W tym paragrafie:
• przekonasz się o konieczności samodzielnego uczenia się;
• przypomnisz sobie ważne fakty o mózgu;
• dowiesz się o cechach aktywnego i pasywnego uczenia się;
• określisz własny styl uczenia się.
Kiedyś ludzie w ciągu całego życia korzystali z wiedzy, którą zdobyli w szkole średniej i wyższej. W XXI wieku to nie wystarcza, przecież rozwój technologii odbywa się najwyższym tempem. „Okres połowicznego rozpadu” niektórych specjalności nie przewyższa dwóch lat. Oznacza to, że zdobyta na uniwersytecie wiedza może o połowę stracić aktualność już w ciągu dwóch lat po otrzymaniu dyplomu. Jeżeli człowiek zaprzestanie się uczyć, jego stopień fachowości szybko się obniży.
W społeczeństwie informacyjnym ciągłe uaktualnianie wiedzy i umiejętność jej zastosowania w praktyce często ma znaczenie pierwszoplanowe. Konieczność uczenia się w ciągu całego życia dotyczy wszystkich zawodów, ale przede wszystkim tych, które są związane z technologiami wysokimi -komputerami, środkami komunikacji, biotechnologiami.
Już obecnie ceniona jest nie tyle zdobyta wiedza, co umiejętność opracowywania dużej objętości informacji, znajomość języków obcych i technologii komputerowych. Istotna jest umiejętność krytycznego myślenia, która pomaga nawigować po oceanie informacji, odróżniać fakty od mitów i informacji reklamowej. Nadzwyczajnej wagi nabiera kreatywność - zdolność twórczego i niestandardowego myślenia, znajdowania oryginalnych rozwiązań, tworzenia nowych idei.
Ale najważniejsza jest umiejętność samodzielnej nauki, bez niepotrzebnego naprężenia, która daje satysfakcję.
1. Po kolei dokończcie frazę: „Łatwo się uczę, kiedy...” i powiedzcie dlaczego.
2. Zapoznajcie się ze schematem „Efektywne uczenie się”, na rys. 28.
3. Zapełnijcie go swoimi pomysłami.
Aby uczyć się samodzielnie, trzeba rozumieć, jak działa nasz mózg, uczyć się aktywnie, doskonalić swój styl uczenia się, racjonalnie planować czas i opanować techniki, które pomagają lepiej przyswajać informację.
Rys. 28. Schemat „Efektywne uczenie się”
Fakty na temat mózgu
1. W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci dokonano wybitnych odkryć w poznaniu mózgu człowieka. Dowiedzieliśmy się, że nasz mózg ma prawie bezgraniczne możliwości, a ludzie wykorzystują tylko maleńką cząstkę swojego potencjału intelektualnego.
2. Lewa półkula mózgu odpowiada najczęściej za mowę, logikę, analizę i obliczenia, a prawa - za wyobraźnię, rytm, rym, kolory, rozpoznawanie obiektów. Jeżeli człowiek więcej korzysta tylko z jednej półkuli, to w mniejszym stopniu może się on posługiwać drugą w sytuacjach, kiedy jest to niezbędne. Ale jeżeli „słabszą” półkulę cały czas stymulować i angażować do pracy wraz z „silniejszą”, efektywność uczenia się wzrasta o kilka razy (to zjawisko nazywa się synergią mózgu).
3. Nasz mózg składa się z czterech części.
Kora mózgu („mózg człowieka”) jest odpowiedzialna za myślenie, kieruje działaniami świadomymi. Układ limbiczny („mózg ssaków”) jest odpowiedzialny za emocje, odgrywa ważną rolę w zapamiętywaniu.
Pień mózgu („mózg gadów”) kontroluje instynkty, szczególnie oddychanie, przemianę materii. Móżdżek („malutki mózg”) zapewnia równowagę, koordynację ruchów i procesów poznawczych.
4. Uczymy się efektywnie, kiedy jesteśmy pozytywnie nastawieni i przebywamy w stanie zrelaksowanej gotowości. Można to osiągnąć za pomocą spokojnej muzyki, ciekawej historii albo specjalnych ćwiczeń.
W usunięciu napięcia i odświeżeniu mózgu pomoże takie ćwiczenie. Stańcie w kole. „Napiszcie” nosem „1”, podbródkiem — „2”, lewym palcem - „3”, prawym - „4”, lewym łokciem - „5”, prawym - „6”, udami - „7”, lewą stopą - „8”, prawą - „9”. Zróbcie to w odwrotnym porządku (od 9 do 1).
Uczcie się aktywnie
Kiedy uczyliście się w klasach młodszych, musieliście tylko uważnie słuchać nauczyciela i wykonywać to, co on zadaje. Teraz to nie wystarcza, pora brać odpowiedzialność za siebie i uczyć się aktywnie (tabl. 7). W czasie uczenia się aktywnego robimy więcej i przy tym mniej się męczymy, a to, w swojej kolejności, przynosi satysfakcję i stymuluje nasz entuzjazm.
Tablica 7
|
Uczycie się pasywnie, kiedy: |
Uczycie się aktywnie, kiedy: |
|
• czekacie na instrukcje i informacje nauczyciela; • wykonujecie tylko to, czego wymagają |
• zadajecie pytania; • szukacie dodatkowej informacj; • wykonujecie zadania twórcze i projekty |
|
• przyswajacie każdą nową porcję informacji jako oddzielną, nie powiązaną z poprzednimi |
• szukacie elementów łączących między oddzielnymi porcjami nowej informacji; • próbujecie powiązać ją z tym, co już wiecie |
|
• próbujecie mechanicznie nauczyć się materiału (wkuwanie bez zrozumienia) |
• chcecie zrozumieć materiał; • szukacie asocjacji, systematyzujecie, stosujecie techniki mnemoniczne |
|
• to czego się uczycie, osobiście dla was nie ma sensu; • nie próbujecie wykorzystać informacji w innych sytuacjach czy w realnym życiu |
• jesteście osobiście zainteresowani w nauczeniu się tego materiału; • próbujecie jak najszybciej zastosować nową wiedzę w praktyce |
|
• nudzicie się; • szybko się męczycie |
• możecie przez długi czas koncentrować uwagę |
|
• nie wiecie, co robić dalej; • czekacie, co inni ludzie będą wam przypominać o zadaniach i terminach |
• bierzecie na siebie odpowiedzialność za organizację procesu uczenia się; • samodzielnie planujecie czas; • dokładnie wiecie, co będziecie robić dalej |
|
• ocenę wyników oddajecie innym; • nie analizujecie rezultatów; • ignorujecie rekomendacje nauczyciela; • nie jesteście zainteresowani poprawieniem oceny, nawet jeżeli ona was nie satysfakcjonuje |
• uważnie odnosicie się do komentarzy nauczyciela; • pytacie, co trzeba zrobić dla poprawienia wyniku; • samodzielnie oceniacie swój rozwój (co się udało i co się nie udało); • analizujecie efektywność swojego stylu uczenia się; • staracie się uzupełnić luki w wiedzy |
Udoskonalajcie swój styl uczenia się
Istnieją cztery typowe style uczenia się. Otrzymawszy jednakowe zadania, „nurek”, „marzyciel”, „logik” i „podróżnik” będą działać inaczej (rys. 29).
1. Połączcie się w cztery grupy („nurek”, „marzyciel”, „logik” i „podróżnik”).
2. Wykorzystując rys. 30, przygotujcie informację o tych stylach i zaprezentujcie je klasie.
Typowe style uczenia się rzadko spotykamy w wydaniu klasycznym. W życiu łączymy różne podejścia albo wykorzystujemy je zależnie od okoliczności (podczas przygotowań do egzaminów, na samym egzaminie, podczas wykonania projektu, na wycieczce poglądowej...). Jeżeli zrozumiemy, że nasz styl uczenia się jest nieefektywny, możemy łatwo go zmienić.
1. Określcie swój styl uczenia się, analizując rys. 30 (na przykład, „nurek-podróżnik”).
2. Pomyślcie, jak lubicie się uczyć.
• Czytać, słuchać czy wypowiadać na głos informację.
• Pracować samodzielnie czy z kimś.
• Siedzieć spokojnie czy cały czas być w ruchu (chodzić po pokoju, podtańcowywać, wybijać takt).
3. Określcie zalety waszego stylu i to, co musicie ulepszyć.
4. Nazwijcie wasz styl - wybierzcie słowo (na przykład nazwę zwierzęcia lub zawodu), które najlepiej mu odpowiada.
Typowe style uczenia się
„Nurek”:
• od razu bierze się do rzeczy;
• najpierw zaczyna robić, a potem myśli;
• chce jak najszybciej dowiedzieć się, „czy to zadziała”:
• lekko przechodzi do następnych kroków;
• dobrze wykonuje pracę, która wymaga krótkotrwałych wysiłków.
Zalety:
• nie ma czasu na lęk;
• inspiruje innych;
• podejmuje decyzje i działa skutecznie w sytuacji kryzysowej.
Rezerwy rozwoju:
• planowanie;
• kreatywność, analiza rozwiązań alternatywnych;
• współpraca z innymi;
• wspieranie motywacji, żeby móc pracować dłużej.
„Marzyciel”:
• długo rozmyśla nad zadaniem;
• starannie bada tematykę;
• nie zwraca uwagi na czas;
• odkłada rozpoczęcie działań praktycznych;
• stale udoskonala i modyfikuje plany. Zalety:
• dobrze wyobraża sobie możliwe konsekwencje;
• ma dużo pomysłów;
• dokopuje się do sedna;
• przysłuchuje się do opinii innych;
• wykazuje elastyczność.
Rezerwy rozwoju:
• skuteczne strategie planowania;
• organizacja pracy;
• kontrola czasu;
• aktywna pozycja życiowa;
• umiejętność wyznaczania priorytetów;
• inicjatywa, odpowiedzialność.
„Logik”:
• robi tylko to, co ma sens;
• analizuje przyczyny zdarzeń;
• zadaje pytania;
• zorganizowany;
• lubi rozwiązywać trudne zadania;
• ceni doskonałość (perfekcjonista). Zalety:
• myślenie analityczne i krytyczne;
• umiejętności organizacyjne;
• predyspozycje do nauk ścisłych, jurysprudencja;
• umie rozwiązywać problemy.
Rezerwy rozwoju:
• wyobraźnia i kreatywność;
• wrażliwość na różnice między ludźmi i inne opinie;
• umiejętność współpracy z innymi;
• umiejętność radzenia sobie ze stresem.
„Podróżnik”:
• we wszystkim szuka czegoś ciekawego;
• lubi widzieć cały obraz;
• po trochu zna się na wielu dziedzinach;
• zachwyca się detalami, ale nie zawsze je pamięta;
• ma problemy z określeniem tego, co najważniejsze.
Zalety:
• silna motywacja i zainteresowanie procesem uczenia się;
• wielka wiedza;
• może zobaczyć powiązania pomiędzy rzeczami;
• twórczy i pomysłowy.
Rezerwy rozwoju:
• określenie celów;
• określenie priorytetów;
• analityczne i krytyczne myślenie;
• klasyfikacja i wybór;
• umiejętności redaktorskie;
• pamięć do szczegółów.
1. Za pomocą porad na str. 8-9 ułóż mapy myśli:
• warunków efektywnego uczenia się (rys. 28 na str. 110);
• aktywnego uczenia się (tabl. 7 na str. 112);
• typowych stylów uczenia się (rys. 30 na str. 114).
2. Przygotujcie krótką informację o waszym stylu planowania.
Uczenie się w ciągu całego życia jest nieodzownym warunkiem samorealizacji we współczesnym świecie. Uczymy się efektywnie, kiedy wykorzystujemy możliwości swojego mózgu, jesteśmy pozytywnie nastawieni i przebywamy w stanie zrelaksowanej gotowości.
Ucząc się aktywnie, robimy więcej i mniej się męczymy. Ważne jest, aby określić swoje własne style skutecznego uczenia się i w razie potrzeby je zmieniać.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech