1. Co wiecie na temat reform Marii Teresy i Józefa II w cesarstwie Habsburgów? 2. Jakie ziemie ukraińskie były częścią cesarstwa Habsburgów pod koniec XVIII w.? 3. Jakim był ustrój państwowy Cesarstwa Rosyjskiego pod koniec XVIII w.? 4. Jaką rolę pełniły Austria i Rosja w stosunkach międzynarodowych w Europie w latach 1789-1815?
Cechy życia politycznego, społecznego i gospodarczego Cesarstwa Austriackiego. Ze względu na ustrój państwowy Cesarstwo Austriackie było absolutną monarchią z nieograniczoną władzą cesarza. Rolę organów doradczych przy cesarzu pełniły Wojskowa Rada Nadworna, Hofraht (Rada
Pałacowa) oraz Tajna Rada. Cesarz mianował skład rządu i kanclerza, który był jego przełożonym. Za czasów panowania Franciszka I (lata 1806—1835) i Ferdynanda I (łata 1835-1848) decydującą rolę w cesarstwie pełnił minister spraw zagranicznych i faktyczny szef rządu w latach 1809-1821 oraz kanclerz w latach 1821—1848 Klemens Metternich (1773-1859).
W polityce wewnętrznej K. Metternich próbował środkami reakcji politycznej utrzymać panowanie nad narodami nieaustriackimi cesarstwa, które w tym czasie przeżywały okres odrodzenia narodowego. On również zrobił wiele dla zachowania w kraju starych porządków i przywilejów dworzan. Jednak zwalczyć ruch rewolucyjny w Austrii K. Metternich nie zmógł.
Hrabia (później książę) Klemens Metternich uważany jest za jednego z najwybitniejszych polityków XIX w. Na Kongresie Wiedeńskim w latach 1814-1815 był twórcą nowego systemu stosunków międzynarodowych w Europie po upadku Napoleona Bonaparta. K. Metternich uważał, że okres istnienia stosunkowo odizolowanych od siebie państw zakończył się, ułożyła się ich wspólność, i każde swoimi interesami jest połączone z innymi. Właśnie on wprowadził do ówczesnej europejskiej dyplomacji pojęcie „polityki równowagi w Europie", „polityka sojuszy", „polityka bezpieczeństwa europejskiego". Jednak dla utrzymania równowagi w Europie K. Metternich nalegał na zastosowaniu „prawa siły" - ingerencji w sprawy innych państw w celu ich podporządkowania systemowi ogólnemu. To właśnie on był jednym z organizatorów Świętego Przymierza.
Cesarstwo Austriackie obejmowało terytorium 576 tys. km2 i było drugim ze względu na powierzchnię po Rosji. W Europie nazywano go „monarchia skrawkowa”, ponieważ składała się z jednostek administracyjnych (królestw, prowincji itp.) z wieloetniczną ludnością. W połowie XIX w. z około 37 min mieszkańców austriackich Niemców było 7 min, słowiańskich narodów — 18 min, Węgrów — 5 min osób. Utrzymując władzę w takim państwie Austriacy przestrzegali starożytnej zasady cesarskiej „dziel i panuj”. Przez politykę K. Metternicha narody wielonarodowego Cesarstwa Austriackiego cierpiały z powodu ucisku politycznego i religijnego. Edukacja była kontrolowana przez kościół katolicki. Stały się zjawiskiem powszechnym tajne sądy, nadzór polityczny i in.
Wzrostowi wpływów Austrii na sprawy europejskie nie towarzyszyły osiągnięcia w rozwoju jej gospodarki. W latach 1815—1847 pozostawała ona państwem rolniczym, w którym dwie trzecie mieszkańców pracowało w rolnictwie. Jednak jego rozwój hamowało zachowanie stosunków feudalnych. Ingerencja rządu przeszkadzała rozwojowi przemysłu. Rewolucja
przemysłowa rozpoczęła się w Austrii w latach 30-40-tych XIX w. w najbardziej rozwiniętych prowincjach — Dolnej Austrii i Czechach. Pierwsza w cesarstwie maszyna parowa pojawiła się w fabryce w Brnie w 1816 r. Pod koniec lat 20-tych Austria miała tylko 11 maszyn parowych, w latach 40-tych - 30, w połowie XIX w. — 900. Budowa kolei w cesarstwie zaczęła się w 1828 r., ale w 1846 r. ich długość wynosiła tylko 148 km. W 1830 r. otwarto pierwszą linię transportową, która parowcami połączyła Wiedeń z Pesztem na Węgrzech.
Charakterystyczną cechą dla Cesarstwa Austriackiego był nierównomierny rozwój jego części: jedne prowincje (Czechy, Lombardo-Wenecja, Dolna Austria) produkowały większość produkcji przemysłowej, podczas gdy inne (Galicja, Bukowina, Dalmacja) pełniły rolę przydatków rolno-surowcowych, rynków dla zbytu gotowych produktów.
Okres przedmarcowy. Wpływ Rewolucji Lipcowej we Francji doprowadził do zaostrzenia sprzeczności w Cesarstwie Austriackim. Okres od 1830 r. do rewolucji z lat 1848-1849 w historii Austrii zwany jest okresem przecLmar-cowym (rewolucja z lat 1848-1849 rozpoczęła się w kraju w marcu). W tym czasie Austrię ogarnęło podniesienie społeczno-polityczne. Przedstawiciele większości warstw ludności, z wyjątkiem rządzącej elity, popierali poglądy o potrzebie przeprowadzenia w państwie transformacji społecznej oraz zreformowania rządu. Pomimo istotnych różnic w poglądach, zgadzali się z koniecznością ustanowienia ograniczonej monarchii, zwołania organu przedstawicielskiego władzy z funkcjamii ustawodawczymi w celu przyjęcia Konstytucji, wprowadzenie podstawowych swobód obywatelskich i politycznych.
Na początku lat 30-tych XIX w. hrabia lstvan Sze-chenyi, jedna z najwybitniejszych postaci ówczesnych Węgier, opracował program reform, który przewidywał
likwidację pozostałości feudalizmu oraz zastąpienie pańszczyzny pracą najemną w rolnictwie, likwidację cechów rzemieślniczych, wsparcie przemysłu krajowego, stworzenie Banku Narodowego oraz sieci instytucji kredytowych. Mimo to rząd K. Metternicha odrzucał nawet możliwość omówienia jakichkolwiek zmian w cesarstwie.
Odrodzenia narodowe ludów słowiańskich Cesarstwa Austriackiego.
W czasie wojen napoleońskich w Europie szerzyło się zdanie o tym, że każdy naród ma prawo do samostanowienia. W wyniku tego narody Cesarstwa Austriackiego stały się bardziej natarczywie domagać się swobód obywatelskich oraz zapewnienia równości narodowej. W historii Słoweńców, Chorwatów, Serbów, Czechów, Słowaków, Polaków, Ukraińców, którzy znajdowali się pod rządami austriackimi, koniec XVIII w. - pierwsza połowa XIX w. zapoczątkował okres odrodzenia narodowego.
Istotną rolę w tym pełnili słowiańscy oświeceniowcy, których nazywano „budzicielami”. Wiele zrobili dla odrodzenia narodowego Czechów Jo-sef Dobrovsky (1753-1829), autor prac dotyczących historii języka i kultury Czechów oraz Josef Jungmann (1773-1847), który stworzył podręcznik literatury czeskiej i słownik czesko-niemiecki. Wybitnymi działaczami odrodzenia słowackiego był Jan Kollar (1793—1852), poeta, autor zbiorów słowackich pieśni ludowych oraz Ludovit Stuhr (1815—1856), który rozpoczął tworzenie słowackiego języka literackiego.
Znaczącymi były napracowania „budzicieli” Ukraińców zachodnich, którzy znajdowali się pod władzą Habsburgów. Mychajło Pop-Łuczkaj (1789—1843) stworzył pierwszą na ziemiach zachodnioukraińskich „Gramatykę słowiano-ruską” oraz sześciotomową „Historię karpackich Rusinów”. Historyk Dennys Zubryćkyj (1777—1862) zbadał historię Ukraińców galicyjskich, rdzennej ludności kraju, w „Opisie historii narodu ruskiego”.
Na odrodzenia narodowe Słowian, podobnie jak innych uciskanych ludów Cesarstwa Austriackiego, miały wpływ dokonania Węgrów (Madziarów) w walce przeciwko germanizacji, zwłaszcza zastąpienie średniowiecznej łaciny językiem węgierskim jako językiem urzędowym królestwa. Jednak Węgrzy sami prowadzili politykę madziaryzacji Słowian. Stało się to impulsem do ożywienia się aspiracji narodowych Słowian, mianowicie Rusinów Zakar-pacia, którzy znajdowali się w składzie Królestwa Węgierskiego.
Charakterystyka życia politycznego, społecznego i gospodarczego Cesarstwa Rosyjskiego. W latach 1815-1847 Cesarstwo Rosyjskie stało się największym ze względu na powierzchnię państwem na świecie, rozciągające się na rozległe obszary Europy Wschodniej, Azji Północnej i części Ameryki Północnej (Alaska). Liczba ludności cesarstwa w pierwszej połowie XIX w. zwiększyła się z 37 do 69 min osób, głównie w wyniku przyłączenia nowych obszarów — Finlandia, Królestwo Polskie, Besarabia, Północny Kazachstan. Większość ludności mieszkała w środkowych i zachodnich guberniach, a na
rozległych terytoriach Syberii mieszkało zaledwie 3 min osób. Średnia długość życia wynosiła 27,3 łat (w Wielkiej Brytanii - 31,5 lat) ze względu na dużą śmiertelność niemowląt, słabo rozwiniętą opiekę zdrowotną, periodyczne epidemie. Ze względu na skład ludności Cesarstwo Rosyjskie było państwem wielonarodowym, jego ludzie wyznawali wszystkie religie świata (chrześcijaństwo, islam, buddyzm), ale status religii państwowej miało tylko prawosławie.
Ze względu na strukturę społeczeństwo rosyjskiego pozostawało faktycznie feudalnym z podziałem na uprzywilejowanych (dworzanie, duchowieństwo, kupcy, kozacy) i stany nieuprzywilejowane (chłopstwo i mieszczaństwo). Największą ze względu na liczbę stanem było chłopstwo - ponad 30 milionów osób. Wśród nich około 20 min byli chłopi poddani.
Ze względu na ustrój polityczny Cesarstwo Rosyjskie było monarchią autokratyczną (absolutną). Cesarz rosyjski miał nieograniczoną władzę. Konstytucji i instytucji parlamentarnych w tym kraju nie istniało. Władcami cesarstwa w tym okresie byli Aleksander I (lata 1801-1825) i Mikołaj I (lata 1825-1855). Aleksander I na początku swego panowania popierał projekty przekształcenia Rosji na monarchię konstytucyjną, ale po klęsce Napoleona powrócił do zdania, że to właśnie monarchia zjednoczyła ludzi do walki z Francuzami i dlatego nie chciał jej zniesienia.
Rządy Mikołaja I zaczęły się od bezlitosnego tłumienia opozycyjnie nastawionych do autokracji rosyjskich dworzan i oficerów. Mikołaj I nie popierał idee wszelkich zmian w rządzeniu cesarstwem i starał się „udoskonalić” go biurokracją oraz wzmocnieniem roli policji.
Ówcześni opowiadali, że pewnego razu Mikołaj I zapytał swego 15-letniego syna, przyszłego cesarza Aleksandra II, na czym trzyma się rządzenie wielojęzyczną rodziną narodów zamieszkujących cesarstwo. Dziedzic tronu odpowiedział: „Autokracja i ustawy". Mikołaj I był oburzony: „Ustawy - nie! Tylko autokracja".
Jednym z podstawowych problemów związanych z wewnętrznym życiem politycznym cesarstwa było poddaństwo. Władze nie odważyły się na zdecydowane zmiany ponieważ ich wsparciem byli dworzanie — właściciele poddanych chłopów. Politykę narodową cesarstwa cechowała realizacja polityki wobec narodów nierosyjskich polityki asymilacji narodo-wo-kulturowej, ignorancja cech pochodzenia narodowego, ich rusyfikacja. Wszelkie próby narodów nierosyjskich walki o prawa narodowościowe zostawały stłumione.
Pod względem swego rozwoju gospodarczego Cesarstwo Rosyjskie znacznie ustępowało ówczesnym państwom wiodącym Zachodu. Rewolucja przemysłowa rozpoczęła się w kraju pod koniec lat 30-40-tych XIX w. i rozwija się bardzo powoli. Przeszkadzał jej brak rynków najmowanych robotników oraz zbytu produkcji w warunkach panowania poddaństwa. Pierwsze przedsiębiorstwa fabryczne i hutnicze powstały w latach 30-tych XIX w. w przemyśle włókienniczym i górnictwie.
Cesarstwo rosyjskie było krajem rolniczym. Charakter rozwoju rolnictwa określony był dominacją stosunków feudalnych. Zbiory były niskie, rolnictwo rozwijało się za rachunek zwiększenia powierzchni uprawnych z wykorzystaniem prymitywnych technologii. Wiele gospodarstw zachowywało naturalny charakter. Rosyjski handel zagraniczny był zorientowany na dostawę surowców (pszenica, len, drewno, żelazo) do Europy Zachodniej oraz importu urządzeń przemysłowych, dóbr luksusowych i tak zwanych towarów „kolonialnych” (herbata, kawa, przyprawy).
Ruch dekabrystów. Odmowa Aleksandra I od zamiarów zreformowania Cesarstwa Rosyjskiego spowodowała wielkie rozczarowanie u zwolenników tej drogi. Od tego czasu w Rosji powstała konfrontacja między rządem, działającym metodami reakcji politycznej, oraz patriotami, którzy pragnęli zmian w życiu społecznym i politycznym. Później zostali nazwan dekabrystami.
Pierwsze tajne organizacje opozycyjne utworzyli oficerowie wojska, uczestnicy wypraw zagranicznych z lat 1814-1815. W 1816 r. powstał „Sojusz ratunkowy”, który dwa lata później został przekształcony na „Związek Opieki Społecznej”. Jego uczestnicy występowali za zniesienie poddaństwa, transformację autokra-cji na monarchię konstytucyjną. Jednak ze względu na różnice w poglądach na temat sposobów realizacji tych zamiarów w 1821 r. „Sojusz...” rozpadł się. W latach 1821-1822 na jego podstawie powstały Towarzystwo Południowe w ukraińskim mieście Tulczyn, na czele którego stanął Paweł Pestel i Towarzystwo Północne w Petersburgu, kierowane przez Nikitę Murawjowa i Kondratija Rylejewa.
Programy obydwu organizacji przewidywały likwidację autokracji, poddaństwa, podziału na stany, wprowadzenie konstytucji z szerokimi prawami i swobodami obywatelskimi (prasy, słowa, zgromadzeń, rełigii i in.). Towarzystwo Południowe zaproponowało wprowadzić bezpośrednie i równe dla wszystkich obywateli prawo wyborcze, a Towarzystwo Północne — ustawić dla wyborców wysoki próg wyborczy ze względu na posiadane mienie wyborców.
Nowe organizacje uciekały się do konspiracji i przygotowania się do przewrotu wojskowego. 14 grudnia 1825 r. po śmierci Aleksandra I, członkowie
Towarzystwa Północnego zaprowdzili kilka pułków gwardii na Plac Senacki w Petersburgu, żeby zakłócić przysięgę nowego cesarza Mikołaja I, ale spóźnili się. 29 grudnia 1825 r. Towarzystwo Południowe wznieciło powstanie Pułku Czernihowskie-go na Ukrainie. Obydwa wystąpienia zostały stłumione przez władze, która następnie brutalnie uczyniła z ich członkami.
Ruch społeczny w latach 30-40-tych XIX w. w Cesarstwie Rosyjskim. Rządy Mikołaja I były okresem reakcji politycznej. Głębokie sprzeczności społeczne doprowadziły do pojawienia się w latach 30-40-tych XIX w. różnych kierunków ruchu społecznego, które proponowały różne drogi rozwoju Rosji.
Obóz rządowy reprezentowali konserwatyści. Ponieważ występowali oni za utrzymanie ustroju autokratycznego Cesarstwa Rosyjskiego w nienaruszonej postaci, nazywano ich „ochroniarzami". Do nich należeli Siergiej Uwarow, Michaił Po-godin, Mikołaj Karamzin i inni. Ideologiczną podstawą zwolenników obozu rządowego była „teoria oficjalnej narodowości", została ona po raz pierwszy sformułowana przez ministra edukacji narodowej hrabiego S. Uwarowa w 1833 r.
Z notatki „Nakreślenie kluczowych początków" S. Uwarowa dla Mikołaja I
...Bez miłości do wiary przodków naród, jak również osoba prywatna, musi umrzeć. Rosjanin, który poświęcił siebie Ojczyźnie, tak samo nie zgodzi się na utratę jednego z dogmatów prawosławia, jak na kradzież jednej z perł z wieńca Monomacha.
Autokracja jest głównym warunkiem istnienia politycznego Rosji... Ratunkowe przekonanie, że Rosja żyje i utrzymuje się duchem autokracji, silnego, ludzkiego, oświeconego, musi przenikać do edukacji publicznej i razem z nią rozwijać się.
Wraz z tymi dwoma początkami narodowymi jest również trzeci, nie mniej ważny, nie mniej silny: narodowość. Kwestia narodowości nie ma takiej jedności, jak poprzednie, ale obydwa pochodzą z tego samego źródła i połączone są na każdej stronie istnienia Carstwa Rosyjskiego.
1. У Na czym polegała „teoria oficjalnej narodowości" sformułowana przez S. Uwarowa?
2. Jakie następstwa miała wywołać jej realizacja w warunkach różnych wyznań i wielonarodowego Cesarstwa Rosyjskiego?
W opozycji do obozu rządowego znajdowali się liberałowie, którzy występowali o zreformowanie rzeczywistości rosyjskiej w drodze pokojowej. Inicjatorem reform, ich zdaniem, miała stać się władza państwowa. Pod
30-tych XIX w. wśród liberałów ukształtowały się różne wizje rozwoju Rosji. Podzielili się na słowianofilów (słowianolubów) i zachodników. Słowia-nofile podkreślali samoistną drogę rozwoju zarówno rosyjskiego, jak również innych narodów. Piotr I, wprowadzając w Rosji osiągnięcia europejskie, naruszył jego naturalną ścieżkę rozwoju. Słowianofile widzieli możliwość uniknięcia szkodliwej drogi zachodniej we wspólnocie chłopów, prawosławiu oraz moralno-religijnych cechy narodu rosyjskiego. Politycznym ideałem słowianofilów była autokracja z czasów sprzed Piotra I, kiedy carowie rządzili, przy wsparciu narodu, od czasu do czasu zwołując sobory ziemskie. Opowiadali się za natychmiastowym zniesieniem poddaństwa poprzez reformy. Do założycieli słowianofilstwa należał Aleksiej Chomiakow, Iwan Ki-riejewskij, Jurij Samarin i inni.
Zachodnicy uważali, że cywilizacja europejska jest jedyna i sztuczne oddzielenie jakiegokolwiek narodu doprowadzi do jego upadku. Zachodnicy wywyższali rolę Piotra I w historii Rosji i popierali przeprowadzone przez niego transformacje na wzorce europejskie. Głównym celem Rosji, ich zdaniem, jest przyłączenie do europejskiego Zachodu. Przy tym kluczowe znaczenie przywiązywali nie do wiary, a do rozumu i na przeciwwagę wspólnocie chłopskiej występowała wolna osobowość. Ideałem politycznym zachodników była monarchia konstytucyjna modelu zachodnioeuropejskiego z ograniczeniem władzy monarchy przez parlament z gwarancjami swobody słowa, prasy, nietykalnością osobistą i przejrzystością sądu. Mając opozycyjny stosunek do polityki rządu opowiadali się za likwidacją poddaństwa z góry, uważali, że rząd musi zmienić rosyjską rzeczywistość poprzez reformy. Założycielami poglądów zachodników uważano Timofieja Granowskiego, Siergieja Sołowjo-wa, Konstantina Kawielina i innych.
Innymi przedstawicielami sił opozycji były radykałowie opowiadający się za potrzebą zmian ustroju państwowego Rosji poprzez rewolucję. Nie darząc nadzieją reformę Rosji przez istniejącą władzę, uważali, że tylko dzięki rewolucji zostanie zniszczone samowładztwo i poddaństwo. Następnie należy stworzyć nowe społeczeństwo socjalne, wolne od wszelkich form ucisku człowieka przez człowieka. Najwybitniejszymi rosyjskimi radykalnymi socjalistami byli Michaił Butaszewicz-Pietraszewski, Aleksander Hercen, Mikołaj Ogariow.
Następstwem polityki asymilacji i rusyfikacji stało się pojawienie w Cesarstwie Rosyjskim ruchów narodowowyzwoleńczych. Łączyło ich uświadomienie potrzeby walki o zachowanie narodowo-kulturowych tradycji swoich narodów, likwidacja autokracji i nacjonalne wyzwolenie nierosyjskich narodów cesarstwa. Wybitnymi przedstawicielami ruchu narodowowyzwoleńczego tego okresu były Mikołaj Kostomarow, Taras Szewczenko, Nikoloz Barataszwi-li, Aleksander Czawczawadze, Grigoł Orbeliani, Szymon Konarski, Adam Mickiewicz, Walerian Łukasiński.
Wojna krymska. W połowie XIX w. cesarz rosyjski Mikołaj I postanowił skorzystać z upadku Imperium Osmańskiego, zwiększając swoje wpływy na Bliskim Wschodzie oraz na Półwyspie Bałkańskim.
Powodem do wojny z Turcją stały się spory między kościołami katolickim i prawosławnym o opiekę nad chrześcijańskimi miejscami świętych w Palestynie. Mikołaja I bardzo obraziło to, że sułtan turecki przekazał to prawo katolikom. W czerwcu 1853 r. wojsko rosyjskie bez wypowiedzenia wojny najechało zależne od Turcji księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny. W odpowiedzi sułtan turecki, dostając wsparcie ze strony Wielkiej Brytanii i Francji, wypowiedział wojnę Rosji.
Działania Rosji wywołały negatywną reakcję w Europie, a kraj okazał się w izolacji dyplomatycznej. Wojska tureckie początkowo walczyły bardzo nieudanie i doznawały porażek ze strony wojska rosyjskiego. 30 listopada 1853 r. eskadra rosyjska zniszczyła dwukrotnie większą eskadrę turecką w Zatoce Synopskiej. Wojsko tureckie zostało również pokonane przez Rosjan na Kaukazie.
Taki rozwój wydarzeń wywołał zaniepokojenie w Europie. Na początku marca 1854 r. Wielka Brytania i Francja zażądały od Rosji wycofania wojsk z księstw naddunajskich, jednak nie dostając odpowiedzi, wypowiedziały wojnę. Później do nich dołączyło Królestwo Sardynii. Groziła wojną również Austria. Pod naciskiem międzynarodowym Rosja wycofała wojska z Mołdawii i Wołoszczyzny.
Tymczasem dowództwo wojsk brytyjsko-francusko-sardyńskich opracowało plan wyprawy na Krym. We wrześniu 1854 r. desant sojuszników, który przybył w opancerzonych okrętach parowych wylądował na półwyspie. Rosyjska flota drewniana nie mogła zapobiec temu.
Jeden Francuz-dowcipniś tak opisał wojsko rosyjskie podczas wojny krymskiej: „W wojsku rosyjskim żołnierze - z głowami lwów, oficerowie - z głowami osłów, a generałowie - w ogóle są bez głów".
Zacofanie techniczne wojska rosyjskiego robiło jej zwycięstwo w wojnie niemożliwym. Desant sojuszników zadał kilka porażek Rosjanom na Krymie i wziął w oblężenie Sewastopol. Oblężenie miasta trwało od 14 września 1854 r. do 30 sierpnia 1855 r. Jednak w końcu wojsko rosyjskie zostało zmuszone do odwrotu. Upadek Sewastopola ustalił wynik wojny. Nowy rosyjski cesarz Aleksander II (lata 1855-1881) uświadamiając sobie, że państwo jest wycięczone wojną, postanowił ją zakończyć.
Klęska Cesarstwa Rosyjskiego w wojnie krymskiej zakończyła się podpisaniem Traktatu Paryskiego (30 marca 1856 r.). Zgodnie z nim Rosja zwracała
Turcji zajętą wcześniej twierdzę Kars i przekazywała Południową Besarabię zależnej od sułtana tureckiego Mołdawii. Rosję pozbawiano prawa wyłącznej pieczy nad chrześcijanami Mołdawii, Wołoszczyzny i Serbii. Sojusznicy opuszczali Sewastopol oraz Półwysep Krymski. Morze Czarne ogłoszono neutralnym terytorium, Rosję pozbawiono prawa do stacjonowania tam własnej floty Klęska w wojnie krymskiej była dla władz rosyjskich przekonującym dowodem konieczności przezwyciężenia zacofania kraju.
Cienka czerwona linia (Bitwa pod Bałakławą w 1854 r. podczas wojny krymskiej).
1881. Malarz Robert Gibb
W jaki sposób malarz przedstawił odwagę i bohaterstwo uczestników bitwy?
Wnioski
• W życiu politycznym Cesarstwa Austriackiego w latach 1815-1847 panowały konserwatywne tendencje, odzwierciedleniem których stała się działalność K. Metternicha.
• Ziemie słowiańskie w składzie Cesarstwa Austriackiego w tym okresie ogarnęło odrodzenie narodowe.
• W Cesarstwie Rosyjskim w tym czasie trwała reakcja polityczna. Głównym problemem była reforma kraju. Mimo to rządzące elity nie miały odwagi do transformacji, co z kolei uzasadniało stopniowe zacofanie Rosji od wiodących państw Zachodu. Porażka w wojnie krymskiej wyraźnie pokazała tę tendencję.
Pytania i polecenia
1. Kiedy K. Metternich został kanclerzem Cesarstwa Austriackiego? 2. Wymieńcie imiona „budzicieli" narodów słowiańskich. 3. Kto był władcą Cesarstwa Rosyjskiego w latach 1825-1855? 4. Kto opracował „teorię oficjalnej narodowości"? 5. W jakim okresie trwała wojna krymska? 6. Które państwa były przeciwnikami Rosji w wojnie krymskiej?
7. Opiszcie życie polityczne, społeczne i gospodarcze Cesarstwa Austriackiego w latach 1815-1847. 8. Co wiecie o okresie przedmarcowym w historii Austrii? 9. W jaki sposób odbywało się odrodzenie narodowe słowiańskich narodów Cesarstwa Austriackiego? 10. Określcie cechy życia politycznego, społecznego i gospodarczego Cesarstwa Rosyjskiego. 11. Czym różniły się poglądy przedstawicieli różnych kierunków ruchu społecznego Cesarstwa Rosyjskiego w latach 30-40-tych XIX w.? 12. Opiszcie przyczyny, przebieg i wyniki wojny krymskiej.
13. Ułóżcie w zeszycie tabelę porównawczą „Życie gospodarcze, polityczne i społeczne w Cesarstwie Austriackim i Rosyjskim w latach 1815-1847". 14. Na podstawie literatury uzupełniającej przygotujcie informację o rozwoju ruchu narodowowyzwoleńczego na ziemiach ukraińskich w składzie Cesarstwa Austriackiego i Rosyjskiego tego okresu. 15. Minister Edukacji Narodowej Cesarstwa Rosyjskiego S. Uwarow rozpatrywał swoją „teorię oficjalnej narodowości" jako „ostatnią kotwicę ratunkową", jako „tamę umysłową" przeciwko przenikaniu z Zachodu „destrukcyjnych idei" i rozpowszechniania ich w Rosji. Właśnie od których idei chciał uwolnić, waszym zdaniem, Rosję S. Uwarow? Dlaczego właśnie „prawosławie, autokracja, narodowość" miały stać się „tamą umysłową" przeciwko rozprzestrzeniania w rosyjskim społeczeństwie idei zachodnioeuropejskich?
Źródło: Historia powszechna podręcznik dla klasy 9 Hisem