SPOŁECZNE SKŁADNIKI ZDROWIA
Część 1. Dobrobyt społeczny
W tym paragrafie:
• poznasz rolę 1 poziomy komunikowania się w życiu człowieka;
• poćwiczysz nawyki efektywnego komunikowania się.
Poziomy komunikowania się ludzi
Rozmawiając z ludźmi, podtrzymując relacje z nimi, zaspokajamy swoje potrzeby komunikowania się, miłości, akceptacji, przynależności do grupy.
Przeczytajcie informację o poziomach komunikacji i określcie, które z nich są charakterystyczne dla waszych relacji ze znajomymi, rówieśnikami z klasy, przyjaciółmi, członkami rodziny.
Amerykański psycholog John Pawell wydzielił pięć poziomów komunikacji, na których ludzie komunikują się ze sobą, w zależniości od charakteru ich relacji.
Poziom pierwszy {frazy) - ludzie mało znający się albo całkiem obcy sobie, ich rozmowa ogranicza się do krótkich fraz: „Witam”, „Co słychać?”, „Piękna pogoda”, „Wszystko w porządku”, „Pomału”, „Do zobaczenia”.
Drugi stopień {fakty) - ludzie rozmawiają, ale nie o sobie, ale na tematy neutralne: o wydarzeniach w szkole, sporcie, polityce, wymieniają się zasłyszanymi informacjami o swoich znajomych.
Trzeci stopień {myśli) - ludzie opowiadają trochę o sobie, ale nie za bardzo się otwierają. Ostrożnie wypowiadają swoje przemyślenia i oceny, uważają, żeby nie powiedzieć czegoś zbędnego. Uważnie przyglądają się i starają się zrozumieć, czy są interesujący dla siebie nawzajem. Jeżeli na tym etapie poczuli oni wzajemne zrozumienie, jeżeli ich poglądy i upodobania są podobne, relacje między nimi mogą się rozwijać. Jeżeli tego nie odczują, mogą lekko wrócić do poprzedniego poziomu komunikacji.
Czwarty stopień {uczucia) — ludzie konsekwentnie, krok po kroku otwierają się, zaczynają mówić o sprawach osobistych, otwarcie dzielą się swoimi uczuciami.
Piąty stopień {zaufanie) — wierzchołek komunikacji, porozumienie doskonałe. Wymaga całkowitej szczerości, nie ma tu miejsca na niedomówienia. Ludzie czują się ze sobą bezpiecznie, nie boją się otworzyć, pokazać swoje zalety i wady, ponieważ mają pewność, że są łubiani takimi, jakimi są.
Nawyki efektywnej komunikacji
Rozmowa (komunikacja) - proces wymiany myśli, uczuć, wrażeń, czyli informacji. Wydaje się, że co może być łatwiejsze od rozmowy, jeden mówi, inny słucha. Ale ten proces nie jest taki prosty, przecież nierzadko bywa tak, że treść wysłanej przez nas informacji odbiega od tego, co odbiera współrozmówca (rys. 38).
Przyzwyczailiśmy się myśleć, że ludzie jednakowo odbierają świat. Ale naprawdę każdy ma własny unikalny model świata i żyje zgodnie z nim. Dwoje ludzi może obejrzeć ten sam film, przeczytać tę samą książkę, wysłuchać tego samego wykładu i mieć o nich odmienne zdanie. Jeżeli sprzeczają się oni między sobą, to robią to dlatego, że modele ich świata są odmienne. Jednakże każdy model ma takie samo prawo do istnienia, jak i nasz własny, i trzeba odnosić się do niego z szacunkiem.
Efektywna komunikacja -to wymiana informacji, w czasie której współrozmów-cy demonstrują wzajemny szacunek, a osoba słuchająca rozumie w pełni komunikat, zgodnie z intencją mówiącego.
1. Zapoznajcie się z poradami, jak efektywnie komunikować się (rys. 39).
2. Połączcie się w pary i przygotujcie niewielkie dialogi, aby zademonstrować te umiejętności.
Komunikacja niewerbalna
Ten, kto słucha i mówi:
• patrzy w oczy;
• okazuje swoje zainteresowanie za pomocą słów, wyrazu twarzy, intonacji, uśmiechu;
• pokazuje to mową swojego ciała: nachyla się w stronę współroz-mówcy, może dotknąć jego ręki;
• znajduje się w komfortowej odległości (tak, żeby było go dobrze słychać), ale nie narusza przestrzeni osobistej współrozmówcy.
Komunikacja werbalna
Ten, kto mówi:
• kontroluje adekwatność swoich słów i sygnałów niewerbalnych;
• aby sprawdzić, czy został prawidłowo zrozumiany, zadaje pytania precyzujące („czy jasno się wypowiadam?”) i otwarte („co pani/pan myśli o tym?”);
• nie zamienia dialogu w monolog, mówi w przybliżeniu tyle czasu, ile słucha;
• wypowiada się precyzyjnie;
• okazuje szacunek.
Ten, kto słucha:
• skupiony jest na tym, co mówi współrozmówca: kiwa głową, robi krótkie komentarze, okazuje zrozumienie;
• nie przerywa, daje współrozmówcy dokończyć myśl;
• demonstruje nawyki aktywnego słuchania: powtarza to, co zostało powiedziane, wykorzystuje parafrazę, robi podsumowanie, zadaje pytania precyzujące;
• okazuje szacunek, dodaje otuchy.
To zadanie jest dla dociekliwych. Przeczytajcie, jak ludzie tworzą unikalne modele świata i dlaczego są oni odpowiedzialni za jakość swojego komunikowania się z innymi.
Wielu ludzi uważa swój wewnętrzny model świata za prawdziwe odzwierciedlenie rzeczywistości. Naprawdę jednak, tak jak menu - nie jest obiadem, nuty - to jeszcze nie muzyka, a mapa - nie terytorium, tak samo wewnętrzny model świata jest jedynie uproszczonym odzwierciedleniem obiektywnej rzeczywistości.
Wykorzystujemy swoje narządy zmysłów, aby zbadać otaczający nas świat. Rzeczywistość obiektywna jest na tyle złożona, że aby ją zrozumieć jesteśmy zmuszeni ją uprościć. Układanie map geograficzynch jest przykładem tego, jak człowiek pojmuje rzeczywistość. Mapy zawierają informację o kenkretnym terytorium. Ale nie całą, a tylko taką, która jest potrzebna w pewnej sytuacji. Dlatego są mapy o różnej skali (dokładności) oraz o różnej tematyce (mapy fizyczne, polityczne, turystyczne, topograficzne).
Podobnie jak terytorium różni się od mapy, tak i otaczający nas świat różni się od naszych wyobrażeń o nim. Zwracamy uwagę na te aspekty rzeczywistości, które nas interesują, a pozostałe ignorujemy. Posługując się niepełną informacją, możemy wysnuć nieprawidłowe wnioski i to wpływa na nasz obraz świata. Filtrami, przez które odbieramy rzeczywistość jest nasze doświadczenie życiowe, wykształcenie, koło zainteresowań, wartości oraz przekonania.
Będąc w lesie, artysta, botanik i drwal stworzą całkowicie odmienne mapy rzeczywistości. Pierwszy wniesie do nich przepiękne pejzaże, grę światła i cieni, drugi - dziesiątki rodzajów roślin, a trzeci najpierw zwróci uwagę na jakość drewna i ilość potencjalnego materiału drzewnego.
W ciągu życia, rozmawiając, czasami spotykamy się z niepożądaną reakcją ludzi na nasze słowa. Takie sytuacje się zdarzają, kiedy treść informacji, którą przekazujemy, nie pokrywa się z tym, co odbiera współ-rozmówca.
To, co wydaje się dopuszczalne w naszym modelu świata, może być niedopuszczalne dla innej mapy rzeczywistości. Na przykład, jeżeli człowiek nie cierpi leksyki żargonowej, nie warto zwracać się do niego z prośbą, używając takiego słownictwa - człowiek ten ją zignoruje albo będzie do niej uprzedzony.
Jesteśmy odpowiedzialni za naszą rozmowę z innymi ludźmi. Dlatego nie mamy prawa obwiniać ich za to, że źle nas słuchają lub nieprawidłowo rozumieją. Trzeba nauczyć się przewidywać reakcję współrozmówcy i w porę zmieniać manierę rozmowy, jeżeli jest ona niedostatecznie efektywna.
Rozmowa (komunikacja) — proces wymiany myśli, uczuć, wrażeń, czyli informacji.
Komunikując się z ludźmi, podtrzymując z nimi kontakty, zaspokajamy swoje potrzeby rozmowy, miłości, akceptacji, przynależności do grupy. Ludzie rozmawiają ze sobą na pięciu poziomach komunikacji w zależności od stopnia ich relacji: wymiany fraz, faktów, myśli, uczuć, zaufania (pełne porozumienie).
Komunikacja efektywna - to wymiana informacji, w czasie której współrozmówcy okazują sobie wzajemny szacunek, a osoba słuchająca rozumie w pełni komunikat, zgodnie z intencją mówiącego.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech