1. Kiedy powstało USA? 2. Jaki był ustrój polityczny USA? 3. Określcie cechy charakterystyczne rozwoju społeczno-gospodarczego i politycznego USA po ich powstawaniu.
Życie społeczne i gospodarcze w USA w pierwszej połowie XIX w. Na początku XIX w. USA były federacją stanów, ziemie których rozciągały się na 2 tys. km wzdłuż Wybrzeża Atlantyckiego Ameryki Północnej. W latach 1803-1867 powierzchnia kraju wzrosła z 2,1 do 9,3 tys. km2, a liczba ludności — z 5,3 do 31,4 min osób. Szybki wzrost terytoriów tych ziem, duch wolnej przedsiębiorczości, który panował w USA, robiły ich atrakcyjnymi dla imigrantów. W latach 1820-1856 do tego państwa wyemigrowało ponad 4,2 min osób.
Od XVII w. do Ameryki Północnej przywożono Murzynów-niewoini-ków z Afryki. W tym okresie ich liczba w składzie ludności USA wzrosła z 1 min osób w 1800 r. do ponad 4,4 min osób w 1860 r. System niewolniczy prowadzenia gospodarstw istniał na południu kraju. Prace Murzynów- niewolników stosowano tu na plantacjach bawełny, trzciny cukrowej, ryżu i tytoniu. W 1808 r. wprowadzono zakaz importu nowych niewolników do USA. Po tym zaczęto ich „hodować” tutaj jak bydło do sprzedaży lub sprowadzać nielegalnie.
Pod koniec XVIII w. w USA powstał ruch abolicjonistów, którzy opowiadali się za zniesieniem niewolnictwa, uważając grzechem mieć w posiadaniu człowieka. W 1816 r. oni kupili ziemie na wybrzeżu Afryki i założyli państwo Liberia. Abolicjoniści mieli zamiar wykupowywać od plantatorów
niewolników, uwalniać ich i przewozić tutaj. Jednak ten pomysł nie otrzymał rozwoju.
Wraz z powstaniem w 1852 r. „Amerykańskiego Stowarzyszenia Walki z Niewolnictwem” oraz początkiem ukazywania się tygodnika „Liberator” („Wyzwoliciel”) (lata 1831-1865) abolicjonizm stał się istotnym czynnikiem w życiu publicznym USA, który zrzeszał około 250 tys. przeciwników niewolnictwa w kraju. W 1840 r. w USA powstała „Partia Wolności”, która rozpoczęła walkę z niewolnictwem.
Zdecydowana większość liderów abolicjonizmu na czele z Williamem Harrisonem, założycielem tygodnika „Liberator” i przyszłym prezydentem USA, uważała, że z niewolnictwem należy walczyć wyłącznie przez moralne potępienie bez użycia siły. Jednak część abolicjonistów, dowodzona przez znanego działacza ruchu wyzwoleńczego ludności czarnoskórej USA Frede-ricka Douglassa, uważała walkę zbrojną jedynym skutecznym środkiem w kwestii zniesienia niewolnictwa. W 1838 r. w Karolinie Północnej powstało „Towarzystwo Kolei Podziemnej” za pomocą którego abolicjoniści transportowali byłych czarnoskórych niewolników do Kanady.
Aktywnej pomocy ucieczkom byłych niewolników do Kanady udzielał farmer-abolicjonista John Brown. W latach 1854-1855 on razem z pięciorgiem synów brał udział w walkach z właścicielami niewolników w stanie Kansas. W 1858 r. J. Brown ułożył projekt tymczasowej konstytucji USA, w której domagał się całkowitego zniesienia niewolnictwa w całym kraju. W 1859 r. wzniecił powstanie w stanie Wirginia, oczekując wsparcia ze strony niewolników. Powstanie zostało zdławione, a J. Brown ścięty. Podczas Wojny Domowej z lat 1861-1865 piosenka „Ciało Johna Browna" stało się hymnem wojsk Północy.
Rdzenną ludność Ameryki — Indian — różnymi sposobami pozbawiano ziemi i pomimo oporu stopniowo wypierano na zachód. W latach 30-tych XIX w. wszystkich Indian, którzy pozostali na wschód od rzeki Mississippi, przeniesiono do rezerwatów — obszarów wyznaczonych do zamieszkania Indian, poza granicami których zakazywano im znajdować się.
Charakterystyczną cechą życia amerykańskiego XIX w. stał się rozwój przez przesiedleńców Dzikiego Zachodu. Na jego ziemiach zakładali nowe gospodarstwa i zostawali farmerami. Było to dla nich ucieleśnieniem „amerykańskiego marzenia” — wizji o Ameryce jako kraju, gdzie każdy człowiek dzięki własnej determinacji, przedsiębiorczości i ciężkiej pracy może zrealizować swoje pragnienia.
Farmer - najemca lub właściciel ziemi, który prowadzi na niej gospodarstwo przeważnie dzięki swojej lub najemnej pracy.
Aktywnemu rozwojowi nowych ziem towarzyszyło pojawienie się tu osad, które później przekształciły się na duże miasta. Zachód stał się rynkiem zbytu dla uprzemysłowionej Północy, a także źródłem surowców i żywności.
Jaką informację o pracy niewolników na plantacjach w USA można uzyskać na podstawie ilustracji?
W tym okresie w USA zachodziły znaczące zmiany w sferze społeczno-gospodarczej, powiązane z szerzeniem się rewolucji przemysłowej, która rozpoczęła się w północnych stanach w ostatniej dekadzie XVIII w. Jedną z jej ważnych cech był brak tych prekapitalistycznych resztek, które utrudniały rozwój przemysłu w państwach Europy Zachodniej. Realizacji rewolucji przemysłowej sprzyjało również korzystne położenie tery-torialno-geograficzne kraju, które pozwoliło Amerykanom z jednej strony, dystansować się od walki pomiędzy Wielką Brytanią a Francją o panowanie w Europie, a z drugiej strony - otrzymywać spore zyski z handlu z Europą. Ważną rolę we wzroście gospodarczym USA pełnił wzrost liczby ludności (głównie dzięki imigrantom z Europy). Żaden kraj na świecie nie rósł w takim tempie.
Decydujące znaczenie w rewolucji przemysłowej miała siła pracownicza, technika, inteligencja i kapitał z Europy. Pierwsze maszyny parowe, które były stosowane w zakładach tekstylnych, przywożono do kraju z Anglii pod koniec lat 80-tych XVIII w. mimo zakazów rządu brytyjskiego. W połowie XIX w. amerykański przemysł włókienniczy ze względu na wielkość produkcji na świecie ustępował tylko angielskiemu. Tak, że w 1808 r. w państwie było tylko 15 fabryk bawełnianych, a w połowie wieku liczba fabryk wzrosła kilkakrotnie.
Mimo to w tym czasie USA pozostawały na ogól krajem rolniczym, w którym większość ludności pracowała w rolnictwie. Rewolucja przemysłowa zakończyła się tylko na Północy. Jej rozwój utrudniały południowe stany, gdzie panowała gospodarka plantacyjna, oparta na pracy niewolniczej.
Wzrostowi kraju sprzyjał rozwój transportu. Na początku XIX w. pojawiło się sporo parowców rzecznych. Liczne kanały połączyły rzeki między sobą i wybrzeżami Atlantyku. W 1830 r. Otwarto pierwszą kolej żelazną
długością 64 km. W latach 1830—1850 długość kolei wzrosła 300-krotnie, w wyniku czego pod koniec lat 50-tych XIX w. USA wyszły na pierwsze miejsce w świecie ze względu na długość ogólną kolei.
W 1807 r. irlandzki imigrant, inżynier-samouk Robert Fulton zbudował pierwszy w USA parowiec kołowy „Clermont". Pracował na silnikach parowych Jamesa Watta i miał długość 43 m. Swój pierwszy rejs na odległość 270 km z Nowego Jorku do Albany przez rzekę Hudson parowiec przepłynął (pod prąd z silnym wiatrem z naprzeciw) za 32 godziny.
W wyniku rewolucji przemysłowej powstały nowe warstwy społeczeństwa amerykańskiego - burżuazja przemysłowa i robotnicy najemni. Praca w przezmyśle w tym czasie była tymczasową w celu zgromadzenia funduszy. Amerykanie byli bardzo mobilni. Oni łatwo zmieniali miejsce zamieszkania i zatrudnienia, jeśli widzieli możliwość otrzymania większego zysku.
Życie polityczne USA. Życie polityczne Stanów Zjednoczonych cechowało kształtowanie się systemu dwupartyjnego. Dzięki temu systemowi stanowisko elekcyjne otrzymywał przedstawiciel partii, która uzyskała względną większość głosów. Pierwszymi partiami politycznymi USA byli federaliści (zwolennicy George'a Washingtona, którzy występowali za silny rząd federalny, bronili interesów burżuazji handlowej i finansowej, a także częściowo bogatych plantatorów) oraz republikanie demokratyczni (zwolennicy Thomasa Jeffersona, którzy opowiadali się za wzmocnieniem władzy stanów i mieli wsparcie farmerów oraz innych warstw ludności o średnich dochodach).
W 1828 r. powstała Partia Demokratyczna, która istnieje w USA do dzisiaj. Ona nie w pełni naśladuje politykę republikanów demokratycznych, ale również popiera ideę zwiększenia uprawnień władzy stanów. Za czasów prezydentury Johna Adamsa (1825-1829), jego zwolennicy założyli partię Republikanów Narodowych, która popierała pozycje dawnych federalistów, którzy zaprzestali działalności wcześniej.
W 1841 r. politykę republikanów narodowych kontynuowała nowa partia wigów. W Partii Demokratycznej w tym czasie wzmocniły się wpływy przedstawicieli niewolniczego Południa. Wigowie byli skłonni do poszukiwania kompromisu z nimi. W sytuacji zaostrzenia się sprzeczności między Północą a Południem rosło zapotrzebowanie na siłę polityczną, która bedzie zdecydowanie sprzeciwiała się demokratom.
W 1854 r. w Chicago powstała Partia Republikanów, która istnieje w USA do naszych czasów. Jej pierwszym przywódcą został Abraham Lincoln (1809-1865). Do składu partii weszło wielu byłych wigów. Republikanów popierali farmerzy, przedsiębiorcy i robotnicy najemni Północy i Zachodu.
Stosunek obydwu partii do jednego z podstawowych ówczesnych problemów - niewolnictwa - znacząco się różnił. Demokraci uważali, że każdy stan musi samodzielnie decydować, czy zezwala na swoim terytorium niewolnictwo. Republikanie nie wymagali natychmiastowego zniesienia niewolnictwa, jednak występowali za jego nierozprzestrzenianie na nowych ziemiach Zachodu.
Ekspansja terytorialna USA. W latach 1803-1867 rząd amerykański na różny sposób przeprowadzał ekspansję terytorialną w Ameryce Północnej. Jednym z jej ważnych powodów było zapotrzebowanie na nowe ziemie w związku z gwałtownym wzrostem popytu w świecie na bawełnę.
Ekspancja - poszerzenie strefy wpływów lub panowania w różnych dziedzinach (terytorium, gospodarka, polityka) poprzez podbój terytoriów, rynków zbytu, źródeł surowców innych państw.
W 1803 r. za czasów prezydenctwa Thomasa Jeffersona USA dokonały pierwszego dużego nabytku terytorialnego, kupując za 15 min dolarów kolonię Luizjana od Francji. W efekcie przełączenia Luizjany USA zwiększyły swoje terytorium dwukrotnie i otrzymały duży port Nowy Orlean.
W latach 1812—1814 USA prowadziły wojnę z Wielką Brytanią, starając się odebrać jej Kanadę. Jednak po tym, jak brytyjski desant zdobył Waszyngton, a flota bombardowała miasta portowe, USA zgodziły się uznać istniejące granice i porzuciły swoje zamiary. W 1818 r. Brytyjczycy oddali im swoją kolonię Red River. W latach 1813-1819 USA częściami zajęli półwysep Floryda, a potem zapłacili za niego Hiszpanom 5 min dolarów.
Wielu amerykańskich imigrantów po uzyskaniu niepodległości przez Meksyk od Hiszpanów osiadło na północy kraju. W 1836 r. w wyniku powstania Amerykanie ogłosili utworzenie niezależnego od Meksyku państwa Teksas. Za dziewięć lat Teksas dołączył do USA jako nowy stan. Zaowocowało to udaną dla USA wojną amerykańsko-meksykańską z lat 1846-1848. Z tego powodu Meksyk stracił nie tylko Teksas, lecz również wszystkie swoje ziemie północne, które stanowiły 55 % terytorium państwa, otrzymując kompensację w wysokości 15 min dolarów. Zostały tam stworzone stany Arizona, Kalifornia, Newada, Nowy Meksyk oraz Utah.
W 1846 r. na mocy porozumienia między USA a Wielką Brytanią zostały ostatecznie ustalone północne granice z brytyjskimi posiadłościami w Kanadzie. Do USA przeszły terytoria północno-zachodnie, gdzie później powstały stany Oregon, Waszyngton i Idaho. W 1853 r. Amerykanie za 10 min dolarów kupili od Meksyku terytorium Mesilii.
Ostatnim dużym zakupem USA stał się zakup Alaski i Wysp Aleuckich w 1867 r. od Cesarstwa Rosyjskiego za 7,2 min dolarów.
„Doktryna Monroe". Na początku XIX w. narody Ameryki Łacińskiej ogarnęła walka wyzwoleńcza, co z kolei doprowadziło do uzyskania przez nich niepodległości. Ówczesny prezydent USA federalista James Monroe (lata 1817-1825) uznał nowe niezależne państwa.
Jednak Święte Przymierze w tym czasie zdecydowało się na powrót byłych kolonii hiszpańskich w Ameryce Łacińskiej. To nie odpowiadało planom Wielkiej Brytanii w zakresie handlu z regionem. Miała zamiar swoją flotą bronić własnych rynków handlowych na Kontynencie Amerykańskim. Administracja USA z kolei nie chciała zwiększenia brytyjskich posiadłości w Ameryce. Prezydent USA zdecydował się upublicznić swoją pozycję z tradycyjnym orędziu do Kongresu i wygłosił 2 grudnia 1823 r. oświadczenie, które weszło do historii jako „doktryna Monroe".
Z orędzia do Kongresu wygłoszonego przez prezydenta J. Monroe (1823 r.)
Od tej chwili Kontynenty Amerykańskie nie są uważane za obiekty możliwej kolonizacji ze strony jakiegokolwiek państwa europejskiego. Będziemy odbierali wszelką próbę z ich strony rozszerzenia swego systemu [politycznego] na dowolny system naszej półkuli jako zagrożenie dla pokoju i naszego bezpieczeństwa.
W sprawy istniejących kolonii każdego z państw europejskich i zależnych od nich krajów, my nie ingerowaliśmy i nie będziemy ingerować, natomiast jeśli chodzi o rządy państw, które proklamowały swoją niepodległość i obronili ją oraz czyją niepodległość uznaliśmy, nie możemy rozpatrywać jakiekolwiek wtrącanie się w celu jego stłumienia lub kontroli ich losu w jakikolwiek sposób przez inne państwa europejskie w innym świetle, aniżeli jako przejaw nieprzyjaznego stosunku do USA.
1. Na czym polega istota proklamowanej przez prezydenta „Doktryny Monroe"? 2. Dlaczego wyrażano ją krótko hasłem „Ameryka dla Amerykanów"?
Wzrost konfliktu w USA. Problem niewolnictwa był najbardziej skomplikowany dla ówczesnego społeczeństwa amerykańskiego. W jednym państwie istniało jednocześnie dwa systemy - niewolniczy i wolnego rynku, kapitału i siły roboczej. W latach 50-tych XIX w. rozwój USA doprowadził do pogorszenia stosunków między Północą a Południem.
Podczas gdy ogarnięta rewolucją przemysłową Północ szybko rozwijała się, niska wydajność pracy niewolników rolniczego Południa utrudniała rozwój państwa. Stosowanie taniej (prawie darmowej) pracy niewolników umożliwiało plantatorom uzyskiwanie ogromnych zysków przy minimalnych wydatkach. U przedsiębiorców Północy, którzy opłacali pracę najemną, wywoływało to zazdrość i protesty. Jeżeli na Północy stosunek do niewolnictwa był
negatywny, to na Południu przeważały pogłądy, że „Murzyn nie jest równy białemu człowiekowi, a niewolnicze posłuszeństwo wyższej rasie jest jego stanem naturalnym i normalnym”.
Sprzeczności stały się zaostrzać wraz przyłączeniem do USA nowych terytoriów na Zachodzie. Plantatorzy Południa kupowali tu najlepsze ziemie. Wywołało to oburzenie zwykłych farmerów, którzy zażądali od władz zakazu szerzenia się niewolnictwa w stanach Zachodu.
W 1861 r. na prezydenta USA został wybrany lider Partii Republikanów Abraham Lincoln. Republikanie byli zwolennikami ograniczania niewolnictwa na terytoriach południowych stanów, uważając, że z czasem doprowadzi to do upadku gospodarstw plantatorskich. Plantatorzy Południa widzieli w tych planach zagrożenie swemu istnieniu i wzięli kurs na oddzielenie się od USA oraz utworzenie odrębnego państwa, w którym zostanie zalegalizowane niewolnictwo.
Zwycięstwo A. Lincolna w wyborach prezydenckich stało się powodem do oddzielenia się Południa od USA. W lutym 1861 r. utworzono Konfederację Państw Amerykańskich z 11 stanów niewolniczych Południa, która ogłosiła o wyściu ze składu USA. Na swego prezydenta wybrali prezydenta Jeffersona Davisa, a stolicą ogłosili Richmond w Wirginii.
Wojna domowa w USA. 12 kwietnia 1861 r. konfederaci zdobyli Fort Sum-ter (w pobliżu Charleston), który znajdował się pod władzą federatów. W odpowiedź Abraham Lincoln ogłosił pobór do wojska USA 75 tys. ochotników
i ustanowił blokadę morską Południa.
Te wydarzenia rozpoczęły wojnę domową z lat 1861-1865 w USA. W trakcie wojny Północ miała przewagę nad Południem pod względem liczby ludności oraz potencjałem gospodarczym. Jednak po rozpoczęciu wojny na stronę konfederatów przeszła około jedna trzecia oficerów i generałów wojska USA, którzy pochodzili z Południa.
Konfederacja - sojusz poszczególnych państw niepodległych, połączonych wspólnymi organami kierowania, stworzony w pewnym celu, przeważnie z zakresu polityki zagranicznej i wojennej. Wojna domowa - walki zbrojne o władzę państwową między grupami społecznymi wewnątrz państwa.
Wojna domowa z lat 1861-1865 w USA - wojna między 11 stanami niewolniczymi Południa, które wyszły ze składu Federacji Sojuszniczej (konfederatami) a rządem federalnym USA (federatami).
W pierwszej fazie wojny w latach 1861-1862 inicjatywę utrzymywało Południe. Federaci, którzy walczyli o zjednoczenie kraju, unikali działań, które w przyszłości mogły skomplikować ich relacje z Południem. Pozwoliło to konfederatom, wojskiem których dowodził utalentowany generał Robert Lee (1807-1870), osiągnąć znaczące sukcesy i nawet zagrozić stolicy federałów - Waszyngtonowi.
Do wojny po stronie Konfederacji mogła wtrącić się Wielka Brytania, która nie chciała stracić swoich dostawców bawełny i rynki zbytu towarów na Południu. W takich warunkach administracja A. Lincolna zaczęła działać bardziej zdecydowanie. W maju 1862 r. Kongres USA uchwalił ustawę o homeste-ad (farmy rodzinne). Tak więc, każdy Amerykanin, jeśli nie walczył przeciwko Północy, mógł dostać ziemię z funduszu państwowego i zostać jej właścicielem, pod warunkiem, że będzie ją uprawiał w ciągu pięciu lat. Ustawa ta zapewniła wsparcie dla rządu federalnego w stanach rolniczych Zachodu.
22 września 1862 r. A. Lincoln ogłosił, że z 1863 r. niewolnictwo na Południu zostaje zniesione, a byli niewolnicy jako wolni obywatele mogą przyłączyć się do armii federalnej.
Z Proklamacji o uwolnieniu niewolników prezydenta A. Lincolna (1863 r.)
Ja, Abraham Lincoln, prezydent Stanów Zjednoczonych, władzą dowódcy wojska i marynarki... ogłaszam i rozkazuję, że wszystkie osoby, które zostały uznane za niewolników... od tego czasu i na zawsze są wolni, a władza wykonawcza Stanów Zjednoczonych, z władzą wojskową i morską włącznie, będzie uznawała i chroniła wolności wspomnianych osób... Ogłasza i informuję wszystkich, że takie osoby, które spełniają warunki, zostaną wzięci na służbę wojskową Stanów Zjednoczonych...
Podsumowując, pragnę wyrazić szczere przekonanie, że ten akt sprawiedliwości uzasadniony przed Konstytucją koniecznością wojskową. Apeluję do godnych szacunku poglądów ludzkości i miłosierdzia Boga wszechmogącego.
1. W jaki sposób prezydent wykorzystał swoją władzę w celu uwolnienia niewolników?
2. Dlaczego, Waszym zdaniem, wojskowa potrzeba wymagała takiego kroku.
Dzięki uwolnieniu niewolników i przyznaniu im uprawnień do rekrutacji do wojska pod koniec wojny w armii federalnej było około 200 tys. czarnoskór-nych żołnierzy. Od tego czasu wojna domowa stała się walką nie tylko o utrzymanie jedności kraju, ale także przeciwko niewolnictwu.
Przeprowadzone przedsięwzięcia umożliwiły fede-ratom w latach 1863—1865 osiągnięcie punktu zwrotnego w wojnie i wzięcie w swoje ręce inicjatywy wojennej.
1-3 lipca 1863 r. w bitwie pod Gettysburgiem w Pensylwanii wojsko federalne generała Ulyssesa Gran-ta (1822—1885) zadało decydującej klęski konfederatom i zmusiło ich do odwrotu. Bitwa ta była punktem zwrotnym w wojnie. W latach 1864-1865 U. Grant pokonał konfederatów w czterech jednoczesnych operacjach.
W wyniku tego generał Robert Lee 9 kwietnia 1865 r. w pobliżu miasteczka Appomattox został zmuszony do podpisania z U. Grantem aktu kapitulacji głównej armii konfederatów. Faktycznie wojna została zakończona.
Jaką informację o przebiegu działań wojennych wojny domowej w USA można uzyskać z podanych ilustracji?
Jedną z najbardziej tragicznych stron wojny domowej był dzień 14 kwietnia 1865 r. W teatrze waszyngtońskim Forda zwolennik konfederatów, aktor John Buts, śmiertelnie ranił prezydenta A. Lincolna. Jednak to już nie zmieniło wyników wojny.
Wojna domowa stała się najbardziej krwawą konfrontacją w historii USA. Konfederaci stracili 258 tys. osób, a federaci — 360 tys. osób. Wojna wzmocniła wiodącą rolę na Północy w życiu gospodarczym i politycznym oraz zachowała jedność Stanów Zjednoczonych jako państwa. Zostały zburzone postawy gospodarstwa plantatorskiego i ostatecznie określono farmerską drogę rozwoju amerykańskiego rolnictwa.
Rekonstrukcja Południa. Klęska konfederacji była tylko pierwszym etapem w walce z plantatorami właścicielami niewolników oraz metodami zarządzania, które przedstawiali. Jej drugim etapem na Południu stała się konfiskata ziem od jej poprzednich właścicieli, przekazanie jej lokalnej ludności czarnoskórej i bezrolnej białej, pozbawienie byłych właścicieli niewolników czynników wpływów politycznych oraz zapewnienie praw politycznych i społeczno-gospodarczych ludności czarnoskórej.
Rekonstrukcja Południa - przekształcenia w stanach południowych, przeprowadzane przez rząd federalny USA w celu zlikwidowania organów władzy, urzędów, ustaw oraz tradycji, które powstały tam w okresie panowania plantatorów.
Po zakończeniu wojny domowej zgodnie z ustawami, przyjętymi przez większość republikańską Kongresu USA, w stanach południowych zaczęły się przekształcenia — tzw. rekonstrukcja Południa. Zgodnie z „Ustawą o rekonstrukcji wojennej” (1867 r.) terytoria byłych zbuntowanych stanów Południa podzielono na pięć okręgów wojskowych,
kierowanych przez generałów wojska federalnego. Pod nadzorem dowódców okręgów w każdym stanie na podstawie powszechnego prawa wyborczego (w tym Murzyni) zostały wybrane lokalne zgromadzenia prawodawcze, które opracowywały nowe demokratyczne konstytucje. One miały zatwierdzić przyjęte przez Kongres USA w czerwcu 1866 r. 13-tą poprawkę do Konstytucji o zniesieniu niewolnictwa oraz 14-tą poprawkę, zgodnie z którą prawo głosu uzyskiwali wszyscy mężczyźni - mieszkańcy USA w wieku od 21 lat (z wyjątkiem Indian). Po tym zbuntowane stany Południa ponownie zostały przyjęte do Sojuszu, a administracja wojskowa została zlikwidowana.
Po wykonaniu warunków „Ustawy o rekonstrukcji wojennej” Kongres ponownie przywrócił w Sojuszu w 1868 r. Arkansas, Karolinę Południową, Karolinę Północną, Luizjanę, Georgię, Alabamę i Florydę, w 1870 r. — Mis-sissippi, Teksas i Wirginię.
Przeprowadzając rekonstrukcję Południa ziemie wszystkich plantatorów, którzy brali udział w wojnie, zostały przymusowo sprzedane. W wyniku tego na południu znacznie wzrosła liczba gospodarstw farmerskich. Jednocześnie z tym sporo dawnych niewolników, nie mając wykształcenia, zawodu, ziemi oraz środków na utrzymanie, zostało skazanych na ubóstwo i uzależnienie gospodarcze od białych. W wyniku tego Afro-amerykanie, jak teraz nazywali byłych Murzynów-niewolników, stracili swoją aktywność polityczną i stawali się źródłem stałego napięcia społecznego w regionie. W 1866 r. na Południu powstał Ku Klux Klan - tajna organizacja, której celem było przeciwdziałanie rekonstrukcji Południa poprzez krzewienie przekonań o wyższości białego człowieka. Członkowie towarzystwa, ubrani w białe szaty z kapturami, zastraszali Afroamerykanów, przeszkadzając ich udziałowi w głosowaniu. W związku z przejawami przemocy wobec czarnoskórych w latach 1870-1871 przyjęto ustawy dotyczące ograniczenia działalności firmy.
W 1872 r. rząd federalny, uważając podstawowe zadania rekonstrukcji Południa za wykonywane, podjął kroki na rzecz pojednania z byłymi wrogami. Kongres przyjął „Ustawę o powszechnej amnestii”, która przywróciła prawa polityczne wszystkich zwolenników byłej Konfederacji, z wyjątkiem 500 osób.
W wyborach prezydenckich w 1876 r. kandydaci z ramienia demokratów i republikanów otrzymali równą liczbę głosów. W drodze porozumienia między Partią Demokratyczną i Republikańską prezydentem USA został republikanin Roserford Hays. Jednak przy wsparciu demokratów, wycofał on z Południa ostatnie oddziały wojska federalnego i faktycznie odmówił odpowiedzialności rządu centralnego za prawa obywatelskie Afroamerykanów. Kompromis demokratów i republikanów 1877 r. uważany jest datą zakończenia rekonstrukcji Południa.
Wojna domowa w USA (lata 1861-1865).
Wnioski
• W pierwszej połowie XIX w. ze względu na wskaźniki rozwoju gospodarczego USA stały się jednym z wiodących krajów na świecie, zajmując drugie miejsce po Wielkiej Brytanii ze względu na udział w światowej produkcji przemysłowej.
• W wyniku ekspansji terytorialnej USA zmieniły się na państwo trans-kontynentałne rozciągające się przez cały Kontynent Północno-Ame-rykański od Atlantyku do Pacyfiku.
• Pojawienie się „doktryny Monroe” stało się świadectwem tego, że USA uświadomiły swoje prawa, obowiązki oraz interesy jako podmiot stosunków międzynarodowych półkuli zachodniej i miały zamiar je bronić.
• Wojna domowa z lat 1861—1865 doprowadziła do rozwiązania konfliktu na korzyść Północy. Ona utwierdza wiodącą rolę tego regionu w życiu gospodarczym i politycznym państwa.
Pytania i polecenia
I. Co to jest federacja? 2. O co walczyli abolicjoniści? 3. Jakie powstały pierwsze partie polityczne USA? 4. Co to jest „Doktryna Monroe"? 5. Wymieńcie główne bitwy wojny domowej. 6. Kiedy rozpoczęła się rekonstrukcja Południa?
7. Wymieńcie cechy życia społecznego i gospodarczego w USA w tym okresie. 8. W jaki sposób odbywało się zwiększenie terytorium USA w latach 1803-1867? 9. Jakie są przyczyny, istota i konsekwencje „Doktryny Monroe"? 10. Jak w USA doszło do wojny domowej? Jak stopniowo zmienił się jej charakter? Co wpływało na te zmiany?
II. Ułóżcie w zeszycie tabelę „Cechy rozwoju USA w pierwszej połowie XIX w."
12. Wskażcie na mapie atlasu podstawowe zakupy terytorialne USA w latach 1803— 1867. 13. Połączcie się w małe grupy i omówcie, co było wspólnego i czym się różniły w rozwoju USA oraz wiodące kraje europejskie.
14. W warunkach pogarszającej się sytuacji po proklamowaniu nowych niepodległych państw w Ameryce Łacińskiej, przekonując prezydenta G. Monroe o potrzebie wyrażenia swojego stanowiska, sekretarz stanu USA J. Adams powiedział: „Lepiej odkrycie i z godnością, nie maskując się, powiedzieć o swoich zasadach, aniżeli iść łodzią, która utknęła po brytyjskim okręcie wojennym". Wytłumaczcie, co J. Adams miał na myśli. Jaką rolę, waszym zdaniem, odegrała „Doktryna Monroe" w stosunkach międzynarodowych tego okresu?
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem