BI. Jakie były formy walki narodowo-wyzwoleńczej przeciwko panowaniu Napoleona w Niemczech i we Włoszech? 2. Jakie decyzje dotyczące Niemiec i Włoch zostały przyjęty na Kongresie Wiedeńskim? 3. Co to jest odrodzenie narodowe?
Związek niemiecki. Rozwój gospodarczy w Niemczech. Decyzja Kongresu Wiedeńskiego nasiliła rozdrobnienie polityczne Niemiec i Włoch. Taka sytuacja nie mogła usatysfakcjonować ich narody. W historii Niemiec i Włoch lata 1815-1847 stały się okresem kształtowania warunków do zjednoczenia tych krajów w latach 50—60-tych XIX w.
Większość polityków niemieckich i działaczy społecznych liczyła, że po zwycięstwie nad Napoleonem ich naród wreszcie zdobędzie zjednoczenie państwa. Jednak te nadzieje nie zostały zrealizowane. Utworzony przez Kongres Wiedeński Związek Niemiecki istniał tylko na papierze, nie miał wspólnego ustawodawstwa, rządu, wojska i in. Dwaj główni rywale o rolę przewodnią w nim, Austria i Prusy, przystąpiły do Związku tylko częściowo. Wschodnie częście tych państw pozostawały poza ich granicami. Sejm związkowy, który pod przewodnictwem przedstawiciela Austrii spotykał się we Frankfurcie nad Menem, nie miał rzeczywistej władzy. Do tego głosy w nim zostały podzielone w taki sposób, że Austria zawsze miała zapewnioną większość; to podważyło autorytet sejmu w państwach Związku Niemieckiego. Każde z państw związku miało swego monarchę, rząd, wojsko, taryfy celne, waluty i system sądowniczy. W większości państw niemieckich władza monarchów była absolutna, a ich poddani nie mieli praw politycznych i obywatelskich.
W okresie podbojów napoleońskich w państwach niemieckich przeprowadzono reformy, które przyczyniły się do zniszczenia
„starego porządku”. W taki sposób w Prusach na podstawie wykupu przez chłopów należności feudalnych zniesiono feudalną zależność. Zaczęły się rozwijać samorządy miejskie. Arystokracja została pozbawiona przywilejów na otrzymanie stanowisk oficerskich.
Jaką informację o ówczesnej gospodarce Niemiec można uzyskać z podanych ilustracji?
W rolnictwie zachowało się wiele pozostałości feudalizmu, co zahamowało jego rozwój. Rewolucja przemysłowa w Niemczech rozpoczęła się dopiero w latach 30-tych XIX w. Na jej rozwój negatywny wpływ miał brak jednolitego rynku wolnej siły roboczej i obecność granic celnych między państwami niemieckimi. Największych sukcesów produkcja przemysłowa osiągnęła w trzech regionach: Renu i Westfalii, Śląska i Saksonii. Rozwojowi przemysłu sprzyjało użytkowanie maszyn i wprowadzenie innowacji technicznych. W 1822 r. w całych Niemczech były tylko dwie maszyny parowe, w 1847 r. - około tysiąca. Wśród gałęzi przemysłu głównymi był węglowy, stalowy i tekstyliowy.
Największym ośrodkiem handlowo-przemysłowym w Niemczech pod koniec lat 40-tych XIX w. była stolica Prus - Berlin. Tutaj znajdowały się dwie trzecie przedsiębiorstw inżynieryjnych i produkcji kaliko Prus, obok manufaktur działały pierwsze fabryki. W 1846 r. z 400 tys. berlińczyków 70 tys. osób pracowało jako robotnicy najemni w dużych manufakturach i fabrykach. Jednak ich sytuacja była bardzo trudna: niskie zarobki, dzień pracy trwał 14—15 godzin.
W 1835 r. w Niemczech zbudowano pierwszą kolej żelazną o długości 6 km. To było o dziesięć lat później niż w Wielkiej Brytanii i o pięć łat później niż we Francji.
W 1818 r. Prusy zaczęły zawierać umowy z innymi państwami niemieckimi o wspólne granice celne. W 1834 r. 18 państw niemieckich dołączyło do nowej Unii Celnej, uczestnicy której znosili cło z towarów transportowanych przez ich granice. Przewodnią rolę w nim odegrały Prusy.
Tworzenie unii w Niemczech przyczyniło się do powstania jednolitego rynku krajowego.
Walka o reformy demokratyczne i jedność Niemiec. Tworząc Związek Niemiecki, niemieckie państwa miały nadzieję, że przyczyni się on do jedności gospodarczej oraz wprowadzenia liberalnych konstytucji. Jednak tak się nie stało.
Marzenia o zjednoczonych Niemczech, w których niezbywalne są prawa człowieka i obywatela zostaną przewidziane przez konstytucję, rozprzestrzeniły się przede wszystkim w środowisku studentów. W 1815 r. studenci Uniwersytetu Jeny stworzyli towarzystwo, które promowało ideę zjednoczenia państw niemieckich. Poglądy te łączyli z wystąpieniami przeciwko reakcyjnym porządkom. Jesienią 1817 r. w zamku Wartburg studenci zorganizowali obchody jubeleuszu 300. rocznicy początku Reformacji. Ku zaskoczeniu wielu podczas obchodów spalili na stosie symbole reakcji niemieckich państw. Te wydarzenia stały się dla kanclerza austriackiego K. Metternicha pretekstem do rozpoczęcia kampanii przeciw „skrajnego liberalizmu” i „buntowniczego ducha niemieckich studentów”. Ale ruch o demokratyzację i zjednoczenie Niemiec wśród młodzieży studenckiej nie ustawał.
W sierpniu 1819 r. na zjeździe monarchów niemieckich w Karlsbad (Karłowe Wary) przyjęto środki w celu powstrzymania nastrojów opozycyjnych. Uczelnie wprowadziły ścisłą kontrolę nad studentami, wielu z podejrzeniem o działalność opozycyjną zatrzymano, zaczął się terror policyjny.
Rozbudowa ruchu opozycyjnego w latach 30-40-tych XIX w. Wydarzenia Rewolucji Lipcowej we Francji 1830 r. nasiliły nastroje opozycyjne w krajach niemieckich. Tak więc w dniach 27—30 maja 1832 r. w Palatynacie odbyło się „Święto hambaskie” - demonstracja z udziałem około 30 tys. osób (przedsiębiorców, rzemieślników, robotników, inteligencji). W wystąpieniach przedstawiono wymogi walki o demokratyczne reformy i zjednoczenie Niemiec.
Z powodu prześladowań wielu niemieckich patriotów musiało opuścić kraj. W 1834 r. w Szwajcarii powstało towarzystwo „Młode Niemcy”, które uważało swoim celem walkę o zjednoczenie Niemiec i ustanowienie republiki. W dokumentach programowych towarzystwa zawarto żądania wolności prasy i zgromadzeń, wprowadzenia wolnej działalności gospodarczej i handlowej, eliminacji pozostałości feudalizmu. Wprowadzić to w życie próbowano w drodze rewolucji. Wypędzenie w 1836 r. niemieckich imigrantów ze Szwajcarii doprowadziło do upadku „Młodych Niemiec”.
Jedną z najbardziej znanych postaci w ruchu narodowym w Niemczech z lat 30-40-tych XIX w. był profesor i ekonomista Friedrich List (1789-46). Promując ideę
stowarzyszenia państw niemieckich, po raz pierwszy ujawnił związek między rozwojem gospodarki a zjednoczeniem narodowym kraju.
Z rozprawy Friedricha Lista „Narodowy system gospodarki politycznej"
System kolei i Unii Celnej to bliźnięta syjamskie, które urodziły się razem, fizycznie są nierozerwalne jeden od drugiego, z jedną duszą i wolą. Oni wspierają się wzajemnie, konkurują o jeden wielki cel, zjednoczenie narodu niemieckiego w jedyną kulturę, zamożną, potężną i niezwyciężoną nację. Bez Unii Celnej niemiecki system kolejowy nigdy nie stanie się nawet przedmiotem rozmów, a o jego budowie ma co mówić. Tylko za pośrednictwem tego systemu zjednoczona niemiecka gospodarka będzie mogła się podnieść na wysokość krajowej wielkości i tylko w wyniku tego rozwoju system kolei pokaże swoje zalety.
1. Jakie czynniki gospodarcze autor uważa decydującymi dla zjednoczenia Niemiec?
2. Czy popieracie stanowisko autora? Uzasadnijcie swoje zdanie.
F. List uważał, że interesy gospodarcze są odzwierciedleniem potrzeb nacji. Na ówczesny świat naukowca patrzył jako na „świat nacji”, które mają własne interesy i działają w celu osiągnięcia korzystnych warunków dla ich zapewnienia. Zdaniem współczesnych badaczy F. List był jednym z założycieli niemieckiego nacjonalizmu gospodarczego. Widział w nim skuteczny środek do kształtowania nacji i budowy państwa narodowego.
Włochy po Kongresie Wiedeńskim. Decyzja Kongresu Wiedeńskiego negatywnie wpłynęła na rozwój Włoch. Po raz kolejny podzielono ją na osiem królestw i księstw, a w północno-wschodniej części utworzono Królestwo Lombardzko-Weneckie, które było częścią Cesarstwa Austriackiego. Lata 1815-1830 stały się dla Włoch, podobnie jak w innych regionów Europy, okresem Restauracji - powrotem „starego porządku” i reakcji politycznej. We wszystkich państwach włoskich została przywrócona władza absolutna monarchów, pozycje panujące ponownie zajęła arystokracja i duchowieństwa, które były negatywnie nastawione na wszystkie zmiany, które zajęły tu miejsce pod wpływem rewolucji we Francji i wojen napoleońskich. Likwidacja panowania Napoleona nie doprowadziła do wyzwolenia Włoch, francuski ucisk ustąpił austriackiemu, ponieważ wszystkie kraje półwyspu w pewnym stopniu były zależne od Austrii. Jednym z najbardziej zacofanych państw Włoch było Państwo Kościelne, które znajdowało się pod świecką władzą papieża. Spośród wszystkich państw półwyspu tylko Królestwo Sardynii (Piemont), korzystając ze swojego położenia między Francją a Austrią, próbowało prowadzić niezależną politykę.
Bardzo szybko uwidoczniły się negatywne konsekwencje panowania austriackiego w Królestwie Lombardzko-Weneckim. Ono nie otrzymało autonomii i rządzone było przez Austriaków. Włochów pozbawiono możliwości obejmowania jakichkolwiek ważnych stanowisk w administracji, sądach i wojsku.
Na terytorium królestwa znajdowało się wojsko austriackie oraz funkcjonowała austriacka policja. Wszystkie czasopisma podlegały cenzurze, prześladowano wszelkie idee narodowo-liberalne. Cesarz austriacki Franciszek I, opisując swoją politykę, powiedział: „Przede wszystkim trzeba, żeby Lombar-dczycy zapomnieli, że są Włochami”. Ale to miało odwrotny wynik: właśnie w ówczesnej Lombardii znacznie bardziej aktywnie niż w innych regionach półwyspu, rozwijał się ruch narodowo-wyzwoleńczy.
Okres od końca XVIII w. do 1870 r. w historii Włoch nazywają Epoką Risorgimento (Odrodzenia). To był okres kształtowania się ruchu narodowo-wyzwoleńczego i walki o odrodzenie państwowości włoskiej. W 1818 r. w Lombardii hrabia Federico Confałonieri stanął na czele tajnego stowarzyszenia „Włoska federacja”. Celem organizacji było wyzwolenie spod panowania austriackiego, uzyskanie niepodległości oraz ustanowienie monarchii konstytucyjnej w północnych Włoszech.
W środkowej i południowej części Włoch działali aktywnie karbonariusze, którzy pojawili się na początku XIX w. Po 1815 r. stworzyli oni rozbudowaną sieć tajnych vent (ośrodków). Wśród karbonariuszy byli przedstawiciele liberalnej arystokracji, burżuazji i inteligencji. Swoim głównym celem uważali walkę o niepodległość narodową Włoch.
Karbonariusze (z łac. - węgiel) - członkowie tajnej organizacji politycznej, która istniała na początku XIX w. we Włoszech i walczyła przeciwko uciskowi zagranicznemu, o zjednoczenie kraju.
Rozdrobnienie polityczne Włoch stało się główną przeszkodą do jego rozwoju gospodarczego. Między państwami włoskimi istniały granice celne, w każdym królestwie i księstwie działały własne systemy wag i miar, systemy pieniężne, ustawy. Pod względem rozwoju gospodarczego Włochy znacząco ustępowały Wielkiej Brytanii, Francji, a nawet Prusom. Rewolucja przemysłowa rozpoczęła tu dopiero w latach 30-40-tych XIX w. Słabo rozwinięty przemysł nie mógł zapewnić pracę tym, którzy nie mogli jej znaleźć na wsi. Rozwój rolnictwa następował bardzo powoli. Chłopi nie mieli wystarczającej ilości ziemi i wynajmowali ją od dworzan posiadających ziemię, płacąc za nią częścią zbiorów. Niektórzy pracowali jako robotnicy tylko za jedzenie. Bieda, głód i brak pracy przekształcały chłopów na żebraków.
Rewolucja z lat 20-30-tych XIX w. Składnikiem włoskiego Risorgimento stał się ruch rewolucyjny, który ogarnął państwa półwyspu na początku lat 30-tych XIX w. W lipcu 1820 r. jako pierwsi we Włoszech wzniecili
powstanie karbonariusze w Królestwie Neapolu. Rewolucja trwała tydzień i zakończyła się ich zwycięstwem. Król został zmuszony do zatwierdzenia proponowanej przez powstańców konstytucji oraz zwołania parlamentu. Tymczasem na spotkaniu europejskich monarchów Świętego Przymierza omówiono sytuację w Neapolu i Austria otrzymała upoważnienie do zdławienia rewolucji. Austriacy rozbili wojsko Neapolu i przywrócili monarchię absolutną w kraju. Wszyskich uczestników rewolucji oczekiwała bezlitosna masakra.
W nocy z 9 na 10 marca 1821 r. wybuchła rewolucja w Królestwie Sardynii (Piemontu). Na jej czele stanęli karbonariusze - oficerowie wojska Sardynii. Powstańcy wysunęli hasło niepodległości narodowej całych Północnych Włoch. Została ogłoszona konstytucja i utworzono rząd tymczasowy. Wojsko austriackie razem ze zwolennikami króla Sardynii Wiktora Emanuela I stłumiło rewolucję.
Po rewolucjach z lat 1820—1821 w Neapolu i Piemoncie aresztowania karbonariuszy zaczęły się w całych Włoszech. Ale to nie przeszkodziło ruchu karbonariuszy, pod wpływem rewolucji lipcowej 1830 r. we Francji, w lutym 1831 r. wzniecić powstanie w Parmie, Modenie i Państwie Kościelnym. Początkowo powstańcy wygrywali, ale w wyniku interwencji Austriaków zostali pokonani.
Jednym z powodów klęski karbonariuszy było to, że działali oni przeważnie izolowanie w granicach poszczególnych państw. W 1831 r. w Marsylii były karbonariusz Giuseppe Mazzini (1805-1872) założył jedyną ogólnowłoską narodowo-rewolucyjną organizację „Młode Włochy”. Sformułował zasadę „Każdemu narodowi - państwo” oraz rozpoczął walkę o utworzenie włoskiego państwa narodowego. G. Mazzini oczekiwał osiągnąć tego poprzez rewolucję przeprowadzoną „z narodem i dla narodu”. W przyszłości członkowie „Młodych Włoch” widzieli swoją ojczyznę jedyną niezależną republiką demokratyczną.
Z tajnych instrukcji do członków organizacji „Młode Włochy"
Środkami, za pomocą których „Młode Włochy" starają się osiągnąć swego celu, jest edukacja i powstanie... Edukacja - prasą, przykładem, słowem... powinna stać się w swoich konsekwencjach zasadą edukacji narodowej... Powstanie w swoich kształtach musi nieść początki programu przyszłej nacji włoskiej. Tam, gdzie wybuchnie powstanie, powinna być włoska flaga, włoska myśl, język włoski. Mając na celu odrodzenie narodu, ona zacznie się w imieniu narodu i będzie się opierała na naród, interesy którego wcześniej nie uwzględniano.
„Młode Włochy" odróżniały etap powstania od etapu rewolucji. Rewolucja zacznie się, gdy powstanie zwycięży. Etap powstania, czyli okres od początku powstania do wyzwolenia całego terytorium Włoch, powinien być dowodzony tymczasową władzą dyktatorską, skoncentrowaną w małych kręgach ludzi. Wraz z wyzwoleniem terytorium
każdy rząd powinien zniknąć przed obliczem Rady Narodowej, jedynego źródła wszelkiego autorytetu w państwie...
1. Czy można uważać autorów dokumentu zwolennikami ideologii nacjonalizmu? Dlaczego? 2. Jaką strategię walki o niepodległość narodową Włochów zaproponowali autorzy? 3. W jaki sposób wzajemnie od siebie zależały metody, których przestrzegali członkowie „Młodych Włoch", z walką o reformy demokratyczne?
W różnych częściach półwyspu pojawiły się lokalne oddziały „Młodych Włoch”, które miały przygotować rewolucję ogólnowłoską. Jednak powtarzające się próby wzniecenia powstania w latach 1833—1834 oraz na początku lat 40-tych XIX w. nie powiodły się. W wyniku tego G. Mazzi-ni i jego zwolennicy doszli do wniosku, że w najbliższym czasie nie da się przeprowadzić rewolucji włoskiej.
Spośród członków „Młodych Włoch" wyróżniał się Giuseppe Garibaldi (1807-1882). Za udział w spisku rewolucyjnym 1834 r. został skazany na śmierć i wyemigrował do Ameryki Południowej. Tam G. Garibaldi przebywał do 1848 r. w otoczeniu bojowników o niepodległość krajów Ameryki Południowej. W 1848 r. powrócił do Włoch i poświęcił swoje życie walce o zjednoczenie, zostając bohaterem włoskiego Risorgimento.
Działalność umiarkowanych liberałów pod koniec lat 30-tych - 40-tych
XIX w. Próby zjednoczenia Włoch rewolucyjnym sposobem nie powiodły się. Dlatego od połowy lat 30-tych XIX w. we włoskim ruchu narodowo--wyzwoleńczym do głosu doszli umiarkowani liberałowie. Wśród nich było wielu właścicieli ziemskich, bankierów, przedsiębiorcy, prawnicy i in. Oni uważali jedynym możliwym sposobem zjednoczenia Włoch przekształcenie od góry poprzez reformy.
Ideologiem tych zmian był Vicenzzo Gioberti (1801—1852) wyobrażał sobie przyszłe połączone Włochy federacją państw, stworzoną za zgodą ich monarchów „bez krwi, bez obaw, bez rewolucji”.
Swoją działalność praktyczną liberałowie skierowali na przedsięwzięcia związane ze wzrostem świadomości narodowej Włochów. W latach 1839-1847 oni co roku zbierali coroczny ogólnowłoski kongres naukowców. Mimo iż kwestie polityczne nie były wprost poruszene, ta forma komunikacji przyczyniała się do zrzeszania się zwolenników umiarkowanych liberałów.
W upływem czasu nastawienie liberałów do Austriaków oraz ich ingerencji w sprawy Włoch stawał się bardziej radyklany. W latach 1846-1847 w wielu ich gazetach i magazynach zaczęły pojawiać się nawoływania do wojny ogólnowłoskiej przeciwko Austrii.
Wnioski
• W Niemczech w latach 1815-1847 doszło do zmobilizowania sił, które występowały o zjednoczenie państw niemieckich i żądały wprowadzenia ustroju konstytucyjnego zapewniającego przestrzeganie praw i swobód.
• We Włoszech zjednoczenie państwa stało się zadaniem priorytetowym dla jego rozwoju. We włoskim Risorgimento tego okresu uwidoczniły się dwa kierunki - drogą rewolucyjną czy reform.
Pytania i polecenia
1. W jakim mieście stale zbierał się sejm Związku Niemieckiego? 2. Kiedy powstało stowarzyszenie „Młode Niemcy"? 3. Jak nazywało się główne dzieło F. Lista? 4. W którym z państw Włoch karbonariusze rozpoczęli pierwszą w latach 20-tych XIX w. rewolucję?
5. Kto stworzył organizację „Młode Włochy"?
6. Jakie fakty świadczą o tym, że rozdrobnienie polityczne utrudniało dalszy rozwój Niemiec? 7. W jaki sposób odbywała się walka o demokratyczne reformy oraz połączenie państw niemieckich w latach 1815-1847? 8. Opiszcie sytuację Włoch po Kongresie Wiedeńskim. 9. Porównajcie rozwój ruchu narodowo-wyzwoleńczego we Włoszech w latach 20-30-tych oraz pod koniec lat 30-tych - 40-tych XIX w.
10. Ułóżcie w zeszycie tabelę porównawczą „Niemcy i Włochy w latach 1815-1847".
11. Połączcie się w małe grupy i omówcie, co było wspólnego i czym się różniło kształtowanie się ruchów narodowych w Niemczech i we Włoszech oraz na ziemiach ukraińskich.
12. W 1831 r. niemiecki pisarz Johann Wirth pisał, że „Niemcy rozrywają na części, są one bez krwi, wyprane, splądrowane. Zostały one skreślone z listy państw europejskich i oddane obcokrajowcom na kpiny... Nieszczęście naszej ojczyzny jednocześnie jest przekleństwem dla całej Europy". Wyjaśnijcie, w jaki sposób rozumiecie słowa powiedziane przez pisarza. Dlaczego rozdrobnienie Niemiec było przekleństwem dla Europy?
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem