ROZDZIAŁ 2
FIZYCZNE SKŁADNIKI ZDROWIA
W tym paragrafie:
• przypomnisz sobie, od czego zależy zdrowie fizyczne;
• dokonasz szybkiej oceny poziomu zdrowia fizycznego i przeanalizujesz jego wyniki.
Wykorzystując metodę burzy mózgów, wymień co najmniej 10 zasad (reguł) zdrowego stylu życia. Zapisz je na tablicy. Przeanalizuj, które z nich dotyczą higieny osobistej, racjonalnego odżywiania, aktywności ruchowej, odpoczynku.
Aby żyć, potrzebujemy pokarmu, wody, musimy ruszać się, odpoczywać i dbać o swoje ciało. W przeciwnym razie możemy mieć poważne problemy ze zdrowiem fizycznym, które jest podstawą równowagi psychologicznej i wysokiego poziomu naszego życia. „Filarami”, które podtrzymują nasze zdrowie fizyczne, jest higiena osobista, odpoczynek, racjonalne odżywianie i aktywność ruchowa.
Szybka ocena indywidualnego poziomu zdrowia fizycznego
Dla dokładnej oceny poziomu zdrowia fizycznego istnieją dziesiątki parametrów, między innymi zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, mierzenie pojemności życiowej płuc, określenie zawartości hemoglobiny czy glukozy we krwi i in.
W praktyce często wykorzystuje się uproszczone metody szybkiej oceny, których wskaźnikami jest częstotliwość skurczów serca, ciśnienie tętnicze,
zależność między wzrostem a masą ciała, staż treningowy, siła, zwinność, efektywność pracy układu odpornościowego, obecność (brak) przewlekłych schorzeń.
Szybka ocena pozwala ogólnie określić poziom zdrowia w konkretnym momencie oraz w najbliższej przyszłości.
Połączcie się w pary i dokonajcie szybkiej oceny indywidualnego poziomu zdrowia fizycznego. W tym celu:
1. Przeczytajcie informację na s. 44 - 46 i obliczcie wskaźniki (Tl - T7).
2. Za pomocą tab. 4 (s. 46) policzcie punkty.
3. Oceńcie swój wynik (s. 47).
4. Wyciągnijcie odpowiednie wnioski.
Będą potrzebne: sekundomierz, tonometr (przyrząd do pomiaru ciśnienia tętniczego), waga, wzrostomierz, taśma miernicza (rys. 9).
Tl. Częstotliwość skurczów serca
Przy zwiększonej częstotliwości tętna nietrenowane serce robi w ciągu doby o 14 tysięcy skurczów więcej niż trenowane i dlatego szybciej się „zużywa”. Im większy jest mięsień sercowy, tym mniejsza jest wartość częstotliwości
skurczów serca w stanie spokoju. W tym przypadku serce pracuje w oszczędniejszym trybie: w ciągu jednego skurczu przepompowuje większą objętość krwi, a pauzy na odpoczynek zwiększają się. Częstotliwość skurczów serca bada się w pozycji leżącej po pięciominutowym odpoczynku lub rano po obudzeniu się, przycisnąwszy na nadgarstku dwa palce (wskazujący i środkowy) jednej ręki pod dużym palcem drugiej ręki (rys. 10). Policz ilość uderzeń przez 20 sekund i wynik pomnóż na trzy.
T.2 Ciśnienie tętnicze (BP)
Sprawdzać swoje ciśnienie tętnicze należy nie rzadziej niż dwa razy w roku. Można to zrobić w przychodni lub samodzielnie. Pomiarów ciśnienia tętniczego dokonuje się przy użyciu różnych rodzajów tonometrów. Korzystanie z niektórych jest bardzo łatwe, wystarczy zapoznać się z instrukcją i trochę poćwiczyć. Idealne ciśnienie tętnicze krwi wynosi 110/70 mmHg. Wartość 120/80 mmHg też jest optymalna. W ciągu całego życia należy dbać o utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi.
T 3. Zależność między wzrostem a masą ciała
Udowodniono, że im większa jest nadwaga, tym częściej występują poważne problemy ze zdrowiem i krótsza jest trwałość życia człowieka. Istnieje wiele tabel i wzorów do określania wskaźnika zależności między wzrostem a masą ciała. Jednym z najbardziej rozpowszechnionych jest wskaźnik masy ciała (BMI). Ludzie o bardzo niskim lub bardzo wysokim BMI częściej chorują.
W celu określenia BMI:
• oblicz swój wzrost (w metrach) i masę ciała (w kilogramach);
• oblicz BMI według wzoru:
T4. Staż treningowy
Regularne ćwiczenia znacząco ulepszają skład ciała (zależność między tkankami tłuszczowymi a mięśniowymi) oraz pracę układu krążenia, układu oddechowego, układu nerwowego, układu narządów ruchu. Wraz ze zwiększeniem się stażu treningowego wskaźniki zdrowia wzrastają. Policz, w ciągu ilu lat regularnie ćwiczyłeś nie rzadziej niż dwa razy w tygodniu (czas trwania ćwiczeń nie mniej niż 20 minut).
T5. Siła, zwinność i inne cechy człowieka wysportowanego
Skok w dal z miejsca pozwala ocenić siłę mięśni nóg, tłoczni brzusznej, zwinność, giętkość grzbietu, skoordynowanie ruchów i motoryczność. Test należy wykonywać po rozgrzewce, z pozycji wyjściowej, stojąc na niewysokim oparciu. Odległość wymierza się od koniuszków palców nóg do najbliższego miejsca dotyku gruntu lub podłogi.
T6. Efektywność pracy układu odpornościowego
Ten wskaźnik można ocenić drogą laboratoryjną, zbadawszy ilość przeciwciał we krwi. Jednak najłatwiej ocenić efektywność układu odpornościowego, badając wyniki jego działania - ilości przypadków zachorowań na przeziębienia w ciągu roku.
T7. Obecność (brak) przewlekłych schorzeń
Obecność czy brak przewlekłych schorzeń świadczy o poziomie zdrowia fizycznego.
Obliczanie punktów
Dla każdego wskaźnika (Tl - T7) oblicz punkty wg tab. 4. Dodaj punkty i sumę podziel przez 7 (ilość testów). Średnia w przybliżeniu charakteryzuje ogólny poziom twojego zdrowia fizycznego.
Tabela 4
Ocena wyników
Jeśli uzyskałeś:
więcej niż 6 punktów - świetny wynik! Ryzyko powstania schorzeń jest bliskie zeru. Tak trzymać!
5-6 punktów - wysoki poziom dobrostanu (praktycznie zdrowy). Ryzyko powstania schorzeń z takimi wskaźnikami zdrowia stanowi tylko 3,6 %.
4^4,9 punktów - zaburzenia adaptacji, ryzyko schorzeń wzrasta.
3-3,9 punktów — stan przedchorobowy (narządy i układy pracują z z wielkim wysiłkiem). Należy bardziej dbać o swoje zdrowie.
2-2,9 punktów - twój styl życia jest zgubny dla zdrowia. Zmień go, nie czekając na katastrofę.
mniej niż 2 punkty - twój organizm przebywa w krytycznym stanie. Niezwłocznie zrób badania medyczne i wspólnie ze specjalistą ułóż plan pokonania kryzysu i stale go kontroluj. Nawet przy takim podejściu przejście z jednej kategorii zdrowia do innej może trwać kilka lat.
Do oceny stanu zdrowia fizycznego wykorzystuje się dziesiątki parametrów. Istnieją też metody szybkiej oceny stanu zdrowia fizycznego, których główną zaletą jest otrzymanie szybkich wyników. Niektóre wskaźniki stylu życia człowieka są dokładnym odzwierciedleniem stanu jego zdrowia. Jest to staż treningowy i wskaźniki wytrenowania, i stosunek wzrostu do masy ciała. Te wskaźniki świadczą o aktywności ruchowej i nawykach żywieniowych człowieka.
Jeśli wyniki szybkiej oceny stanu zdrowia fizycznego okazały się niskie, należy niezwłocznie wykonać dokładne badania medyczne i wykonać wszystkie wskazówki lekarza.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech