W tym paragrafie:
• dowiesz się o roli zdrowych relacji w życiu człowieka;
• poznasz zasady budowania zdrowych relacji;
• uświadomisz sobie wartość przyjaźni i ciepłych relacji z rodzicami.
Komunikacja i relacje
Kiedy ludzie się poznają, rozmawiają ze sobą, razem żyją albo uczą się, pojawiają się między nimi relacje: rodzinne, przyjacielskie, biznesowe lub romantyczne.
Niektóre relacje kształtują się zgodnie z naszymi oczekiwaniami, inne -niezależnie od tego, czy tego chcemy, czy nie. Przykłady relacji - ojciec i syn, nauczyciel i uczeń, brat i siostra.
Jeżeli między ludźmi wykształciły się relacje przyjazne (zdrowe), odczuwają oni potrzebę komunikacji i są smutni, kiedy muszą się rozstać. W relacjach niezdrowych charakterystyczna jest podejrzliwość, egoizm,
chęć kontrolowania i podporządkowania.
Zdrowe relacje są gwarancją szczęśliwego i pomyślnego życia. Uczeni udowodnili, że pomagają one zmniejszyć ilość stresów i chorób, sprzyjają wzrostowi popularności i pewności siebie. W życiu dorosłym takie relacje pomagają zdobyć autorytet, osiągnąć wyższy stopień dobrobytu finansowego; stabilizacji życia małżeńskiego, szacunku do siebie i zrozumienia sensu życia. To dlatego, że ludzie, między którymi wynikły relacje, lepiej zaspokajają swoje potrzeby, pełniej się realizują, łatwiej pokonują trudności i rowiązują problemy.
Relacje - związek pomiędzy ludźmi, którzy dobrze się znają.
Zdrowe relacje bazują na wzajemnym szacunku, zaufaniu, trosce i szczerości.
1. Napiszcie ogłoszenie: „Szukam przyjaciela”. Umieśćcie w nim swoje zainteresowania i pociągające innych cechy osobiste, jak również to, czego szukacie w przyjaciołach.
2. Po kolei przeczytajcie swoje ogłoszenia i podzielcie się wrażeniami:
• Które ogłoszenie wydaje się wam najciekawsze?
• Na które ogłoszenie chcecie odpowiedzieć?
1. Przeczytajcie wiersz Liny Kostenko „Zaufanie”.
2. Co, waszym zdaniem, sprzyja pojawieniu się zaufania? Co może je zniszczyć?
3. Nazwijcie inne cechy zdrowych relacji (szczerość, szacunek, odpowiedzialność, poczucie bezpieczeństwa...).
4. Pomyślcie, co one oznaczają (na przykład szacunek - postrzegać przyjaciół takimi, jakimi są; poczucie bezpieczeństwa - nie bać się otworzyć przed przyjacielem...).
Zaufanie
Lina Kostenko
N
ie trzeba ręki kłaść na ramię.
To gest stosowny, może tylko w tańcu. Bo zwierz płochliwy czmychnie - zaufanie. On lubi cichy chłód dystansu.
On lubi czas. Minuty. Dni i lata.
On dziwny zwierz, on lubi nawet męki.
On dystans lubi nawet i rozłąkę,
Ale nie lubi na ramieniu ręki.
W tych sadach i słowiczych świergotaniach, On słyszy ciche kroki kłusownika.
On czeka na pułapki słów, spojrzenia,
I spektakl ten dla niego nie nowina.
Tęsknoto duszy ludzkiej, tajgo!
To piękny zwierz, bez niego ciężko w życiu. Ale nie trzeba wywoływać go.
On przyjdzie sam i już się nie odwróci.
Kształtowanie zdrowych relacji
Zasady rozwoju zdrowych relacji opisuje formuła trzech „K”.
Zdrowe relacje = Kooperacja + Komunikacja + Kompromis
Kooperacja oznacza wspólne działanie, jak w jednym zespole, wykorzystanie synergii, aby osiągnąć cel.
Komunikacja oznacza bycie otwartym na rozmowę, nie zamykanie się w sobie, zawsze omawiać z bliskimi to, co was martwi.
Kompromis oznacza konieczność rozwiązywania problemów w relacjach na drodze wzajemnych ustępstw.
Relacje z rówieśnikami
Nastolatki lubią rozmawiać ze swoimi rówieśnikami. Według obliczeń psychologów, tracą na to trzecią część całego czasu. I nic dziwnego, przecież właśnie w rozmowie z przyjaciółmi nastolatki nabywają nieocenionego doświadczenia emocjonalnego i zaspokajają wiele swoich potrzeb: bezpieczeństwa, szacunku, przynależności do grupy. Przynależność do grupy rówieśniczej uczy osiągania pewnego statusu socjalnego, podtrzymywania go i rozwijania nawyków socjalnych: umiejętności bycia członkiem grupy, bronienia się, znajdowania równowagi pomiędzy własnymi interesami a oczekiwaniami innych ludzi.
Komunikacja z rówieśnikami - jedno z głównych źródeł informacji dla nastolatków. Popularnymi tematami do omówienia są informacje sportowe i muzyczne, książki, filmy, nowości techniczne i relacje z płcią przeciwną.
Szczególne znaczenie ma przyjaźń - relacje, które bazują na wspólnocie zainteresowań, wzajemnej otwartości, zaufaniu i oddaniu sobie nawzajem, gotowości przyjścia z pomocą.
W przeciwieństwie do kolegów, w przyjaciołach bardziej ceniona jest indywidualność. Oczywiście, członka grupy może zamienić ktoś inny - i prawie nic się nie zmieni. Przyjaciel jest traktowany jako dobro unikalne. Przyjaciele z czasów szkolnych często podtrzymują relacje w ciągu całego życia.
Większość ludzi wybiera sobie przyjaciół spośród tych, którzy są podobni do nich: wiekiem, poziomem intelektu, wartościami życiowymi, zainteresowaniami. Mit o tym, że przeciwności się przyciągają, dawno został sprostowany przez badania naukowe. Przypadki wzajemnej sympatii między absolutnie różnymi ludźmi są najczęściej wyjątkiem, niż normą.
Relacje z rodzicami
W wieku młodzieńczym relacje dzieci z rodzicami ulegają skomplikowaniu. Nieporozumienia między nimi są tak normalne, że nawet mają specjalną nazwę - „konflikt pokoleń”.
Rodzice i dzieci żyją w jednym czasie i przestrzeni, jednak ich modele świata są bardzo odmienne.
Nastolatki nie za bardzo przejmują się problemami, które martwią dorosłych, przecież dla ich zrozumienia brakuje im doświadczenia życiowego. A to, co najbardziej niepokoi nastolatków, rodzice uważają za niezbyt ważne.
Podobny stosunek do rodziców jest charakterystyczny dla wszystkich czasów i narodów. Jeden znany psycholog ironicznie zaznaczył: „Ciekawe, że z każdym następnym pokoleniem dzieci są coraz gorsze, a rodzice wciąż lepsi. Z tego wynika, że z coraz gorszych dzieci wyrastają coraz lepsi rodzice”.
Rzeczywiście, ciepłe i szczere relacje z rodzicami są jedną z najważniejszych potrzeb i wartości życiowych. Są one potrzebne człowiekowi w każdym wieku, a tym bardziej w wieku młodzieńczym, kiedy nie jest on gotowy jeszcze do samodzielnego życia.
Stajecie się coraz bardziej dorośli i wasze potrzeby się zmieniają. Na przykład chcielibyście więcej czasu spędzać z przyjaciółmi albo sami wybierać sobie ubranie. Aby pomóc rodzicom lepiej zrozumieć wasze potrzeby, przypomnijcie sobie znane powiedzenie „Relacje - to ulica z ruchem dwukierunkowym” i bierzcie na siebie część odpowiedzialności za jakość waszych relacji z rodzicami.
Aby wyjaśnić oczekiwania dorosłych i zasady, które panują w waszej rodzinie, zróbcie wywiad z dorosłymi członkami waszej rodziny. W tym celu:
• wybierzcie czas i miejsce, które wszystkim pasują;
• podziękujcie dorosłym, że zgodzili się na wywiad;
• powiedzcie, że ma być to ciekawe i korzystne dla was wszystkich doświadczenie;
• wykorzystujcie werbalne i niewerbalne nawyki efektywnej rozmowy (rys. 39 na str. 147);
• zapytajcie, czy możecie zapisać lub nagrać wywiad, ponieważ pomoże to w przemyśleniu tego, co zostało powiedziane (przygotujcie coś do pisania, nagrywania - długopis i papier lub dyktafon);
• wykorzystajcie pytania z formularza wywiadu (s. 154) i dodajcie swoje pytania;
• w czasie wywiadu wyjaśniajcie detale i momenty niezrozumiałe. W tym celu zadawajcie pytania, które wymagają rozwiniętej odpowiedzi: „a co było dalej? bardzo proszę o tym dokładniej”, „czy można podać przykład?”;
• podziękujcie dorosłym za wywiad, przemyślcie to, co powiedzieli.
Wywiad z dorosłymi członkami rodziny
Pytania, które dotyczą czasów, kiedy byliście w moim wieku:
1. Co lubiliście robić, gdy byliście nastolatkami?
2. Co stało się dla was ważne, kiedy wydorośleliście?
3. Jakie zasady istniały w waszej rodzinie (o której godzinie trzeba było przychodzić do domu; czego nie mogliście ubierać...)?
4. Czego oczekiwali od was wasi rodzice na temat palenia, picia alkoholu, innych substancji psychoaktywnych?
5. ...
Pytania, które dotyczą waszej roli jako moich rodziców:
1. Co, według was, zmieniło się od czasu, kiedy byliście nastolatkami?
2. Jakie zasady i oczekiwania macie w stosunku do mnie odnośnie palenia, picia alkoholu, używania innych substancji psychoaktywnych?
3. Jakie konsekwencje może mieć złamanie tych zasad?
4. Dlaczego, według was, te zasady są ważne?
5. Jakie inne zasady istnieją w naszej rodzinie?
6. ...
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech