ZDROWIE CZŁOWIEKA
W tym paragrafie:
• poznasz cechy fenomenu życia i zdrowia;
• będziesz się uczył rozpoznawać stany zdrowia;
• przypomnisz sobie, jak tryb życia wpływa na zdrowie człowieka;
• zapoczątkujesz projekt wzmocnienia zdrowia.
Fenomen życia
Wszystko, co żywe, rodzi się po to, by żyć, ałe tylko człowiek zdolny jest do zastanawiania się nad tym, co to jest życie. Istnieje wiele jego definicji: naukowych, religijnych, filozoficznych. Przytoczymy tylko niektóre z nich.
W biologii życie definiuje się jako aktywną formę istnienia materii, której charakterystyczną cechą jest przemiana materii, zdolność do
samoodnawiania i samoodtwarzania. W fizyce życie jest rozpatrywane jako przewaga procesów syntezy nad procesami rozpadu, a w chemii - jako wielowymiarowa katalityczna reakcja cykliczna.
Z punktu widzenia religii życie - to dar wiecznie żywego Boga. Niektórzy filozofowie traktują życie jako idealną formę istnienia i ruchu materii.
Każda z podanych definicji pokazuje tylko niektóre cechy życia i nie podaje jednolitego określenia tego fenomenu.
Objaśniając coś trudnego, ludzie często używają metafor. Na przykład Szekspir mówił, że życie jest teatrem, aktorami - ludzie; a zdaniem jednego z nam współczesnych, życie podobne jest do supermarketu: bierz, co chcesz, ale kasa jest na przedzie.
1. Przeczytaj Manifest Matki Teresy (rys. 2).
2. Które trzy wypowiedzenia, Twoim zdaniem, mają najgłębszą treść?
3. Porównaj swój wybór z wyborem kolegów.
4. Uzupełnij podany Manifest własnymi metaforami.
Manifest Matki Teresy
Życie jest szansą. Chwyć ją!
Życie jest pięknem. Podziwiaj je!
Życie jest marzeniem. Urzeczywistnij je! Życie jest wyzwaniem. Zmierz się z nim! Życie jest obowiązkiem. Spełnij go.
Życie jest grą. Zagraj w nią!
Życie jest cenne. Zatroszcz się o nie!
Życie jest bogactwem. Zachowaj je!
Życie jest miłością. Ciesz się nią!
Życie jest tajemnicą. Odkryj ją!
Życie jest smutkiem. Pokonaj go!
Życie jest hymnem. Wyśpiewaj go!
Życie jest walką. Podejmij ją!
Życie jest przygodą. Idź za nią!
Życie jest szczęściem. Pomóż mu!
Życie jest błogosławieństwem. Kosztuj go! Życie jest życiem. Broń je!
Wskaźniki życia
Zycie człowieka charakteryzujemy według takich wskaźników, jak trwałość, poziom i jakość.
Trwałość Iżycia ludzkiego rozpatrywana jest w trzech wymiarach: trwałość życia człowieka jako gatunku biologicznego; trwałość życia odrębnego indywiduum; średnia trwałość życia w konkretnym społeczeństwie. W sensie biologicznym życie człowieka zazwyczaj trwa nie więcej niż 100 lat. Tych, którzy przekraczają tę granicę, nazywamy ludźmi długowiecznymi.
Poziom życia — to przede wszystkim kategoria biologiczna, która charakteryzuje dostępność w środowisku zamieszkania możliwości zapewnienia materialnych i duchowych potrzeb człowieka.
Jakość życia — to kategoria, która charakteryzuje poziom zadowolenia z życia. Związana jest ona nie tylko z dobrobytem materialnym, lecz również z takimi pojęciami, jak szczęście, zdrowie, sukces, wpływowość. Ta kategoria jest subiektywna. Na przykład ocena jakości życia przez optymistę i pesymistę znacząco się różni.
1. Średnia trwałość życia w rozwiniętych krajach świata jest o wiele wyższa niż w biednych? Jak myślisz, dlaczego?
2. Według jakich wskaźników można wyznaczyć poziom życia w kraju (dostępność mieszkania, artykułów spożywczych...)?
3. Jak oceniasz jakość swojego życia wg 10-cio punktowej skali?
Fenomen zdrowia
Zdrowie jest niezbędnym warunkiem i nieodłączną cechą życia.
Zdrowie człowieka — to coś więcej niż brak chorób. To dobre samopoczucie, energiczność, zdolność do szybkiego powrotu do zdrowia, ważny środek do tego, aby stawiać przed sobą cel i dążyć do niego.
W literaturze naukowej przytoczono ponad 300 tłumaczeń pojęcia «zdrowie». Ogólnie przyjęte jest określenie Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO): „Zdrowie - to stan pełnego fizycznego, psychologicznego i społecznego dobrobytu, a nie tylko brak chorób i wad fizycznych”.
Zdrowie nie jest czymś statycznym. Jest to stan równowagi dynamicznej, którą organizm stale podtrzymuje, reagując na zmiany w środowisku zewnętrznym i wewnętrznym. Możemy na przykład zachorować w wyniku wychłodzenia lub przedostania się do organizmu infekcji. Jednak naturalna zdolność organizmu do odnowienia równowagi przywróci zdrowie do normy.
Choroba nie zaczyna się i nie kończy w jednej chwili. Zdawałoby się, że wczoraj poszedłeś spać zdrowy, a rano budzisz się - boli gardło i głowa, masz gorączkę. Ale zachorowałeś nie w nocy. Infekcja trafiła do organizmu co najmniej kilka godzin, a nawet dni temu. „Choroba - to dramat w dwóch aktach: pierwszy rozgrywa się w pochmurnej ciszy naszych tkanek przy zgaszonych świecach. Natomiast kiedy pojawia się ból i inne nieprzyjemne objawy, to prawie zawsze jest drugi akt” - pisał francuski chirurg Rene Leriche.
Ćwiczenie „Samoocena stanu zdrowia”
Między teoretycznym pojęciem „zdrowie absolutne” i chorobą istnieją pośrednie stany (rys. 3). Przeczytaj ich objawy i zastanów się, w którym punkcie kontinuum znajduje się obecnie twoje zdrowie. Jakbyś ocenił poziom swego zdrowia w ciągu ostatniego miesiąca, roku?
Absolutnie zdrowy - stan organizmu, kiedy wszystkie narządy i układy funkcjonują idealnie (pojęcie teoretyczne).
Praktycznie zdrowy - organizm utrzymuje wszystkie wskaźniki w granicach normy fizjologicznej. Potrafi on wytrzymywać obciążenie i dzięki wewnętrznym zapasom szybko adaptuje się do zmian środowiska. Zaburzenia adaptacji — pod wpływem niesprzyjających czynników w organizmie zostaje naruszony układ samoregulacji, gromadzą się substancje trujące, obniża się aktywność sił obronnych.
Stan przedchorobowy - narastają zmiany dezadaptacyjne, powstaje niedobór odporności i zakłócenia przemiany substancji. Na tym etapie zachodzi obniżenie progu bólowego, wzrasta zmęczenie i ryzyko powstania chorób
Choroba - proces patalogiczny, który wyraża się w postaci objawów (symptomów).
Połączcie się w trzy grupy i przeprowadźcie burzę mózgów na podane tematy. Zaprezentujcie wyniki klasie.
Grupa 1: Jak ludzie dbają o swoje zdrowie? Dlaczego oni to robią?
Grupa 2: Jak ludzie szkodzą swemu zdrowiu? Dlaczego oni to robią?
Grupa 3: Jakie są krótkotrwałe i długotrwałe skutki tego, że ludzie nie dbają o swoje zdrowie?
Styl życia i zdrowie
Styl życia - to całokształt typowych dla człowieka rodzajów jego działalności życiowej. On charakteryzuje się nawykami i osobliwościami zachowania w pracy, życiu codziennym, w czasie odpoczynku.
Niektóre nasze uczynki i nawyki wiążą się z ryzykiem powstania chorób. Na przykład palenie może spowodować raka płuc, a ryzykowne stosunki płciowe - zakażeniem wirusem HIV, zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Inne nawyki, odwrotnie, zwiększają możliwości obronne organizmu i polepszają samopoczucie i zdrowie. Są to, między innymi: spanie 8—10 godzin na dobę, jedzenie rano śniadania, spożywanie różnorodnego pokarmu i dostatecznej ilości wody, wykonywanie ćwiczeń fizycznych, codzienne przebywanie na świeżym powietrzu, dbanie o higienę ciała, odzieży i mieszkania, unikanie urazów, pozbycie się złych nawyków.
Motywacja do zdrowego stylu życia
Naukowo udowodniono, że ludzie, którzy prowadzą zdrowy styl życia, przeważnie żyją dłużej, bardziej realizują się i są bardziej zadowoleni z życia. „Choć zdrowie nie jest na pewno wszystkim, to bez zdrowia wszystko jest niczym” - powiedział niemiecki filozof Arthur Schopenhauer.
Dlaczego tak trudno jest przekonać ludzi, by dbali o swoje zdrowie? Lekarze, psycholodzy i nauczyciele są przekonani, że sama wiedza nie wystarcza. Wiedzieć, co to jest zdrowy tryb życia - to jedno, a dotrzymywać się go - to zupełnie co innego. Według praw psychologii, ludzie są skłonni do powtarzania czynności, które przynoszą zadowolenie i unikania tego, co jest nieprzyjemne. Niestety, skutki zdrowego i niezdrowego zachowania bywają mylące, ponieważ nagroda za zdrowy styl życia przeważnie jest odkładana w czasie, a radość spowodowana niepoprawnym zachowaniem może nastać natychmiast. To, co szkodzi zdrowiu, bywa smaczne (jak ciastka lub chipsy) lub ciekawe (jak gry komputerowe). Jednak nadmierne spożywanie tłustego i słodkiego pokarmu może doprowadzić do nadwagi, a częste granie w „strzelanki” i inne gry zręcznościowe - do uzależnienia od komputera. I na odwrót, regularne uprawianie sportu wymaga samodyscypliny, a zdrowe odżywianie się przewiduje pewne ograniczenia.
Dlatego też wybór na korzyść zdrowia wymaga zrozumienia i zaciekawienia. Oto czynniki, które sprzyjają takiemu wyborowi:
• osobista odpowiedzialność za swoje życie - wiara w to, że na statku swego życia jesteś kapitanem, a nie pasażerem;
• wysoki poziom szacunku do siebie - przekonanie, że jesteś godny wszystkiego najlepszego, co może dać ci życie;
• wiara w to, że zdrowe zachowanie zapewnia pozytywne wyniki;
• znajomość form zachowania, które sprzyjają dobrobytowi;
• specjalne oraz życiowe nawyki, które sprzyjają zdrowiu.
Jak zmienić styl życia
Wśród nawyków, niezbędnych w zdrowym stylu życia, bardzo ważne są nawyki określenia i osiągnięcia celu. W 5-7 klasach wykonywałeś już projekty samodoskonalenia. Wspominając niektóre ważne momenty, udoskonalaj swoje umiejętności.
Jak określić cel
Cel powinien być osiągalny i warty wysiłku. Jeśli bardzo chcesz coś osiągnąć, ale na to trzeba dużo czasu, podziel cel na kilka krótkich etapów. Jeśli pragniesz schudnąć o 10 kilogramów, na początku postaw sobie cele, na przykład zmniejszenie masy ciała o 1 kg (to nie jest trudne), a następnie -jeszcze o 2 kilogramy itd.
W drodze do celu
Pamiętaj, że utrwala się tylko ten typ zachowania, który daje przyjemność. Ze względu na to, że prawdziwa korzyść płynąca ze zdrowego stylu życia jest odłożona w czasie, nie zapominaj nagradzać siebie za najmniejsze sukcesy. Zrób to, co może przynieść ci radość już dziś - oglądnij ciekawy film, kup płytę, włóż nową koszulkę lub zrób coś innego, co sprawi ci radość.
Skup się na swoim sukcesie. Zapamiętaj tę chwilę i wspominaj ją, kiedy coś ci się nie udaje. Osiąganie znaczących celów nie jest łatwe. Jeśli raptem odczułeś, że nie możesz poruszać się dalej lub zrobiłeś krok do tyłu, nie rozpaczaj. Skoryguj swoje plany lub spróbuj jeszcze raz.
Ćwiczenie „Wyznaczanie celów i układanie planów w różnych dziedzinach życia”
Amerykański prezydent Theodore Roosevelt mówił: «Róbcie, co możecie, z tym, co macie, prosto tam, gdzie jesteście». Posłuchaj tej rady i zapoczątkuj nowy projekt samodoskonalenia się.
1. Określ cele, które pomogą ci wzmocnić zdrowie i zapisz je na kartkach.
2. Wybierz cel, który możesz osiągnąć w ciągu krótkiego czasu (od kilku dni do dwóch tygodni).
3. Napisz plan osiągnięcia tego celu. Powinien on zawierać kilka prostych kroków.
4. Za każdym razem analizuj, czy udaje ci się dotrzymanie planu, gratuluj sobie każdego sukcesu.
5. Jeśli ci się coś nie udaje, poproś o pomoc, spróbuj jeszcze raz lub wnieś zmiany do swego planu.
Wszystko co żyje rodzi się, aby żyć, ale tylko człowiek zdolny jest do zastanawiania się nad tym, co to jest życie.
Zdrowie — niezbędny warunek i nieodłączna cecha pełnocennego życia.
Ludzie, którzy przestrzegają zdrowego stylu życia, przeważnie żyją dłużej, pełniej siebie realizują i odczuwają więcej radości z życia.
Nagroda za zdrowy styl życia przeważnie jest odłożona w czasie, dlatego też wybór na jego korzyść wymaga wysokiego poziomu zrozumienia i zainteresowania.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech