W tym paragrafie:
• przypomnisz sobie drogi zakażenia i metody ochrony przed HIV;
• nauczysz się oceniać ryzyko zakażenia wirusem HIV w sytuacjach życiowych;
• dowiesz się o najbardziej pewnej metodzie diagnostyki HIV;
• poćwiczysz życiowe nawyki liderstwa w sferze profilaktyki HIV/AIDS.
Już od kilku lat zapoznajecie się z informacjami o HIV i AIDS. W tym paragrafie podsumujecie wszystko to, czego dowiedzieliście się o tym zagadnieniu i poznacie nieco nowe fakty.
1. Przypomnijcie sobie, jak rozszyfrowuje się terminy: HIV, AIDS, STI.
2. Omówcie odpowiedzi na pytania:
• Jak nazywa się choroba, którą wywołuje HIV?
• Czym jest brak odporności?
• Co to jest syndrom?
• Czy HIV i AIDS są tym samym?
• Dlaczego powiedzenie „zakazić się AIDS” jest niewłaściwe?
• Czy zwierzę domowe może zakazić się wirusem HIV? Dlaczego?
Drogi zakażenia wirusem HIV
Chociaż HIV można wydzielić z wielu płynów naszego organizmu (śliny, łez, potu, moczu), jego niebezpieczna koncentracja znajduje się tylko we krwi, wydzielinach z narządów płciowych i mleku matki. Ze względu na to, wydzielamy trzy drogi zakażenia wirusem HIV:
1. Wirus HIV jest przekazywany przez krew
Człowiek może zostać zakażony podczas transfuzji krwi albo przeszczepu organów. Aby temu zapobiec, na szczeblu państwowym robi się testy krwi i organów od dawców.
Można zarazić człowieka poprzez wykorzystanie niesteryl-nych instrumentów do zabiegów kosmetycznych (na przykład podczas wykonania percingu lub tatuażu).
Możliwe jest zakażenie, wykorzystując niesterylne instrumenty do zastrzyków, szczepień, operacji chirurgicznych albo zabiegów stomatologicznych.
Istnieje niebezpieczeństwo zakażenia podczas kontaktu z krwią nosiciela wirusa HIV (na przykład podczas przedostania się zakażonej krwi do oka).
2. Wirus HIV jest przekazywany w trakcie kontaktów płciowych bez zabezpieczenia
• Większość ludzi na świecie zakaża się poprzez kontakty płciowe bez zabezpieczenia.
• Kontakty płciowe bez zabezpieczenia - to stosunki płciowe bez prezerwatywy.
3. Wirus HIV jest przekazywany przez zakażoną wirusem HIV matkę dziecku
• Dzieci, które urodziły matki - nosicielki wirusa HIV mogą się zakazić podczas ciąży albo porodu. Prawdopodobieństwo zakażenia wynosi 30 %. Kobietom z wirusem HIV proponuje się przejść leczenie profilaktyczne, które znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia dziecka.
• Czasami zakażenie dziecka może mieć miejsce podczas karmienia dziecka mlekiem matki.
Warunki zakażenia wirusem HIV
Za każdym razem, kiedy płyny, które zawierają niebezpieczną koncentrację wirusa HIV dostają się do krwi albo błon śluzowych, człowiek może zostać zainfekowany.
Skóra najczęściej jest niezawodną barierą dla przedostania się wirusa HIV, ale tylko nieuszkodzona, bez nacięć, przebić, ran, wrzodów.
Infekcje, które są przekazywane drogą płciową zwiększają ryzyko zakażenia wirusem HIV. Są one jeszcze nazywane „bramą dla wirusa HIV”, ponieważ dla tych, kto choruje na infekcje przenoszone drogą płciową - STI, ryzyko zakażenia wirusem HIV wzrasta dziesięciokrotnie. Dzieje się tak dlatego, że w pobliżu błony śluzowej są skoncentrowane wrażliwe na HIV komórki układu odpornościowego.
Do zakażenia wirusem
HIV może dojść:
• w przypadku istnienia wirusa;
• wystarczającej jego ilości;
• dostania się wirusa HIV do krwiobiegu przez błonę śluzową albo uszkodzoną skórę.
Znając drogi i warunki zakażenia wirusem HIV, można nauczyć się oceniać stopień ryzyka:
Brak ryzyka - kiedy nie dochodzi do kontaktów z płynami zakażonymi lub kiedy ich koncentracja jest bardzo mała.
Ryzyko niskie (teoretyczne) - podczas niewielkiego kontaktu z zakażoną krwią lub innymi płynami.
Ryzyko wysokie - podczas dużego kontaktu z zakażoną krwią lub innymi płynami organizmu.
1. Połączcie się w trzy grupy i nazwijcie jak najwięcej sytuacji życiowych (przykład na rys. 46):
grupa 1: z wysokim ryzykiem zakażenia wirusem HIV; grupa 2: z niskim ryzykiem zakażenia wirusem HIV; grupa 3: kiedy ryzyka zakażenia wirusem HIV nie ma.
2. Zaprezentujcie rezultaty swojej pracy, wyjaśnijcie momenty sporne.
Jak nie można zakazić się wirusem HIV
Wieloletnie badania potwierdzają, że wirus HIV NIE przenosi się drogą powietrzno-kropelkową (rys. 47).
NIE można zakazić się wirusem HIV, jedząc, pijąc, uprawiając sport, korzystając ze wspólnych środków transportu, pływając w basenie, korzystając z ręcznika, toalety lub wanny razem z nosicielem wirusa HIV. Wirus HIV nigdy NIE przedostaje się przez objęcia, przyjacielskie pocałunki, kaszel, kichanie, katar lub pot.
Wirusa HIV również NIE przenoszą owady krwiopijne, na przykład komary. Są cztery dowody na to.
Pierwszy - zostało to udowodnione epidemiologicznie. Jeżeli wirus HIV mógłby być przenoszony przez komary, zasięg jego występowania byłby inny. Prawdą jest, że terytoria największego występowania zakażeń wirusem HIV nie pokrywają się z terytoriami rozprzestrzenienia komarów.
Drugi - jeżeli by tak było, rejestrowano by przypadki zakażenia wirusem HIV wśród dzieci i ludzi w podeszłym wieku nie przez krew albo od zakażonej matki. Ale tak się nie dzieje.
Trzeci - komary w czasie ukąszeń wstrzykują swoją ślinę, a nie krew poprzedniej ofiary. Patogeny niektórych chorób zakaźnych (na przykład malarii) mogą rozmnażać się w ślinie owadów, wirus HIV — nie. Czwarty - owady nie gryzą dwóch osób z rzędu. Po ukąszeniu przez jakiś czas „odpoczywają”. To wystarczy, żeby wirus HIV zginął w organizmie komara.
Przebieg zachorowania na zakażenie wirusem HIV
Zachorowanie na zakażenie wirusem HIV obejmuje trzy etapy: „etap okna”; etap bezobjawowy; etap AIDS (rys. 48).
Trzeba pamiętać, że osoby zakażone wirusem HIV mogą:
• nie mieć żadnych objawów chorobowych przez wiele lat;
• dobrze się czuć i mieć zdrowy wygląd;
• prowadzić aktywny tryb życia, pracować, mieć normalny apetyt;
• walczyć z infekcjami, na przykład chorować na grypę i szybko wyzdrowieć;
• nie wiedzieć, że są zakażeni i zakażać innych ludzi.
Jak ochronić się przed wirusem HIV
Działania z profilaktyki zakażeń wirusem HIV są organizowane na poziomie państwowym i indywidualnym.
Profilaktyka HIV/AIDS na poziomie państwowym
Instytucje państwowe przeprowadzają badania (testy) na obecność wirusa HIV, kontrolują krew i organy od dawców, zapewniają dotrzymanie środków bezpieczeństwa w zakładach medycznych, ażeby uniknąć zakażania przez niesterylne instrumenty.
Spowolnić tempo wzrostu zakażeń wirusem HIV można poprzez dostęp do terapii antyre-trowirusowej (HAART), przede wszystkim dla kobiet w ciąży, żeby zapobiec przekazaniu wirusa HIV od matki do dziecka.
Edukacja profilaktyczna - jeden z najbardziej efektywnych środków przeciwdziałania epidemii. „Obecnie na każde dwie osoby, które zaczynają terapię antyretrowirusową przypada pięć nowych przypadków zakażenia. Jeżeli nie poczynimy zdecydowanych kroków w celu intensyfikacji profilaktyki zakażeń wirusem HIV, nie będziemy mogli utrzymać osiągnięć ostatnich lat i polityka uniwersalnego dostępu będzie czystą formalnością” - zaznaczył były dyrektor Wspólnego Programu Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS Peter Piot.
Zasady ochrony osobistej
Na poziomie indywidualnym ryzka zakażenia wirusem HIV można uniknąć albo istotnie je zmniejszyć za pomocą prostej zasady: „Wstrzemięźliwość, wierność, prezerwatywa, sterylność”.
Wstrzemięźliwość - brak kontaktów seksulanych.
Wierność — wzajemna wierność małżonków albo niezakażonych partnerów seksualnych.
Prezerwatywa — konieczność wykorzystania prezerwatyw za każdym razem, jeżeli mamy najmniejsze podejrzenie co do statusu HIV naszego partnera seksualnego.
Sterylność - unikanie korzystania z niesterylnych instrumentów medycznych i kosmetycznych, które kłują albo tną.
Najbardziej pewną ochroną przed zakażeniem wirusem HIV oraz innymi STI jest powstrzymanie się od stosunków płciowych i wzajemna wierność niezarażonych partnerów seksualnych (małżeństwa). Przecież każdy środek antykoncepcyjny nie gwarantuje stuprocentowej ochrony przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową, chociaż w razie ich prawidłowego wyboru i wykorzystania ryzyko infekcji istotnie się zmniejsza. Jeżeli chodzi o niektóre STI, którymi czasami można się zarazić podczas kontaktów codziennych, trzeba zachowywać zasady higieny osobistej.
Jakie elementy zasad ochrony osobistej są szczególnie aktualne dla ludzi różnego wieku i stanu rodzinnego (nastolatków, małżonków...)? Jak uważacie, dlaczego?
Diagnostyka zakażeń wirusem HIV i wirusowym zapaleniem wątroby typu В i C
Wirus HIV paraliżuje układ odpornościowy, który chroni organizm przed infekcjami, dlatego nie można zdiagnozować zakażenia wirusem HIV za pomocą objawów, ponieważ są to objawy tej choroby, która pojawiła się w wyniku braku odporności.
Testy na przeciwciała - jedyny wiarygodny sposób, aby dowiedzieć się o obecności albo braku wirusa HIV w organizmie człowieka.
Testy można zrobić we wszystkich placówkach walki z HIV/AIDS, w wielu państwowych i prywatnych placówkach medycznych. Są one dobrowolne, anonimowe, poufne i bezpłatne.
• Dobrowolność - oznacza, że nikt nie ma prawa zmusić człowieka do badań na obecność wirusa HIV, jednak dla dawców krwi oraz niektórych kategorii pracowników medycznych i naukowych są one obowiązkowe.
• Anonimowość - oznacza, że człowiek nie musi podawać swojego imienia, jeżeli tego nie chce.
• Poufność - dotyczy rezultatów testów: pacjent ma prawo na zachowanie tajemnicy lekarskiej. Ogłoszenie diagnozy bez jego zgody jest karane prawem.
• Bezpłatność - oznacza, że w państwowych placówkach medycznych te analizy wykonuje się bezpłatnie.
Przed wykonaniem testów i po nich proponuje się konsultację. Konsultant objaśnia procedurę przeprowadzenia testu, informuje, kiedy będą gotowe wyniki. W razie rezultatu negatywnego informuje o drogach zakażenia i metodach ochrony przed wirusem HIV. Jeżeli test jest pozytywny, konsultant nadaje pomoc psychologiczną i informuje o koniecznych działaniach praktycznych.
Wirusowe zapalenie wątroby typu В i C przebiega prawie niezauważenie. Wirus jest przekazywany drogą płciową i przez instrumenty medyczne i codziennego użytku, które są zabrudzone krwią (zabiegi stomatologiczne, manicure, tatuaż, przyrządy do golenia, szczotka do zębów). Test na wirusowe zapalenie wątroby typu В i C powinni zrobić wszyscy: człowiek przebywa w grupie ryzyka do czasu, póki się nie dowie, czy jest zakażony, czy nie. Wirusowe zapalenie wątroby typu В i C jest leczone skutecznie, testy są bezpłatne.
Misja szczególna
Należycie do pierwszego pokolenia obywateli Ukrainy, którzy otrzymują gruntowną edukację profilaktyczną. Dzięki temu dużo wiecie o problemach HIV/ AIDS. Pamiętajcie o spoczywającej na was misji - przekazywania swojej wiedzy innym. Z uwagi na to trzeba nauczyć się odpowiadać na skomplikowane pytania, znać wiarygodne źródła informacji, rozwijać umiejętności adwokackie.
Potrenujcie udzielanie odpowiedzi na skomplikowane pytania:
• przeczytajcie pytania i odpowiedzi na str. 178;
• przygotujcie po jednym pytaniu z tego tematu i zadajcie je komuś z grupy;
• omówcie możliwe warianty odpowiedzi na pytania.
Czy można zakazić się wirusem HIV, uprawiając kontaktowe rodzaje sportu, na przykład boks albo piłkę nożną?
Nie odnotowano żadnego wypadku, kiedy człowiek, który uprawia sporty kontaktowe został zakażony albo zakaził innych ludzi. Jaskrawy przykład - koszykarz Magie Johnson, który najpierw zostawił wielki sport, a potem powrócił. Hipotetycznie może dojść do zakażenia, jeżeli krew sportowca zakażonego wirusem HIV przedostanie się do rany innego. Ze względu na to, w razie pojawienia się krwotoku powinny być wykonane następujące procedury: zatrzymanie krwotoku a potem zdezynfekowanie rany i zaklejenie plastrem albo nałożenie opatrunku. Pomocy poszkodowanemu udzielamy w rękawiczkach ochronnych.
Ile może trwać okres bezobjawowy zakażenia wirusem HIV, jeżeli człowiek nie przyjmuje preparatów antyretrowirusowych?
Według danych badań amerykańskich, objawy AIDS pojawiły się:
• do końca pierwszego roku — u 0 %;
• trzeciego roku - u 3 %;
• piątego roku - u 12 %;
• ósmego roku - u 36 %
• dziesiątego roku - u 53 %;
• czternastego roku - 68 %.
Czy zawsze test na obecność przeciwciał daje wiarygodny wynik?
Rezultaty testu są wiarygodne na 99 %. Ale w „okresie okna” nie wykaże on zakażenia. Dlatego, jeżeli rezultat analizy zrobiony w pierwszych tygodniach po możliwym zakażeniu jest negatywny, po trzech miesiącach trzeba go powtórzyć (między testami trzeba uniemożliwić ryzyko zakażenia).
Czy wszyscy muszą przejść testy na obecność wirusa HIV?
Jeżeli człowiek nigdy nie był w sytuacji o podwyższonym ryzyku (na przykład nie brał narkotyków, nie miał kontaktów płciowych), nie musi się martwić i robić testu na HIV. Jeżeli nie, to warto takie badanie zrobić, żeby w dalszym czasie czuć się spokojnie. Jeżeli test wykaże zakażenie wirusem HIV, trzeba skonsultować się z lekarzem, wykonać jego zalecenia, dbać o swoje zdrowie. Ważne jest również, aby użyć niezbędnych środków dla ochrony innych ludzi.
Czy trzeba informować wszystkich o swoim statusie HIV-pozytywnym?
Zgodnie z prawem człowiek nie musi czynić tego w szkole, w pracy i nawet w przychodni lekarskiej, na przykład u stomatologa. Lekarze powinni stosować jednakowe zasady bezpieczeństwa odnośnie do każdego pacjenta (tak, jakby każdy z nich był nosicielem wirusa HIV). Jednakże istnieje odpowiedzialność za umyślne zakażenie niebezpiecznymi chorobami. Dlatego jeżeli ktoś, wiedząc o swoim zakażeniu, nie poinformował o tym partnera seksualnego i go zakaził, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej.
Zapytajcie rodziców i przyjaciół, co chcieliby wiedzieć o HIV i AIDS. Zapiszcie ich pytania, przygotujcie na nie odpowiedzi.
Znajdźcie w Internecie i zainstalujcie na swoim komputerze podręcznik multimedialny dla młodzieży „Ochroń siebie przed HIV”. W jego przygotowaniu i aprobacji brali udział wasi rówieśnicy z wielu regionów Ukrainy. Wraz z nim lekko ocenicie i podwyższycie stopień waszej wiedzy o problemach HIV/ AIDS, ciekawie i korzystnie spędzicie czas. Pobrać kurs można pod linkiem: http://autta.org.ua/ua/resources/electronic/
Wydzielamy trzy drogi zakażenia wirusem HIV: przez krew, stosunki płciowe bez zabezpieczenia, od zarażonej matki do dziecka.
Miarodajnie wiadomo, że wirus HIV nie przedostaje się podczas kontaktów codziennych i rozmowy.
Zachorowanie na zakażenie wirusem HIV obejmuje trzy etapy: „etap okna”, etap bezobjawowy, etap AIDS.
Działania z profilaktyki zakażeń wirusem HIV odbywają się na poziomie państwa i osobistym. Formuła ochrony osobistej brzmi następująco: „Wstrzemięźliwość, wierność, prezerwatywa, ste-rylność”.
Diagnozowanie zakażeń wirusem HIV według objawów jest niemożliwe. W tym celu trzeba zrobić testy na obecność przeciwciał wirusa HIV.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech