Anarchizm - prąd społeczno-polityczny, który zaprzeczał potrzebę władzy publicznej, popierał całkowitą samorządność wspólnot, grup pracowników.
Bolszewicy - przedstawiciele nurtu politycznego w SPRR (od 1917r. - niezależna partia polityczna na czele z W. Leninem). Pojęcie „bolszewik" pojawiło się na Drugim Kongresie SPRR (1903 r.) po tym, jak zwolennicy W. Lenina zdobyli większość głosów, a ich przeciwnicy -mniejszość (mieńszewicy).
Burowie (afrykanerzy) - samonazwa kolonistów holenderskich, francuskich i niemieckich w Afryce Południowej.
Dominion - samorządna kolonia.
Dyktatura proletariatu - w marksizmie: oznaczenie władzy, która ustanawia się w wyniku rewolucji oraz sprawowana jest przez proletariat na czele ze swoją partią.
Elita - warstwa społeczna posiadająca czołową sytuację w pewnej sferze działalności.
Ekspansja - poszerzenie strefy wpływu lub panowania w różnych dziedzinach (terytorium, gospodarka, polityka) poprzez podbicie ziem, rynków zbytu, źródeł surowców innych państw.
„Epoka wiktoriańska" - okres w historii Anglii (druga połowa XIX w.), kiedy ona osiągnęła największą potęgę oraz stabilność sytuacji wewnętrznej. Przypadła na rządy królowej Wiktorii.
Homerule (z ang. - samorząd) - jeden z podstawowych wymogów irlandzkiego ruchu narodowego końca XIX w.
Ideologia - system poglądów politycznych, prawnych, etycznych, malarskich, filozoficznych, relligijnych.
Industrializacja - stworzenie dużego przemysłu maszynowego produkującego maszyny i urządzenia oraz będącego podstawą do dalszego rozwoju przemysłu.
Interwencja - ingerencja jednego lub kilku państw w sprawy wewnętrzne innego państwa. Interwencja bywa wojskowa, gospodarcza i dyplomatyczna.
Kapitał - środki pieniężne i materialne przynoszące zysk.
Klerykali - zwolennicy nasilenia pozycji religii i kościoła w życiu politycznym, duchownym społeczeństwa.
Kolonia - państwo, terytorium pozbawione samodzielności politycznej, gospodarczej oraz znajdujące się pod władzą obcego państwa - metropolii.
Koncepcja - system poglądów, rozumienie pewnych zjawisk, procesów.
Konserwatyzm - zespół różnorodnych ideowo-politycznych prądów kulturowych, opierających się na zasadach tradycji i dziedziczności w życiu społecznym i kulturowym. Konserwatyzm cechują poparcie istniejących oraz ustalonych systemów i norm społecznych, sprzeciw rewolucjom i radykalnym reformom, wspieranie ewolucyjnego rozwoju organicznego. Przeciwstawiał się liberalizmowi i socjalizmowi.
Kwestia narodowa - zespół problemów politycznych, gospodarczych, prawnych, ideologicznych i innych, wynikających w procesie komunikacji międzynarodowościowej wewnątrz państwa.
Liberalizm - prąd ideowy i społeczno-polityczny, który powstał w państwach europejskich w XVII-XVIII w. i głoszący zasady swobód obywatelskich, politycznych i gospodarczych. W XIX - na początku XX w. ukształtowały się jego podstawowe postulaty: społeczeństwo obywatelskie, prawa i swobody człowieka, państwo prawa, demokratyczne instytucje polityczne, swoboda przedsiębiorczości prywatnej i handlu.
Marksizm - koncepcja filozoficzna, społeczna i polityczna opracowana przez niemieckich myślicieli K. Marksa i F. Engelsa.
Militaryzm - polityka zwiększenia potęgi wojskowej państwa.
Modernizacja - zmiany w społeczeństwie, powiązane z potrzebą przekształcenia wszystkich dziedzin życia odpowiednio do wymogów współczesności.
Nacjonalizm - ideologia i polityka, podstawą której jest idea wyjątkowości priorytetów narodowych i zwierzchnictwa narodowego, traktowanie nacji jako wyższej formy społeczeństwa.
Opozycja - partia lub grupa, występująca przeciwko zdaniu większości lub panującemu zdaniu oraz przedstawiająca alternatywną politykę, inny sposób rozwiązania problemu.
Pangermanizm - doktryna polityczna, która zatwierdza przewagę nacji niemieckiej nad innymi oraz udowadnia potrzebę jej panowania. Kredo w polityce zagranicznej - hasło „Nacisk na Wschód".
Parlamentaryzm - system władzy państwowej w warunkach wyraźnie podzielonej funkcji władzy ustawodawczej i wykonawczej z decydującą rolą parlamentu. Parlament występuje w tym systemie jako podmiot i obiekt walki politycznej oraz jest powiązany z istniejącymi w państwie tradycyjnymi wyobrażeniami o demokracji.
Realizm - jedna z podstawowych cech sztuki i literatury, polegająca na pragnieniu prawdziwego obiektywnego odzwierciedlenia oraz odtworzenia rzeczywistości w postaciach, które jej odpowiadają. W węższym znaczeniu - prąd w sztuce, przeciwstawiający się secesji i awangardyzmowi.
Reformizm - prąd polityczny, który upowszechnił się pod koniec XIX - na początku XX w. Jego przedstawiciele występowali za stopniowe przekształcenie społeczeństwa za pomocą konsekwentnych reform, za urzeczywistnienie zasady sprawiedliwości społecznej i harmonii stosunków społecznych.
Restauracja - odnowienie czegokolwiek w jego pierwotnej postaci.
Rewizjonizm - powtórne rozpatrzenie, przeróbka pod wpływem zmieniających się warunków wszelkich nauk, zasad i zaleceń politycznych.
Rewolucja - radykalne zmiany w rozwoju jakichkolwiek zjawisk natury, społeczeństwa lub poznania świata.
Społeczeństwo industrialne („industria" - synonim wyrazu „przemysł") - społeczeństwo, w którym zakończono proces tworzenia dużego, technicznie rozwiniętego przemysłu jako podstawy i sektora przewodniego gospodarki oraz odpowiednich struktur społecznych.
Spółka akcyjna - postać organizacyjna dużych przedsiębiorstw, kapitał w której kształtuje się za rachunek połączenia indywidualnych kapitałów członków towarzystwa - akcjonariuszy.
Strajk - forma walki robotników o swoje prawa; wstrzymanie pracy aż do spełnienia wymogów o charakterze ekonomicznym lub politycznym.
Strefa wpływu - część terytorium (jednego państwa lub regionu, do którego wchodzi kilka państw), na którą rozprzestrzenia się wpływ (polityczny, gospodarczy) innego państwa.
Sufrażyzm - ruch o prawa wyborcze kobiet; najbardziej upowszechnił się w Anglii i USA pod koniec XIX - na początku XX w.
„Swadeszi" - ruch bojkotu towarów angielskich w Indiach.
Terror - polityka zastraszania, represji politycznych przeciwników z zastosowaniem przemocy. Wykorzystywany jest jako środek do osiągnięcia jakiegokolwiek celu.
Urbanizacja - proces zwiększenia liczby miast i ludności w nich oraz zwiększenie ich roli w życiu gospodarczym i kuturalnym społeczeństwa.
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem