otwarto belgijski Kongres Narodowy, który ogłosił niepodległość państwa i opracował konstytucję. Belgia stała się monarchią konstytucyjną. Rewolucja zwyciężyła.
20 grudnia 1830 r. na Konferencji Londyńskiej Austria, Wielka Brytania, Prusy, Rosja oraz Francja podjęły decyzję o nadaniu niepodległości Belgii po raz pierwszy w historii, uznając zgodnymi z prawem wynik rewolucji i zgodziły się na przegląd decyzji Kongresu Wiedeńskiego wobec Belgii.
Wnioski
• Francja w pierwszej połowie XIX w. reprezentowała rewolucyjny model rozwoju. Zwolennicy „starego porządku”, którzy powrócili do władzy w 1815 r., starali się przywrócić go, ale napotkali zdecydowany opór, który z kolei doprowadził do Rewolucji Lipcowej 1830 r.
• Niechęć reżimu Monarchii Lipcowej do ustępstw wobec innych sił politycznych ponownie pogorszyła sytuację w kraju.
• Historyczne znaczenie Rewolucji Belgijskiej 1830 r. polega na tym, że jej następstwem stało się uwolnienie kraju od panowania holenderskiego i stała się ona niezależnym państwem.
Pytania i polecenia
1. Co to jest reakcja polityczna? 2. Przedstawiciele których poglądów politycznych dominowali w otoczeniu Ludwika XVIII? 3. Wojnę o podbój którego afrykańskiego państwa Francja rozpoczęła się w 1830 r.? 4. Kiedy we Francji na ogół zakończyła się rewolucja przemysłowa? 5. Czym zakończyła się Rewolucja Belgijska w 1830 r.?
6. Jakie były cechy życia społecznego i politycznego Francji w okresie Restauracji? 7. Jak rozwijała się Francja w okresie Monarchii Lipcowej? 8. Co cechowało rozwój gospodarczy ówczesnej Francji?
9. Ułóżcie tabelę porównawczą Rewolucji Lipcowej 1830 r. we Francji oraz Rewolucji Belgijskiej 1830 r. zgodnie z planem: 1) przyczyny; 2) cele; 3) główne wydarzenia; Brama Brandenburska w Berlinie. Połowa XIX w. 4) wyniki; 5) znaczenie historyczne.
10. Połączcie się w małe grupy i omówcie przez co rozwój Francji w okresie Restauracji zbliżał nowy wybuch rewolucyjny. W jakich warunkach można było go uniknąć?
11. Francuska gazeta opozycyjna „Trybuna", która ukazywała się w latach Monarchii Lipcowej i opowiadała się za utworzeniem republiki oraz powszechnym prawem wyborczym, w ciągu czterech lat odparła 111 rozpraw sądowych, jej redaktora 200 razy skazywano razem na 49 lat więzienia i 157 tys. franków grzywny. Jakie wnioski wobec życia społeczno-politycznego we Francji w okresie Monarchii Lipcowej można wyciągnąć na podstawie tych faktów?
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem