W tym paragrafie:
• przypomnisz sobie czynniki, które wpływają na zdrowie;
• zbadasz swój styl życia i jego wpływ na różne aspekty życia;
• ocenisz poziom ukształtowania swoich życiowych nawyków.
Średnia trwałość życia w różnych państwach jest różna. Na przykład obywatele Japonii żyją średnio 82 lata, a mieszkańcy Angoli - 38.
Jak, twoim zdaniem, można wytłumaczyć taką różnicę trwałości życia w tych państwach. Uzasadnij odpowiedź.
Co wpływa na zdrowie ludności
Zdrowie ludności ocenia sie według-trzech wskaźników. Pierwszy - wskaźnik dziecięcej śmiertelności. Drugi -ilość roboczych dni, opuszczonych z powodu choroby. Trzeci - średnia trwałość życia. Wpływ medycyny na te wskaźniki, według danych Światowej Organizacji Zdrowia, nie przewyższa 10%. Reszta zależy od dziedziczności (20 %), stanu otaczającego środowiska (19 %), a najwięcej (51 %) - od naszego stylu życia (rys. 8).
Na niektóre czynniki możemy całkowicie wpływać, na inne - tylko częściowo, na resztę nie mamy żadnego wpływu.
Dziedziczność
Dziedziczność - to przekazywanie potomkom cech genetycznych: koloru oczu, kształtu nosa, wzrostu, osobliwości budowy.
Naukowo udowodniono wpływ dziedziczności prawie na wszystkie aspekty fizycznego i psychicznego zdrowia. Jednak to nie zwalnia nas z odpowiedzialności za swoje zdrowie. A ten, kto odziedziczył skłonność do
określonego schorzenia (np. cukrzycy), powinien przestrzegać takiego stylu życia, aby zapobiec jego powstaniu.
Prócz zdrowia fizycznego, dziedziczność wpływa na podstawowe zdolności intelektualne i talenty - w sporcie, muzyce, plastyce.
Medycyna
Jakość i dostępność usług medycznych - ważny czynnik ochrony zdrowia. W sytuacjach kryzysowach jest on decydujący. Ważniejsze jest zapobieganie problemom zdrowotnym, tzn. więcej czasu trzeba poświęcać profilaktyce. Brytyjczycy mówią, że funt profilaktyki jest lepszy niż tona leków.
Środowisko (naturalne, technogeniczne, społeczne)
Nawet zwolennicy zdrowego stylu życia nie są w stanie całkowicie kompensować wpływu niesprzyjających warunków klimatycznych, zanieczyszczonego powietrza, podwyższonego poziomu szumu, promieniowania czy skutków wstrząsów społecznych.
Spośród czynników naturalnych na zdrowie ludzi najbardziej wpływają niesprzyjające warunki pogodowe. Latem wzrasta ryzyko dla ludzi mających schorzenia sercowo - naczyniowe, a jasienią i zimą wzrasta liczba tych, kto zachorował na przeziębienia i grypę. Ryzykują również ci, którzy znaleźli się w rejonie klęski żywiołowej: trzęsienia ziemi, erupcji wulkanu, suszy czy powodzi.
Technologie — to dostępne osiągnięcia postępu technicznego. Współczesne technologie medyczne w diagnostyce i leczeniu schorzeń sercowo-naczyniowych, infekcji HIV pomagają wielu ludziom przedłużyć życie i mieć lepszą jego jakość. Inne technologie - pasteryzowanie mleka, dezynfekcja w szpitalach, szczepienia -znacznie zmniejszyły szerzenie się chorób zakaźnych. Istnieją technologie oczyszczania odpadów z zakładów przemysłowych, co umożliwia zmniejszenie poziomu zanieczyszczenia środowiska naturalnego. Rozwój technologii może również wpływać negatywnie na zdrowie. Mechanizmy i automaty prawie całkowicie uwolniły człowieka od pracy fizycznej. Obecnie wielu prowadzi mało ruchliwy styl życia: siedzi w pracy, korzysta z transportu zamiast chodzić pieszo, w domu odpoczywa przed telewizorem lub gra w gry komputerowe. Poziom aktywności fizycznej tych ludzi jest bardzo niski i oni mają problemy ze zdrowiem.
Negatywnym skutkiem postępu technicznego są awarie technogen-ne, które zagrażają życiu i zdrowiu ludzi. Zanieczyszczenia technogenne (chemiczne, radioaktywne, hałasem) wpływają na każdego, kto mieszka w zanieczyszczonych rejonach lub spożywa wyhodowane w nich artykuły spożywcze.
Środowisko społeczne - to przede wszystkim rodzina, przyjaciele, inni ludzie, z którymi codziennie się komunikujesz. Życzliwe otoczenie - to ważny czynnik podtrzymania równowagi psychologicznej.
Nieodłącznym elementem życia nastolatków są relacje z rówieśnikami (kolegami, przyjaciółmi, kolegami z klasy). Kto dba o swoje zdrowie, może pozytywnie wpłynąć na zdrowie swoich kolegów. Natomiast ten, kto zachowuje się ryzykownie (pali, używa alkoholu, łamie prawo), często wywiera presję psychiczną na swoich kolegów, wykorzystując ich potrzebę przynależności do grupy.
Środowisko społeczne człowieka nie ogranicza się do jego najbliższego otoczenia. Na zdrowie wpływają również takie czynniki społeczne, jak kultura i środki masowego przekazu.
Specyfika kuchni narodowej, tradycje ludowe, religia - to są elementy kultury, które mogą wpływać na zdrowie. Poznawanie kultury swojego narodu pozwala lepiej zrozumieć samego siebie, sprzyja kształtowaniu tożsamości; poznanie odmiennych kultur pomaga lepiej rozumieć innych ludzi, kształtuje tolerancję.
Środki masowego przekazu (media) - telewizja, Internet, radio, gezety, czasopisma, reklama drukowana - podają informację. One też odgrywają decydującą rolę w kształtowaniu myśli społecznej. Niestety, nie cała informacja, która jest szerzona przez media jest prawdziwa. Reklama ma na celu zwiększenie dochodu ze sprzedaży towaru, dlatego często pokazuje zalety i ukrywa wady.
Przy wyborze towarów, artykułów spożywczych, od których zależy nasze zdrowie, należy wierzyć tylko godnym zaufania źródłom informacji (na przykład publikacjom zawodowych organizacji w dziedzinie ochrony zdrowia - Akademii Nauk Medycznych, Ministerstwa Ochrony Zdrowia, państwowych służb sanitarnych itd.).
Styl życia
Zdrowie i dobrostan zależy przede wszystkim od nas samych. Każdy potrafi prawidłowo odżywiać się, poprawiać kondycję fizyczną, panować nad stresem, nie palić, nie spożywać alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych. Każdy potrafi zadbać o swoje środowisko otaczające, harmonijne stosunki z otoczeniem, rozwój osobowości i wypełnienie życia głębokim sensem.
Zapytaj rodziców lub bliskich krewnych, czy były w waszej rodzinie wypadki zachorowań na cukrzycę II typu, schorzenia onkologiczne i sercowo-naczyniowe.
Jeśli masz dziedziczną predyspozycję do tych schorzeń, powinieneś regularnie robić badania medyczne i prowadzić zdrowy styl życia. Podstawowymi czynnikami ryzyka tych schorzeń jest nieracjonalne odżywianie, mało ruchliwy styl życia, nadwaga, otyłość.
Ważny element zdrowego stylu życia - posiadanie sprzyjających zdrowiu specjalnych i życiowych nawyków, które dokładnie poznałeś w klasach 5-8 (tabela 3).
Tabela 3
Oceń poziom ukształtowania swoich nawyków życiowych. W tym celu na oddzielnych arkuszach zapisz grupy nawyków życiowych i rozłóż kartki w kształcie diamentu:
• na górze - grupa nawyków, którymi władasz najlepiej;
• na dole - twoje najmniej sformowane nawyki;
• pozostałe kartki rozłóż na środku.
Wpływ medycyny na zdrowie nie przekracza 10%. Lekarze mogą pomóc wyleczyć niektóre schorzenia, ale to przede wszystkim od nas samych zależy, czy będziemy zdrowi.
Każdy jest w stanie racjonalnie odżywiać się, poprawiać kondycję fizyczną, panować nad stresem, rzucić palenie oraz spożywanie alkoholu i narkotyków. Każdy potrafi zadbać o harmonijne relacje z otoczeniem, rozwój osobowości i wypełnienie życia głębokim sensem.
ZADANIA PODSUMOWUJĄCE ROZDZIAŁ 1
1. Połączcie się w cztery grupy i podzielcie między grupami paragrafy 1—4 podręcznika. Za pomocą wskazówek na s. 8-9 sporządźcie mapy pamięci do każdego paragrafu.
2. Po kolei zaprezentujcie przygotowane mapy myśli.
3. Ułóżcie z map pamięci kolaż i umieśćcie go na widocznym miejscu.
Dokonaj podsumowania tego, czego nauczyłeś się w rozdziale 1.
TEST SAMOKONTROLNY
1. Która nauka podaje następującą definicję „życia”: „Życie - to aktywna forma istnienia materii, której charakterystyczną cechą jest przemiana substancji, samoodnowienie i samoodtworzenie”:
a) biologia;
b) fizyka;
c) chemia?
2. Które cechy świadczą o stanie zdrowia, który nosi nazwę „zaburzenia adaptacji”:
a) obniżenie tonusu;
b) przewlekłe zmęczenie;
c) obecność przewlekłych schorzeń;
d) meteopatia;
e) częste zmiany nastroju?
3. Do potrzeb deficytu należą (wg piramidy potrzeb A. Maslowa):
a) potrzeby estetyczne;
b) potrzeba bezpieczeństwa;
c) potrzeby fizjologiczne;
d) potrzeba samorealizacji.
4. Wskaźnikami zaburzeń zdrowia fizycznego mogą być:
a) częste zmęczenie;
b) zaburzenia snu;
c) temperatura ciała 36,6 °С;
d) wysypka;
e) ból;
f) zaburzenia apetytu.
5. Który czynnik ma największy wpływ na zdrowie:
a) dostępność i jakość usług medycznych;
b) styl życia ludzi;
c) stan otaczającego środowiska;
d) dziedziczność?
1. Wyjaśnij znaczenie przytoczonych w ramce terminów.
2. Przeczytaj zdania 1-7 i sprawdź, czy poprawnie zastosowano podkreślone w tekście terminy. Zapisz w zeszycie prawidłowe odpowiedzi.
a) efektywne komunikowanie się
b) rozwiązywanie konfliktów
c) przeciwdziałanie uciskowi społecznemu
d) nawyki samokontroli
e) panowanie nad stresem
f) praca w zespole
g) krytyczne myślenie
h) motywacja do sukcesu i hartowanie siły woli
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech