1. Które warstwy społeczne ludności doszły do władzy we Francji w wyniku Rewolucji Lipcowej 1830 r.? 2. Jakie były cechy szczególne sytuacji Niemiec i Włoch w latach 1815-1847? 3. Jaka polityka była prowadzona przez rząd K. Metternicha w Cesarstwie Austriackim?
Rewolucja we Francji. W latach 1848-1849 Europę ogarnął wir rewolucji. Zaczął się on od Francji i szybko rozprzestrzenił się na Cesarstwo Austriackie, państwa niemieckie i włoskie. Wydarzenia „Wiosny Ludów", jak nazwali te rewolucje ówcześni, zjednoczyły walkę przedstawicieli różnych warstw społecznych z pozostałościami „starego porządku” wystąpienia o demokratyzację systemu politycznego, protesty robotników przeciwko przedsiębiorców, jednoczące i wyzwoleńcze ruchy krajowe.
W drugiej połowie lat 40-tych XIX w. we Francji pogorszyła sytuacja społeczno-gospodarcza. Kilka nieurodzajnych lat doprowadziły do wzrostu cen na chleb. W 1847 r. Francję, podobnie jak inne kraje Europy, ogarnął kryzys gospodarczy, w wyniku czego zaczęto zamykać banki, fabryki, huty, warsztaty rzemieślnicze, zaczęły rosnąć ceny. Znacznie wzrosła liczba bezrobotnych. Ogólne oburzenie wywołały rozprzestrzenianie się łapówkarstwa i nadużycia swoją pozycją. Średnia i drobna burżuazja, która nie miała praw wyborczych w czasach Monarchii Lipcowej, żądała reformy wyborczej. Mimo to rząd stanowczo odrzucał te żądania.
W odpowiedź na to zwolennicy reformy wyborczej z zamożnych warstw zaczęły urządzać w Paryżu specjalne „bankiety reformatorskie”, na których omawiano projekty zmian systemu wyborczego. Mimo to kolejny „bankiet”, który miał odbyć się 22 lutego 1848 r., został zakazany. O wczesnym poranku 23 lutego 1848 r. organizatorzy przedsięwzięcia wraz z ogromnym tłumem paryżan, śpiewając „Marsyłiankę” i krzycząc: „Niech żyje reforma!”, ruszyli do centrum miasta. Kiedy policja zaatakowała
demonstrantów, miasto zostało pokryte barykadami. Przestraszony król Louise Philip ogłosił, że zgadza się spełnić wymagania powstańców, ale to ich nie usatysfakcjonowało.
24 lutego 1848 r. powstańcy otoczyli pałac królewski Tuileries i zaczęli domagać się abdykacji króla. Louis Philippe został zmuszony do podpisania aktu zrzeczenia się tronu i uciekać. Powstali pa-ryżanie zajęli salę posiedzeń Izby Deputowanych i grożąc użyciem siły zażądali powołania nowego rządu z przedstawicieli opozycji. Wymóg ten został spełniony. 25 lutego 1848 r. Rząd Tymczasowy proklamował Drugą Republikę i zatwierdził jej czerwono-biało-niebieską flagę. Wraz z obaleniem Monarchii Lipcowej rewolucja 1848 r. we Francji zakończyłasię.
II Republika we Francji. Po utworzeniu II Republiki Rząd Tymczasowy zniósł tytuły dworzan, zaprowadził wolność prasy, spotkań politycznych oraz ustalił datę przeprowadzenia, na podstawie powszechnego prawa wyborczego dla mężczyzn w wieku 21 lat wybory do Zgromadzenia Prawodawczego, które miało opracować nową konstytucję.
W celu, żeby bezrobotni otrzymali pracę, wprowadzono system prac publicznych. Do tego stworzono tzw. „warsztaty narodowe", w których ludzi otrzymywali pracę, płacili za nią 1-2 franki dziennie. Jednak, gdy koszty utrzymania „warsztatów narodowych” osiągnęły 14 min franków, rząd zamknął je. Odpowiedzią na to stało się powstanie 23-26 czerwca 1848 r. w Paryżu, w którym wzięło udział około 50 tys. robotników. Powstanie wyróżniało się skrajną brutalnością po obu stronach. Do jego stłumienia Zgromadzenie Prawodawcze przekazało nieograniczone uprawnienia ministrowi wojny generałowi Louisowi Cavaignacowi. Po czterech dniach zaciętych walk z użyciem artylerii w dzielnicy robotniczej Saint-Antoine siły rządowe pokonały rebeliantów. Liczba ofiar przy tym osiągnęła 10 tys. osób. Po stłumieniu Powstania Czerwcowego zostały zakazane radykalne gazety, kluby i stowarzyszenia. Około 3,5 tys. uczestników powstania aresztowano i bez procesu wysłano na zesłanie.
4 listopada 1848 r. Zgromadzenie Prawodawcze przyjęło Konstytucję II Republiki, po raz pierwszy w historii Francji wprowadzono stanowisko prezydenta, który miał spore uprawnienia w celu ochrony kraju. Władza ustawodawcza przekazana została Zgromadzeniu Narodowemu,
a wykonawcza - prezydentowi Republiki, który kierował działalnością ministrów. Konstytucja zatwierdziła powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn powyżej 21 roku życia. 10 grudnia 1848 r. doszło do pierwszych wyborów prezydenckich Republiki. Zwycięstwo na nich zdobył 40-letni książę Ludwik Napoleon Bonaparte (1808-1873), bratanek Napoleona I, uzyskując trzy czwarte wszystkich głosów. Wierzyli w to, że Ludwik Napoleon przywróci sławę państwa i zadba o potrzeby zwykłych Francuzów. 2 grudnia 1852 r. we Francji ustanowiono Drugie Cesarstwo, a Ludwik Bonaparte został ogłoszony cesarzem o imieniu Napoleon III.
Rewolucja 1848 r. w Niemczech. Wydarzenia Rewolucji Lutowej we Francji miały ogromny wpływ na ziemie niemieckie. 1—5 marca 1848 r. w Badenii, Wirtembergii, Bawarii oraz innych państwach niemieckich odbyły się demonstracje. Pod naciskiem opozycji rządy reakcyjne zostały zdymisjonowane, a do nowych weszli liberałowie.
W Niemczech zaczęła się rewolucja.
Gwałtowny charakter miały wydarzenia w stolicy Prus Berlinie. 18 marca 1848 r. policja użyła broni wobec uczestników demonstracji wspierających reformy. Miasto zostało pokryte barykadami. Walki trwały przez całą noc, a następnego dnia rano berlińczycy wypędzili wojska rządowe. Król Fryderyk Wilhelm IV rozkazał im opuścić miasto, ogłosił o zamiarze uchwalenia konstytucji, wprowadzenia wolności prasy oraz zebrania Zgromadzenia Prawodawczego. Zwołane wkrótce Zgromadzenie Prawodawcze jedną z pierwszych decyzji likwidowało resztki feudalnych powinności chłopów.
18 maja 1848 r. we Frankfurcie nad Menem prace nad konstytucją zjednoczonych Niemiec rozpoczął pierwszy parlament ogółnoniemiecki. Pod koniec 1848 r. we wszystkich niemieckich państwach władza rozpoczęła ofensywę na opozycję. W grudniu 1848 r. król pruski rozwiązał Zgromadzenie Narodowe i dał ludziom Konstytucję. 28 maja 1849 r. parlament frankfurcki przyjął Konstytucję Zjednoczonych Niemiec, zgodnie z którą stały się one federacją ówczesnych państw niemieckich w postaci cesarstwa. Parlament chciał widzieć na cesarskim tronie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV. Jednak on odmówił.
Po pewnym czasie Austria, rozczarowana tym, że nie zaoferowano jej cesarską koronę, odwołała swoich przedstawicieli z parlamentu we Frankfurcie. Jej przykładu naśladowały delegacje kilku innych państw niemieckich, co z kolei doprowadziło do utraty autorytetu parlamentu. Posiedzenie zostało przeniesione
do Stuttgartu w Wirtembergii. W czerwcu 1849 r. król Wirtembergii siłą rozwiązał parlament. Tymczasem na krótko przed tym, w maju 1849 r., w Prusach zgodnie z nową ustawą wyborczą zlikwidowano zdobyte przez naród powszechne prawo wyborcze oraz wprowadzono nowy system, podstawą którego było uwzględnienie posiadanego mienia.
Zjednoczenie Niemiec drogą parlamentarną, z uwzględnieniem glosowania narodu, w okresie rewolucji z lat 1848—1849 nie-powiodło się. W sferze politycznej jedynym osiągnięciem stało się przyjęcie konstytucji pruskiej. Nadzieje na zjednoczenie państwa niemieccy patrioci powiązywali z Prusami -jedynym państwem, które poprzez siłę mogło zjednoczyć Niemcy.
Rewolucja w Austrii. Rewolucja w Paryżu dotarła również do Wiednia. 13 marca 1848 r. w stolicy Austrii odbyły się demonstracje pod hasłem „Konstytucja!”, „Wolność!”, „Precz z Met-ternichem!”. Cesarz Ferdynand I pod naciskiem wiedeńczyków odwołał kanclerza K. Metternicha, obiecał zwołać parlament i zaprowadzić konstytucję.
Konstytucja Cesarstwa Austriackiego, opublikowana 25 kwietnia 1848 r., głosiła wolność słowa, prasy, zgromadzeń i odpowiedzialność rządu przed parlamentem (Reichstagiem), który składał się z dwóch izb — Senatu oraz Izby Deputowanych. Członkowie Izby Deputowanych byli wybierani, ale prawo wyborcze należało tylko do właścicieli nieruchomości. Najwyższa władza wykonawcza pozostała w rękach cesarza. Większość austriackich patriotów nie była usatysfakcjonowana, a walka nie ustawała.
15-26 maja 1848 r. w stolicy doszło do nowych wystąpień rewolucyjnych. Cesarz Ferdynand I został zmuszony do wystawienia powstańcom pisemnej zgody na wprowadzenie wyborów powszechnych. Działania rewolucyjne ogarnęły ziemie słowiańskie znajdujące się w składzie cesarstwa — Czechy, Galicję, Bukowinę, Zakarpacie, Słowację, Wojwodinę, Chorwację.
W czerwcu 1848 r. w Pradze, w odróżnieniu od Frankfurtu, odbył się Zjazd przedstawicieli słowiańskich narodów Cesarstwa Austriackiego. Większość deputowanych głosowała za zachowaniem Cesarstwa Habsburgów oraz przeciwko jego wejścia do zjednoczonych Niemczech. Uważali, że małe niezależne państwa słowiańskie w składzie Niemiec utracą tożsamość narodową. Ich przeciwnicy występowali za samookreślenie się wszystkich nienie-mieckich narodów oraz ich oddzielenie od cesarstwa.
10 lipca 1848 r. rozpoczął pracę austriacki Reichstag, większość miejsc w którym należała do umiarkowanych liberałów, a jedną czwartą
deputowanych byli chłopi. Jedną z pierwszych ważnych decyzji było zniesienie poddaństwa za wypłatę odszkodowań dla właścicieli gruntów. Dzięki uzyskanemu poparciu deputowanych wiejskich rząd uzyskał zgodę Reichstagu na finansowanie wypraw wojska do Włoch i Węgier w celu ukarania tamtejszych mieszkańców.
6 października 1848 r. wiedeńczycy wzniecili nowe powstanie, starając się zapobiec wysłaniu garnizonu stołecznego na stłumienie rewolucji na Węgrzech. Walki w mieście trwały aż do 1 listopada 1848 r., kiedy to wojska chorwackie pod dowództwem Josipa Jelacicia zdobyli go szturmem.
Pod koniec listopada 1848 r. Ferdynand I abdykował. Nowym cesarzem został jego 18-letni siostrzeniec Franciszek Józef I (lata 1848-1916). Odmówił ustępstw poczynionych przez swojego poprzednika pod presją wydarzeń rewolucyjnych. 7 marca 1849 r. rozwiązał Reichstag i zawiesił obowiązywanie Konstytucji. Rewolucja zakończyła się porażką, w Austrii zapanowała reakcja.
Rewolucja na Węgrzech. Rewolucja węgierska rozpoczęła się 15 marca 1848 r. wystąpieniami radykalnej młodzieży na czele z poetą Sandorem Petofi. Oni domagali się nadania Węgrom praw i swobód obywatelskich, utworzenia własnego niezależnego rządu. 17 marca 1848 r. został utworzony pierwszy narodowy rząd węgierski. Jednym z jego pierwszych działań była reforma rolna, zgodnie z którą zniesiono pańszczyznę, a chłopi stawali się właścicielami jednej trzeciej gruntów ornych. Przeprowadzając te oraz inne przekształcenia, nowy rząd odmówił rozpatrywania kwestii praw narodowych niewęgierskich narodów — Zakarpackich Rusinów, Serbów, Chorwatów oraz innych. Dlatego zostali oni zwolennikami rządu austriackiego.
We wrześniu 1848 r. chorwackie wojsko J. Jelacicia na rozkaz cesarza rozpoczęło działania militarne przeciwko Węgier. Wszystkie decyzje sejmu
węgierskiego Franciszek Józef anulował i ogłosił o przekształceniu Królestwa Węgier na prowincję cesarstwa. Odpowiedzią na to stała się ofensywa wojska węgierskiego i wypędzenie Austriaków z kraju.
14 kwietnia 1849 r. węgierski Sejm proklamował niepodległość Węgier i pozbawił dynastię Habsburgów prawa do rządzenia. Na rządzcego prezydenta Węgier wybrano dowódcę walk narodowo-wyzwoleńczych Węgier Lajo-sa Kossutha (1802-1894).
Franciszek Józef poprosił o pomoc w stłumieniu dążeń wolnościowych Węgrów rosyjskiego cesarza Mikołaja I. Wskutek rosyjskiej interwencji wojskowej wojsko węgierskie 13 sierpnia 1849 r. poddało się. Rozpoczęły się brutalne masakry nad uczestnikami rewolucji. Po ich klęsce ruch rewolucyjny w Cesarstwie Austriackim zaczął stopniowo wygasać.
Rewolucja we Włoszech. We Włoszech rewolucja rozpoczęła się powstaniem 12 stycznia 1848 r. w Palermo na Sycylii, które zakończyło się zwycięstwem. Wojska króla Neapolu opuściły wyspę. Wiadomości o sukcesach powstańców zintensyfikowały działalność włoskich patriotów. W lutym-marcu 1848 r. Państwo Kościelne, Toskania i Królestwo Sardynii uzyskały konstytucje, wybrano parlamenty i utworzono rządy z umiarkowanych liberałów.
18 marca 1848 r. pod wpływem informacji o wydarzeniach w Wiedniu wybuchło powstanie w Lombardii, w Mediolanie. Pięciodniowa walka z 15-tysięcznym wojskiem austriackim zakończyła się zwycięstwem powstańców. Antyaustriackie powstanie również zwyciężyło w Wenecji, która następnie została ogłoszona republiką.
Patriotyczny entuzjazm, który opanował Włochy, skłonił króla Sardynii (Piemontu) Karola Alberta 24 marca 1848 r. do wypowiedzenia wojny Cesarstwu Austriackiemu. Jednak pod koniec lipca Austriacy pokonali armię sardyńską i odzyskali władzę nad Północnymi Włochami.
W połowie listopada 1848 r. doszło do pospolitego ruszenia w Rzymie. Papież Pius IX został zmuszony do wyrażenia zgody na zwołanie Zgromadzenia Prawodawczego. 9 lutego 1849 r. pozbawiło ono papieża władzy świeckiej i proklamowało Republikę Rzymską. W marcu 1849 r. akcję wojenną przeciwko Austrii wznowił król Sardynii. Jednak już po dziesięciu dniach jego wojsko zostało pokonane. Następnie Karol Albert abdykował na rzecz swego syna. Nowy król Sardynii Wiktor Emanuel II zawarł umowę z Austriakami, porzucając pretensje na Lombardię i Wenecję. Następnie Austriacy na prośbę księcia Toskanii stłumili rewolucję we Florencji. Wojsko austriackie obłożyło Wenecję i rusżyło do Rzymu.
Tam do nich dołączyły wojska francuskie. Od południa na Rzym rozpoczęła ofensywę armia króla Neapolu. Oblężenie miasta trwało dwa miesiące.
Oporem na zaborców dowodził triumwirat - wybrany przez powstałych Rzymian zbiorowy organ rządzenia proklamowanej w styczniu 1849 r. Republiki Rzymskiej.
Rewolucje z lat 1848-1849 w Europie
3 lipca 1849 r. Zgromadzenie Prawodawcze przyjęło Konstytucję Republiki Rzymskiej — najbardziej demokratyczną ze wszystkich konstytucji włoskiego Risorgimento. Wieczorem tego samego dnia Francuzi zdobyli miasto. Ostatnim ośrodkiem walk pozostawała Wenecja, wzięta przez Austriaków w oblężenie. 22 sierpień 1849 r. obrońcy miasta skapitulowali. Wraz ze śmiercią Republiki Wenecji we Włoszech zakończyła się rewolucja, a kraj
objęła fala terroru. Główne zadanie rewolucji - wyzwolenie i zjednoczenie Wioch - pozostało nierozwiązanym.
Z apelu triumwirów o obronę Republiki Rzymskiej (3 lipca 1849 r.)
Rzymianie! Do hańby napaści wojsk republikańskich na przyjazną republikę generał Udino dodał znikomość zdrady. Złamał pisemną umowę o niewszczynaniu ataków wcześniej poniedziałku, której osiągnęliśmy z nim.
Powstańcie, rzymianie! Na ściany, do bramy, na barykady! Udowodnijmy przeciwnikom, że nawet za pomocą zdrady nie da się zwyciężyć Rzymu. Niech każdy człowiek weźmie do rąk broń i rusza do walki, niech każdy wierzy w zwycięstwo. Prawo wygra i niech wieczysty wstyd nakryje sojuszników Austrii. Niech żyje republika!
1. Na czym polega złożoność sytuacji w oblężonym mieście? 2. Do czego przywódcy republiki nawoływali rzymian?
Wnioski
• Rewolucje z lat 1848-1849 w krajach europejskich stały się odzwierciedleniem protestu przeciwko istniejących form rządów, walki o zwiększenie reprezentacji we władzy i poprawy warunków życia różnych grup społecznych, obudzenia świadomości narodowej narodów Europy Środkowej i Wschodniej.
• W 1849 r. siłom kontrrewolucji udało się pokonać falę rewolucji. Jednak fundamenty „starego porządku” zostały znacznie osłabione.
Pytania i polecenia
1. Kiedy powstała II Republika we Francji? 2. Jaką miała być forma ustroju państwowego zjednoczonych Niemiec na mocy Konstytucji opracowanej przez parlament frankfurcki? 3. Kiedy rozpoczęła się rewolucja w Cesarstwie Austriackim? 4. Kto został wybrany na prezydenta-przywódcę Węgier w okresie rewolucji? 5. Jakie wydarzenie zakończyło rewolucję we Włoszech?
6. Jak minęła rewolucja w 1848 r. we Francji? 7. Opiszcie zmiany, jakie zaszły we Francji po rewolucji 1848 r. 8. Dlaczego, waszym zdaniem, nie doszło do zjednoczenia Niemiec w latach 1848-1849? Wytłumaczcie swój punkt widzenia. 9. Opiszcie rewolucję z lat 1848-1849 w Cesarstwie Austriackim. 10. Jakimi, waszym zdaniem, były przyczyny klęski rewolucji na Węgrzech? 11. Jak rozwijał się ruch narodowo-wyzwoleńczy we Włoszech w latach 1848-1849?
12. Połączcie się w małe grupy i porównajcie rewolucje z lat 1848-1849 we Francji, Niemczech, Austrii, na Węgrzech i we Włoszech według celów i wyników. Co miały wspólnego i czym się różniły? 13. Ułóżcie w zeszycie tabelę „Rewolucje z lat 1848-1849 w Europie".
14. Istnieje punkt widzenia, że podczas wydarzeń rewolucyjnych 1848 r. we Francji instytucje republikańskie utraciły atrakcyjność w oczach Francuzów. Upadkowi ich autorytetu sprzyjały szybkie pogorszenie się sytuacji gospodarczej, krwawe wydarzenia czerwca 1848 r., które postawiły państwo w obliczu wojny domowej oraz brak w większości partii politycznych programów rozwiązywania zadań stojących przed społeczeństwem francuskim. Czy zgadzacie się z tą opinią? Dlaczego? Czy można uważać, że we Francji doprowadzono do korzystnej sytuacji dla przywrócenia cesarstwa? Uzasadnijcie swój punkt widzenia.
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem