mozok.click

W tym paragrafie:

• porównasz medyczne i holistyczne podejście do zdrowia;

• przeanalizujesz współzależność określonych elementów zdrowia.

Zdrowie: podejście medyczne i holistyczne

Co dla ciebie znaczy być zdrowym? Mocno spać w nocy, budzić się rześkim, mieć dobry apetyt, nie zażywać leków, cieszyć się ze spotkania z przyjaciółmi, odczuwać komfort duchowy?

1. Po kolei dokończcie zdanie: „Być zdrowym — to znaczy...”.

2. Zapiszcie swoje wypowiedzi na oddzielnych kartkach papieru i zbierzcie te kartki.

3. Wybierzcie z nich te, które charakteryzują fizyczne zdrowie człowieka.

Od XVII wieku zachodnia medycyna poszła mylną drogą, umownie oddzieliła człowieka od otaczającego środowiska i podzieliła go na dwie samodzielne istoty: ciało (soma) i duszę (psyche). Od tego czasu i prawie do połowy XX w. za zdrowego uważany był każdy, kto nie był chory, a pacjent rozpatrywany był jako ciało z odchyleniami od normy fizjologicznej. Wysiłek lekarzy był skierowany na kompensację tych odchyleń.

W owych czasach istniało przekonanie, że niebawem zostaną wynalezione leki na wszystkie choroby. Ale tak się nie stało, mimo że medycyna osiągnęła znaczny postęp w wybranym przez nią kierunku. Lekarze nauczyli się pomagać przy złamaniach, zranieniach, wielu niebezpiecznych zakażeniach, komplikacjach podczas porodu. Zwiększenie średniej trwałości życia ludzi osiągnięto dzięki lepszemu odżywianiu, oczyszczeniu wody pitnej, pasteryzacji mleka, wprowadzeniu sterylności w szpitalach, wynalezieniu szczepionek i antybiotyków.

Jednak w walce z takimi rozpowszechnionymi we współczesnym świecie chorobom jak uczulenie, rak, cukrzyca, nadciśnienie, zaburzenia trawienia, medycyna dotychczas nie może pochwalić się wielkimi osiągnięciami.

Oczywiste jest, że zdrowie i choroby nie znajdują się tylko w ciele czy tylko w psychice. Mając początek w ciele, choroba powoduje przygnębiony stan psychologiczny. I na odwrót, skutkiem trwałego czy bardzo silnego stresu mogą być zaburzenia fizjologiczne i schorzenia somatyczne (cielesne) — zawał, wrzód żołądka, cukrzyca itd.

Uczeni udowodnili, że niszczenie przyrody jako środowiska zamieszkania - to droga do samozniszczenia ludzkości, w tym w wyniku chorób. Z tego powodu w drugiej połowie XX w. powstało inne podejście do zdrowia -holistyczne, co w tłumaczeniu ze starogreckiego znaczy cały, całościowy.

Podejście holistyczne rozpatruje zdrowie nie tylko jako brak chorób, lecz o wiele szerzej - jako stan całkowitego fizycznego, psychologicznego i społecznego dobrostanu. Dobrostan - to energia życiowa, natchnienie i zadowolenie z pełnego wydarzeń życia. Jest to zdolność stawiania i osiągania celu, maksymalnego realizowania swojego potencjału. To brak bólu, niszczących namiętności, egoizmu i duchowego upadku.

Holistyczny model nie jest nowy. Mark Twain powiedział: „Dawni ludzie skradli wszystkie nasze nowe idee”. Przecież jeszcze 2500 lat temu Hipokrates powiedział, że zdrowie człowieka jest przejawem jego wewnętrznej harmonii i harmonii z otoczeniem.

Sięgnijcie do wyników zadania wstępnego i za pomocą tabeli 1 „Holistyczny model zdrowia” przeanalizujcie, które wasze wypowiedzi są cechami dobrostanu społecznego człowieka, a które charakteryzują psychologiczne (intelektualne, emocjonalne czy duchowe) aspekty zdrowia.

Tabela 1

Holistyczny model zdrowia

Połączcie się w trzy grupy i za pomocą materiału tego paragrafu przygotujcie notatkę o:

grupa 1: dobrostanie fizycznym; grupa 2: dobrostanie psychologicznym; grupa 3: dobrostanie społecznym.

Dobrostan fizyczny

Dobrostan fizyczny - to całokształt cech, które charakteryzują poziom rozwoju ludzkiego organizmu, funkcjonalne możliwości jego narządów i układów. Podstawowymi wskaźnikami zdrowia fizycznego są: praca serca, stan układu odpornościowego i zdolność organizmu do przyswajania tlenu, od czego zależy możliwość podtrzymywania życia w organizmie. Do podstawowych wskaźników zdrowia fizycznego należą również: stan układu narządów ruchu, krwionośnego, nerwowego, skóry, układu pokarmowego, dokrewnego, reprodukcyjnego i wydalniczego.

Mocne zdrowie fizyczne zapewnia nam energię do życia codziennego, ułatwia adaptację do otaczającego środowiska (np. warunków pogodowych), pomaga radzić sobie w ekstremalnych sytuacjach. Dobrostan fizyczny pomaga człowiekowi bronić się przed infekcjami, unikać obrażeń oraz szybko dochodzić do zdrowia po chorobie.

Przy braku wysokiej gorączki, bólu, wysypki czy innych jawnych objawów wskaźnikami choroby mogą być:

• zaburzenia snu;

• brak apetytu;

• niezdolność do znoszenia obciążeń fizycznych;

• zaburzenia trawienia;

• zepsute zęby;

• niezdrowa skóra;

• nadmierne zmęczenie;

• ogólne osłabienie.

Aby zachować zdrowie fizyczne, należy efektywnie odpoczywać, mieć normalną masę ciała, dbać o kondycję fizyczną, higienę osobistą oraz odbywać regularne badania medyczne i w razie potrzeby leczyć się. Należy też unikać szkodliwego wpływu na organizm tytoniu, alkoholu, innych psychoaktywnych i trujących substancji.

Nie ma „miary zdrowia”, za pomocą której można by było dokładnie wymierzyć poziom swojego zdrowia. Dlatego każdy ocenia je subiektywnie (według własnych kryteriów). Należy być realistą. Jeśli ujmujemy zdrowie jako brak chorób w ciągu pięciu lat i zdolność do przebiegnięcia maratonu, nie każdy nazwie siebie zdrowym. Jeśli natomiast ujmujemy je jako równowagę i zdolność do szybkiego powrotu do zdrowia - wielu jest przekonanych, że są zdrowi.

Dobrostan psychologiczny

Większość łudzi uważa się za zdrowych, jeśli nie ma objawów zaburzeń zdrowia fizycznego. Jednak oni mogą mieć schorzenia, nawet przewlekłe czy nieuleczalne, które nie są wykrywane poprzez żadne badania i powiązane są z zaburzeniami ich sfery mentalnej (emocjonalnej, intelektualnej czy duchowej).

Nasz dobrostan psychologiczny zależy od tego, co myślimy o sobie, jak pokonujemy stresy, opanowujemy informację i podejmujemy decyzje. Najważniejszym kryterium dobrostanu psychologicznego jest poczucie równowagi psychologicznej, która wiąże się z harmonijną organizacją psychiki i jej zdolnością adaptacji do stresów.

Ludzie o wysokim poziomie równowagi psychologicznej demonstrują:

• pozytywną samoocenę, która jest ściśle powiązana ze zdolnością do kierowania swoim życiem;

• sukcesywność i przewidywalność, co świadczy o sformowanym charakterze;

• ukierunkowaność, która opiera się na pozytywnym widzeniu przyszłości i potrzebie samorealizacji;

• autonomiczność (niezależność), którą zapewnia umiejętność podejmowania odpowiedzialnych decyzji;

• poczucie jedności z innymi ludźmi, które zapewnia stabilność i wypełnia życie sensem.

Psychologicznie zrównoważeni ludzie bardziej rozkoszują się życiem i łatwiej pokonują wyzwania i problemy. Oni nawet inaczej ustosunkowują się do nich. „Zdrowy człowiek widzi w problemach możliwości, a chory -w możliwościach problemy” - powiedział znany psycholog Allan Fromme.

Psychologicznie zrównoważeni ludzie uświadamiają sobie swoje uczucia i potrafią wypowiedzieć je w jak najlepszy sposób, podjąć mądrą decyzję, kierując się zasadami moralnymi i odpowiedzialnością.

W tabeli 2 przytoczono niektóre cechy dobrostanu psychologicznego, oraz objawy zaburzenia równowagi psychologicznej.

Tabela 2

Zakończenie tabeli 2

Dobrostan społeczny

Ludzie są istotami społecznymi i nie mogą normalnie istnieć bez współdziałania z innymi ludźmi i społeczeństwem. Ważnym kryterium dobrostanu społecznego jest wskaźnik społecznej adaptacji człowieka, który łączy się z jego zdolnością do efektywnego komunikowania się i organizowania zdrowych relacji, adaptowania się do norm i reguł, które istnieją w społeczeństwie, współdziałania z instytucjami państwowymi.

Ludzie o wysokim poziomie dobrostanu społecznego:

• mają rozwinięte nawyki komunikacyjne, umieją słuchać i mówić, unikać nieporozumień;

• są życzliwi w rozmowie, wykazują tolerancję i szacunek do współroz-mówcy, ich sposób komunikowania się wzbudza do nich szacunek;

• w przypadku konfliktu dbają o interesy wszystkich stron, potrafią zaproponować wzajemnie wygodne rozwiązanie lub pójść na kompromis;

• łatwo nawiązują znajomości, dobrze się czują nawet w obcym towarzystwie;

• potrafią przyjaźnić się i wybierać dobrych przyjaciół, dbają o przyjazne stosunki rodzinne;

• potrafią okazywać i otrzymywać pmoc, pracować w zespole;

• potrafią motywować i przekonywać, być liderem..

O niskim poziomie dobrostanu społecznego świadczą:

• częste konflikty i nieporozumienia;

• brak przyjaciół, poczucie samotności;

• nadmierna wstydliwość, niezdolność do poproszenia o pomoc;

• niezdrowe stosunki w rodzinie, w szkole, z rówieśnikami.

Współzależność różnych aspektów zdrowia

Wszystkie trzy aspekty zdrowia (fizyczny, psychologiczny i społeczny) są ściśle ze sobą powiązane (podobnie do trójnoga, na którym stoi aparat fotograficzny: jeśli jedna nóżka jest krótsza niż inne, stabilność trójnoga jest naruszona). Dlatego należy zachowywać równowagę i dbać o wszystkie aspekty dobrostanu.

Na przykład podczas wyprawy (rys. 7) chłopcy i dziewczynki nie tylko trenują swoje ciało (dbają o dobrostan fizyczny), ale też hartują wolę, uczą się czegoś nowego, czerpią satysfakcję z kontaktu z przyrodą (dobrostan psychologiczny), a także przyjemnie spędzają czas ze swoimi przyjaciółmi, uczą się być zespołem, inspirować i wspierać się wzajemnie (dobrostan społeczny).

W tych samych zespołach przedyskutujcie i zademonstrujcie klasie wyniki:

grupa 1: jak pogorszenie się zdrowia fizycznego (np. uraz) może wpłynąć na inne aspekty dobrostanu;

grupa 2: jak nieumiejętność podejmowania odpowiedzialnych decyzji może wpłynąć na fizyczny i społeczny dobrostan nastolatka;

grupa 3: jak agresywny sposób komunikowania się może wpłynąć na fizyczny i psychologiczny stan człowieka i jego otoczenia.

Współczesne pojęcie zdrowia opiera się na holistycznym podejściu, przy którym zdrowie jest rozpatrywane jako stan pełnego fizycznego, psychologicznego i społecznego godobrostanu.

Zdrowie fizyczne zapewnia energię do życia codziennego, ułatwia przystosowanie się do warunków otaczającego środowiska, pomaga odnaleźć się w ekstremalnych sytuacjach.

Dobrostan psychologiczny (duchowy, emocjonalny, intelektualny) — to poczucie psychologicznej równowagi, które zależy od umiejętności człowieka żyć w zgodzie ze swoim światem wewnętrznym.

Dobrostan społeczny zależy od umiejętności człowieka żyć w zgodzie z innymi ludźmi, jakości jego komunikowania się i relacji międzyludzkich.

Wszystkie trzy aspekty zdrowia (fizyczny, psychologiczny i społeczny) są ściśle powiązane, dlatego należy zachowywać równowagę i dbać o wszystkie elementy dobrostanu.

Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech