W tym paragrafie:
• przyjrzysz się elementom samookreślenia życiowego;
• dowiesz się o podstawowych rodzajach zawodów;
• przeanalizujesz stereotypy gender związane z wyborem zawodu;
• poznasz formułę wyboru zawodu;
• potrenujesz określanie motywów wyboru zawodu.
1. Przypomnijcie sobie, kim marzyliście zostać, kiedy byliście jeszcze mali.
2. Po kolei pokażcie ruchy, charakterystyczne dla przedstawicieli danego zawodu, na przykład kręcenie kierownicą.
3. Pozostali uczniowie powtarzają te ruchy i próbują odgadnąć zawód (na przykład kierowca).
Komponenty samookreślenia się
Samookreślenie życiowe to główne zadanie wieku młodzieńczego, ważny warunek dalszego rozwoju i samorealizacji. Samookreślenie się ma kilka ważnych elementów (rys. 27).
Rozdzielcie arkusz na 4 części i zapiszcie w odpowiednim z nich:
• Jakim człowiekiem chcę być;
• Jaką chcę mieć rodzinę;
• Kim chcę zostać;
• Jakiego statusu socjalnego pragnę (kierownik, podwładny, lider, członek zespołu...).
W procesie samookreśłenia się człowiek uświadamia sobie to, co chce osiągnąć w przyszłości, i to, jakie kroki trzeba zrobić na tej drodze. Tak więc, nie są to tylko marzenia o przyszłości, ale formowanie stałych pragnień i codzienne wysiłki na rzecz ich realizacji. W procesie samookreśle-nia się pomogą wam następujące porady:
Miejcie stosunek do swojego życia, jak do unikalnej i bardzo odpowiedzialnej szansy realizowania siebie.
Nie skupiajcie się przedwcześnie na czymś jednym, puśćcie wodze swojej fantazji, wcielcie się w różne role socjalne i rozwijajcie niezbędne do ich wykonania nawyki życiowe. Zawsze starajcie się brać na siebie odpowiedzialność za to, co odbywa się w waszym życiu, nie przerzucajcie jej na innych ludzi, nie polegajcie na okolicznościach.
Planując odległą przyszłość, zawsze pytajcie siebie: „A co ja mogę zrobić w tym celu już dzisiaj?”
Jakie istnieją zawody
Wszystkie zawody można umownie podzielić na pięć grup:
1. Zawody „człowiek - przyroda” - przedmiotem pracy są żywe organizmy (agronom, zootechnik, kynolog, weterynarz, sadownik, leśnik, biolog itp.).
2. Zawody „człowiek - technika” - przedmiotem pracy są sytemy techniczne, maszyny, przyrządy, materiały, energia (tokarz, ślusarz, kierowca, konstruktor, inżynier, traktorzysta, radiotechnik, architekt itp.).
3. Zawody „człowiek - system znaków” - przedmiotem pracy są znaki umowne, cyfry, kody, tabele (programista, statystyk, bibliotekarz, ekonomista, topograf itp.).
4. Zawody „człowiek - obraz artystyczny” - przedmiotem pracy są obrazy artystyczne, ich elementy i osobliwości (fotograf, artysta, pisarz, muzyk, jubiler, kompozytor, projektant, projektant mody itp.).
5. Zawody „człowiek - człowiek” - przedmiotem pracy są ludzie, grupy, zespoły ludzkie (nauczyciel, kelner, sprzedawca, wychowawca, prawnik, lekarz, psycholog, socjolog, kierownik, dyplomata, policjant itp.).
Wiele zawodów można przyporządkować do kilku typów jednocześnie, ale głównym wskaźnikiem jest obiekt, z którym pracuje człowiek.
Analizujemy stereotypy gender
Wykorzystując metodę burzy mózgów, nazwijcie i zapiszcie jak najwięcej zawodów. Omówcie:
• Czy są na tej liście zawody typowo „męskie” albo typowo „kobiece”?
• Czy znacie kobiety, które osiągnęły sukces w tak zwanych zawodach męskich, i na odwrót? Podajcie przykłady.
• Czy warto pozwalać stereotypom gender ograniczać możliwości człowieka w jego życzeniach i marzeniach? Objaśnijcie swoją pozycję.
Jak wybierać zawód
Jaki wariant wyboru zawodowego można uważać za udany? Ten, który odpowiada formule: „Chcę. Mogę. Muszę”.
wybór zawodu musi odpowiadać waszym życzeniom. Wiadomo, można wcielić w życie marzenie swoich rodziców i zostać tym, kim oni chcą was widzieć. W ten sposób robi wiele osób, które nie określiły swoich upodobań albo przyzwyczaiły się we wszystkim polegać na dorosłych. Ale to wy będziecie pracować przez całe życie w obranym zawodzie, a nie wasi rodzice. Dlatego decyzję, po konsultacji z dorosłymi, warto podejmować samodzielnie.
obierając zawód, trzeba brać pod uwagę swoje zdolności z nim związane, jak również brak medycznych albo psychologicznych przeciwskazań.
należycie do pierwszej w historii generacji ludzi, którzy będą żyć w epoce szybkich zmian w technologiach i potrzebach społeczeństwa, kiedy prawie codziennie zjawiają się nowe zawody i znikają stare miejsca pracy. Dlatego, obierając przyszły fach, trzeba brać pod uwagę obecne zapotrzebowanie na ten zawód oraz ocenić jak najdokładniej perspektywy na rynku pracy.
Kiedy wszystkie trzy komponenty pasują do siebie, człowiek ma satysfakcję, wszystko mu się udaje, ma perspektywy rozwoju zawodowego i godne wynagrodzenie. Możliwość odkrycia swoich zdolności poprawia motywację i efektywność pracy, zapewnia osiągnięcie wysokiego poziomu mistrzostwa zawodowego. Za to człowiek jest zasłużenie darzony szacunkiem. Z kolei to jeszcze bardziej stymuluje jego entuzjazm.
O pracy pokrewnej jako czynniku zapewniającym ludzkie szczęście pisał ukraiński filozof Hryhorij Skoworoda. Uważał on, że bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie naturalnych zdolności dziecka i w żadnym przypadku nie można stwarzać przeszkód dla jego rozwoju. Jeżeli dziecku ze wsi pozwolić, jeśli oczywiście ono tego chce, zostać muzykiem i całe swoje życie poświęcić tej pięknej sztuce, a synowi monarchy, jeżeli on nie ma chęci, a przede wszystkim talentu do kierowania państwem, pozwolić pracować na roli, ludzie będą szczęśliwsi. Jeżeli robisz to, co lubisz, zwiększy się nawet bardzo wydajność twojej działalności.
Hryhorij Skoworoda rozmyślał nie tylko o szczęściu oddzielnych ludzi: jeżeli każdy będzie wykonywał pracę pokrewną, wtedy społeczeństwo będzie lepsze, bo wszyscy - od rolnika do pułkownika - będą wykonywali swoją pracę w sposób twórczy, profesjonalny i z radością.
1. Żeby określić krąg zawodów, które odpowiadają waszym oczekiwaniom, wykonajcie ćwiczenie „Ranking motywów”. W tym celu:
• Zapiszcie na kartkach cyfry od 1 do 17.
• Przeczytajcie listę 17 motywów kluczowych przy wyborze zawodu.
• Wybierzcie motyw, który, według was, jest najważniejszy.
• Odłóżcie kartkę z numerem tego motywu.
• Dalej tak samo wybierzcie jeszcze cztery kartki - będziecie mieli pięć osobistych motywów wyboru zawodów.
2. Połączcie się w pary i nazwijcie po pięć zawodów, które odpowiadają waszym osobistym motywom.
3. Pomyślcie, czy nie macie przeciwskazań medycznych związanych z ich wykonywaniem.
Motywy wyboru zawodu
1. Zawód otwiera perspektywę bycia osobą publiczną, bycia znanym.
2. Jest to możliwość kontynuowania tradycji rodzinnych.
3. Umożliwia kontynuowanie nauki ze swoimi przyjaciółmi.
4. Możliwość służenia ludziom.
5. Zapewnia wysokie zarobki.
6. Ma wielkie zanczenie dla państwa, ludzkości.
7. Łatwość znalezienia miejsca pracy („Bez pracy nie zostanę”).
8. Perspektywa, możliwość zrobienia kariery zowodowej.
9. Umożliwia wykazanie swoich zdolności i cech osobistych.
10. Daje możliwości rozmowy z ludźmi.
11. Wzbogaca wiedzę, rozwija intelekt.
12. Pomaga utrzymać dobrą formę fizyczną.
13. Różnorodna treść pracy.
14. Romantyzm, szlachetność zawodu.
15. Praca twórcza, zapewnia możliwości robienia odkryć.
16. Trudna, skomplikowana praca.
17. Czysta, lekka, spokojna.
Na świecie istnieją setki specjalności. Świadomy wybór przewiduje dokładne zapoznanie się ze światem zawodów (profesji) - orientacji zawodowej. Przed ukończeniem szkoły postarajcie się dowiedzieć jak najwięcej o różnych specjalnościach - z książek, filmów, Internetu, od fachowców.
1. Jeżeli zainteresował was czyjś zawód, poproście, żeby opowiedział wam o nim, zorganizujcie wycieczkę albo krótki staż. Również dowiedzcie się więcej o tym zawodzie z innych źródeł, na przykład z Internetu. To wam pomoże określić, czy pasuje wam taka praca.
2. *Jeżeli macie możliwość, zorganizujcie wycieczkę do najbliższego biura pośrednictwa pracy. Poznajcie obecną sytuację na rynku pracy, jakie zawody mają największy popyt, poznajcie prognozy na przyszłość.
3. *Przeprowadźcie badania, wykorzystując środki masowego przekazu. W tym celu przeanalizujcie ogłoszenia prasowe z propozycjami pracy, informację na stronach internetowych poświęconych miejscom pracy. Spróbujcie znaleźć odpowiedzi na pytania, które was najbardziej interesują.
Samookresienie się w życiu jest głównym zadaniem wieku młodzieńczego, ważnym warunkiem dalszego rozwoju i samorealizacji.
Na świecie są setki specjalności. Świadomy wybór przewiduje dokładne zapoznanie się ze światem zawodów — orientacją zawodową.
Udany wariant wyboru zawodowego odpowiada formule: „Chcę. Mogę. Muszę”. Kiedy wszystkie komponenty tej formuły pasują do siebie, człowiek jest zadowolony z pracy, osiąga wysoki stopień mistrzostwa zawodowego i otrzymuje godne wynagrodzenie za swoją pracę.
Obecnie praktycznie nie ma typowo „męskich” czy typowo „kobiecych” zawodów, dlatego nie warto ograniczać swojego wyboru stereotypami gender.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech