W tym paragrafie:
• poznasz przepisy prawne Ukrainy w sferze przeciwdziałania epidemii HIV/AIDS;
• przeanalizujesz przyczyny i następstwa stygmatyzacji i dyskryminacji osób HIV-pozytywnych, nauczysz się bronić ich praw;
• omówisz, które wartości podwyższają stopień ochrony w warunkach epidemii oraz formują postawę tolerancyjną względem ludzi zakażonych wirusem HIV.
Według wyników pracy domowej podaj statystykę rozwoju epidemii HIV na świecie, na Ukrainie i w waszym regionie.
Od czasu rozpoznania wirusa HIV minęło prawie 30 lat. W tym okresie epidemia HIV/AIDS objęła całą planetę. Najbardziej ucierpiały regiony, które nie były w stanie zmobilizować środków i woli politycznej w celu zwalczenia epidemii. Wśród nich są państwa Afryki Centralnej i Południowej. Obecnie płacą one bardzo wysoką cenę za bezczynność swoich rządów -miliony ofiar i upadek ekonomiczny, przecież epidemia HIV/AIDS zagraża gospodarkom tych państw nie mniej, niż zdrowiu społeczeństwa.
W ostatnich latach na mapie świata pojawiły się nowe punkty zapalne epidemii: Indie, państwa Europy Wschodniej, Azji Centralnej. Niestety, Ukraina należy do państw „nowej fali”, które najbardziej cierpią z powodu epidemii.
W połowie 2016 roku na Ukrainie oficjalnie było zarejestrowanych prawie 290 tys. przypadków zakażenia wirusem HIV, prawie 40 tys. Ukraińców zmarło na AIDS. Ale statystykę oficjalną często nazywa się wierzchołkiem góry lodowej, ponieważ uwzględnia ona tylko tych, którzy przeszli testy na obecność wirusa HIV. Realną ilość ludzi, którzy żyją z HIV, i tych którzy umarli na AIDS można określić tylko w przybliżeniu.
Według ocen ekspertów, na Ukrainie zakażony jest 1,63 % dorosłej ludności. Oznacza to, że epidemia nabiera groźnych rozmiarów. Zaniepokojenie wywołuje ten fakt, że wirus HIV wychodzi poza grupy ryzyka i szybko rozprzestrzenia się drogą płciową wśród szerokich warstw społecznych. Jeżeli wcześniej choroba ta wiązana była z osobami przyjmującymi narkotyki dożylnie i przedstawicielami seksbiznesu, to współczesne „oblicze” HIV/AIDS - to najczęściej oblicze socjalnie dostatniej młodej matki i jej dziecka.
Ustawodawstwo Ukrainy w zakresie przeciwdziałania epidemii HIV/AIDS
Efektywne środki walki z epidemią HIV/AIDS opierają się na uznaniu i ochronie praw człowieka na poziomie państwa. Kiedy prawa człowieka są chronione, zakaża się mniej ludzi, a ludzie HIV-pozytywni oraz ich rodziny łatwiej pokonują problemy związane z chorobą.
Ukraina posiada rozwinięte ustawodawstwo w zakresie przeciwdziałania epidemii. Gwarantuje ono prawo do dobrowolnego i poufnego testowania na obecność wirusa HIV, zachowanie tajemnicy lekarskiej, ochronę socjalną ludzi, którzy żyją z HIV. Problem polega na tym, że czasami przepisy tego prawa są naruszane albo brakuje pieniędzy na jego realizację.
Zapoznajcie się z niektórymi artykułami Ustawy Ukrainy „O przeciwdziałaniu rozprzestrzeniania się chorób, wywołanych ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) oraz prawnej i socjalnej ochronie ludzi, którzy żyją z HIV” (2011 r.). Omówcie punkty tego dokumentu, które:
• dają młodzieży prawo do edukacji profilaktycznej;
• gwarantują przestrzeganie praw i ochronę socjalną ludziom, którzy żyją z HIV;
• przewidują odpowiedzialność karną za dyskryminowanie pacjentów HIV-pozytywnych.
Artykuł 4. Państwo gwarantuje zapewnienie:
1) priorytetowości w profilaktyce rozprzestrzeniania się zakażeń HIV, działań informacyjno-edukacyjnych ze społeczeństwem w kwestii zasad zdrowego i moralnego sposobu życia, wartości duchowych i odpowiedzialnego zachowania w sferze stosunków seksualnych;
2) propagowania zdrowego sposobu życia;
4) dostępu do należytej jakości testów w celu diagnostyki wirusa HIV, w tym również anonimowego, z udzieleniem wstępnej i dalszej pomocy doradczej, jak również zapewnienie bezpieczeństwa wykonania testu dla badanej osoby i personelu, który go wykonuje;
5) regularnego informowania społeczeństwa, w tym przez środki masowego przekazu, o przyczynach i drogach zakażeń wirusem HIV, znaczeniu zdrowego i moralnego trybu życia w celu zapobiegania zakażeniom wirusem HIV, działaniach profilaktycznych zachorowań na HIV, jak również możliwościach diagnostyki i leczenia;
6) włączenie zagadnień dotyczących profilaktyki zachorowań na HIV, zdrowego i moralnego sposobu życia, duchowych wartości, odpowiedzialnego zachowania w sferze stosunków seksualnych, tradycyjnych wartości rodzinnych, leczenia, opieki i wsparcia ludzi, którzy żyją z HIV oraz ich bliskich, jak również niedopuszczalności dyskryminacji takich ludzi i konieczności kształtowania tolerancyjnego stosunku do nich do odpowiednich programów nauczania dla szkół średnich, zawodowo-technicznych oraz uczelni wyższych;
9) działań informacyjno-edukacyjnych i rehabilitacyjnych, w tym również poprzez włączenie przedstawicieli organizacji społecznych, charytatywnych i religijnych, wśród osób, które przyjmują środki odurzające i środki psychotropowe dożylnie, w celu przeciwdziałania rozprzestrzeniania się wirusa HIV;
11) wolnego dostępu do usług profilaktyki przekazywania wirusa HIV od kobiet ciężarnych zakażonych wirusem HIV ich nowonarodzonym dzieciom;
13) realizacji konsekwentnej polityki skierowanej na kształtowanie tolerancyjnego stosunku do ludzi, którzy należą do grup podwyższonego ryzyka względem zakażenia wirusem HIV oraz ludzi, którz żyją z HIV;
15) ochrony socjalnej ludzi, którzy żyją z HIV, członków ich rodzin, pracowników medycznych, socjalnych oraz innych pracowników, zatrudnionych w sferze zapobiegania chorobom spowodowanym wirusem HIV, jak również udzielenie ludziom, którzy żyją z HIV potrzebnej pomocy medycznej oraz świadczeń socjalnych;
Artykuł 14. Równość w obliczu prawa i zakaz dyskryminacji ludzi, którzy żyją z HIV oraz osób, które należą do grup podwyższonego ryzyka zakażeniem wirusem HIV.
1. Ludzie, którzy żyją z HIV oraz osoby, które należą do grup podwyższonego ryzyka zakażeniem wirusem HIV - obywatele Ukrainy, cudzoziemcy oraz osoby bez obywatelstwa, które na stałe mieszkają na terytorium Ukrainy, osoby, które zwróciły się o nadanie im statusu uchodźcy i którym nadano status uchodźcy na Ukrainie, szukając schronienia, obcokrajowcy i osoby bez obywatelstwa, które tymczasowo przebywają na terytorium Ukrainy, korzystają ze wszystkich praw oraz swobód przewidzianych Konstytucją i prawem Ukrainy, innymi aktami normatywno-prawnymi Ukrainy.
2. Państwo gwarantuje nadanie wszystkim ludziom, którzy żyją z HIV oraz osobom, które należą do grup podwyższonego ryzyka zakażeniem wirusem HIV równych z innymi obywatelami możliwości w celu realizacji ich praw, szczególnie dotyczących możliwości obrony swoich praw na drodze administracyjnej i sądowej.
3. Zabrania się dyskryminacji osoby z powodu bycia zakażonym wirusem HIV, jak również przynależności człowieka do grupy podwyższonego ryzyka zakażenia wirusem HIV. Za dyskryminację uważa się działanie albo bezczynność, która w sposób bezpośredni lub pośrednio stwarza ograniczenia, pozbawia należnych praw osobę albo poniża jej godność ludzką na podstawie jednej lub kilku cech, związanych z faktycznym lub możliwym zakażeniem wirusem HIV albo daje podstawy do odniesienia osoby do grupy podwyższonego ryzyka zakażeniem wirusem HIV.
Artykuł 24. Naruszenie ustawodawstwa w sferze zapobiegania rozprzestrzeniania się wirusa HIV ciągnie za sobą odpowiedzialność dyscyplinarną, cywilno-prawną, administracyjną lub kryminalną w trybie ustanowionym prawem.
Stygmatyzacja i dyskryminacja osób HIV-pozytywnych
Świat, w którym ponad 40 min ludzi żyje z wirusem HIV nie może się od nich odgrodzić. Ale również obecnie stygmatyzacja i dyskryminacja nosicieli wirusa HIV jest zjawiskiem powszechnym.
Stygmat (znamię) — wyobrażenie, które istnieje w społeczeństwie, zgodnie z którym pewne cechy ludzi albo ich zachowanie są haniebne i amoralne.
0 AIDS rozpowszechniło się mniemanie, że jest to choroba tych, którzy przyjmują narkotyki dożylnie, pracowników seks-biznesu i homoseksualistów. Dlatego kiedy dowiadują się, że ktoś jest nosicielem wirusa HIV zaczynają się do niego odnosić z odrazą.
Taka postawa nie ma realnych podstaw. Pzecież część ludzi, szczególnie na początku epidemii zarażono podczas transfuzji zakażonej krwi albo w szpitalu.
Dzieci zostają najczęściej zakażone jeszcze przed narodzeniem. Wielu ludzi zakaziło się, przebywając w związku małżeńskim
1 zachowując wierność małżeńską.
Największe niebezpieczeństwo styg-matyzacji polega na tym, że człowiek może pomyśleć: „ja nie biorę narkotyków i nie pracuję w seksbiznesie. To mnie nie dotyczy, niczego nie muszę wiedzieć o HIV i AIDS”. Ale to nie tak! Najbardziej ryzykują ci, którzy nie są zapoznani z drogami zakażenia wirusem HIV i metodami ochrony przed nim albo nie chcą stosować tej wiedzy w praktyce.
Stygmatyzacja w działaniu - jest już dyskryminacją (naruszeniem albo pozbawieniem człowieka jakichkolwiek praw ze względu na kolor skóry, płeć czy stan zdrowia). Dyskryminacja nosicieli wirusa HIV ma różne formy: od żądań izolowania ich od społeczeństwa do zwolnienia z pracy, nieprzyjęcia do szkoły, pogróżek i zniewag pod ich adresem.
Przyczyny stygma-tyzacji i dyskryminacji:
• niedostateczna wiedza;
• mity o drogach zakażenia wirusem HIV;
• ograniczony dostęp do leczenia;
• nieodpowiedzialne informacje w środkach masowego przekazu;
• poszerzenie lęków społecznych;
• tabu, powiązane z seksualnością, chorobami, śmiercią.
Następstwa stygma-tyzacji i dyskryminacji:
• nagatywny wpływ na zdrowie nosicieli wirusa HIV (niska samoocena, depresja, rozpacz, obniżenie funkcji układu odpornościowego);
• ignorowanie przez człowieka swojego realnego albo potencjalnego zagrożenia wirusem HIV;
• naruszenie praw i swobód człowieka w sferze ochrony zdrowia, pracy, edukacji;
• osłabienie wysiłków skierowanych na walkę z HIV/ AIDS.
Niektórzy uważają, że nosicieli wirusa HIV trzeba izolować, jak na przykład chorych na dezynterię (czerwonkę). Ale, jak już zaznaczyliśmy, HIV - to wirus, którym można się zakazić tylko w określony sposób i nie ma potrzeby izolować chorych. Izolacja takiej ilości ludzi byłaby okrucieństwem i przede wszystkim bezmyślnością, ponieważ nie dałaby żadnych pozytywnych rezultatów. Jeżeli ludzie przerzucą odpowiedzialność za swoje bezpieczeństwo na państwo, a sami nie będą
się ochraniać, na przykład podczas kontaktów płciowych, bardzo ryzykują. HIV nie ma specyficznych objawów, na przykład takich, jak wysypka albo inne oznaki zewnętrzne. Człowiek może wiele lat żyć z HIV, wyglądać na całkiem zdrowego, niczego nie wiedząc o tym, zarażać innych.
Nierzadko można usłyszeć: „Dobrze, niech sobie żyją, ale nie chodzą do szkoły, w której uczą się nasze dzieci, nie pracują w naszych przedsiębiorstwach, nie robią fryzur w naszych zakładach fryzjerskich, nie leczą zębów w naszej przychodni lekarskiej”. Z powodu podobnych przejawów dyskryminacji cierpi przeważna większość ludzi, którzy żyją z HIV, ich żony i mężowie, rodzice i dzieci, rodzina i przyjaciele. Naprawdę te wymagania są podyktowane niechęcią zmiany siebie. Ale jeżeli chociaż troszkę wyobrazić sobie następstwa tego, to zaczynasz rozumieć, że przerzucanie odpowiedzialności za swoje zdrowie na innych nie zmniejsza, a na odwrót, zwiększa ryzyko infekcji.
Stygmatyzacja i dyskryminacja sprzyjają poszerzeniu epidemii. Te haniebne zjawiska zabijają nosicieli wirusa HIV w dosłownym znaczeniu tego słowa. Przecież ich zdrowie zależy od stanu układu odpornościowego, a obraźliwe sformułowania nie tylko poniżają godność człowieka, ale również osłabiają zaatakowany przez wirus układ odpornościowy. Jest to udowodnione naukowo.
Potrenujcie obronę praw ludzi HIV-pozytywnych:
• przeczytajcie pytania i odpowiedzi;
• przygotujcie po jednym pytaniu i zadajcie go komuś w grupie;
• omówcie możliwe warianty waszych odpowiedzi.
Czy może pedagog - nosiciel wirusa HIV pracować w szkole i czy powinien o swojej diagnozie poinformować dyrektora?
Diagnoza o nosicielstwie wirusa HIV nie jest przeszkodą do wykonywania jakiegokolwiek zawodu. Poinformowanie o swoim nosicielstwie jest osobistą sprawą każdego. Człowiek podejmuje taką decyzję, ważąc wszystkie „za” i „przeciw”. Najczęściej dobrowolnie informują o swojej diagnozie ludzie znani, którzy pragną zrobić wkład w walkę ze stygmatyzacją i dyskryminacją nosicieli wirusa HIV. Zgodnie z prawem nosiciel wirusa HIV musi powiedzieć o tym swojemu partnerowi seksualnemu.
Mój znajomy chce leczyć zęby w nowoczesnej klinice, ale tam nie przyjmują nosicieli wirusa HIV. Czy będzie on odpowiadał za to, że nie poinformował lekarza o swojej diagnozie?
Prawo nie przewiduje takiej odpowiedzialności. Wszyscy lekarze mają stosować jednakowe zasady bezpieczeństwa wobec swoich pacjentów - tak, jakby każdy z nich byl nosicielem wirusa HIV.
Powiedziano mi, że o ile jestem nosicielem wirusa HIV, to nie będę mógł pojechać za granicę, nawet turystycznie. Ale w jaki sposób w firmie turystycznej dowiedzą się o tym? Może w szpitalu postawią stempel w moim paszporcie?
Żadnego znaku w paszporcie się nie robi. Tylko niektóre kraje wymagają zaświadczenia o statusie HIV dla otrzymania wizy. Tak więc, możecie podróżować po świecie i żyć pełnym życiem.
Zjednoczenie w imię życia
Jak pokazuje doświadczenie, epidemia HIV/AIDS jest zdolna rozbudzić najgorsze i najlepsze cechy ludzkie. Najgorsze cechy ujawniają się wtedy, gdy nosiciele wirusa HIV stają się ofiarami stygmatyzacji i dyskryminacji ze strony rodziny, przyjaciół, znajomych, sąsiadów, lekarzy, nauczycieli czy urzędników państwowych. A najlepsze - kiedy ludzie łączą się do walki z bezczynnością rządu lub oddzielnych osób w celu nadania pomocy i opieki tym, kto żyje z HIV.
Ważne jest, że epidemię można pokonać tylko połączonymi siłami wspólnoty międzynarodowej, rządów wszystkich państw świata, instytucji państwowych, biznesu, organizacji społecznych, każdej społeczności lokalnej, rodziny i każdego człowieka niezależnie od jego statusu HIV.
1. Jakie organizacje nadające pomoc w zakresie wirusa HIV działają w waszym mieście (rejonie)? Jakie akcje organizują? 2*. Symbolem zjednoczenia w walce z HIV/AIDS od 1991 roku jest czerwona wstążka. Przypomnijcie sobie, w jakim celu została stworzona i jakie wydarzenie utrwaliło w pamiąci ludzi czerwoną wstążkę.
Wartości moralne w walce z HIV/AIDS
Wasze pokolenie zostało obarczone poważną próbą - stworzyć rodzinę i wychować zdrowe dzieci w warunkach epidemii HIV/AIDS. Poprzednie pokolenia ludzkości nie znały podobnych zagrożeń. Ale to, co najbardziej było cenione we wszystkich czasach — wstrzemięźliwość przedmałżeńska i wierność po ślubie — pomoże również wam. Przecież jest to najlepsze zabezpieczenie przed HIV. Tak samo jak złota zasada moralności: „Traktuj innych tak, jakbyś chciał, żeby inni traktowali ciebie”. Da ono silę do przeciwdziałania dyskryminacji i wspierania ludzi, którzy tego potrzebują.
Ukraina posiada nowoczesne prawo w sferze zapobiegania epidemii HIV/AIDS. Problem polega na tym, że czasem przepisy prawne są naruszane albo brakuje pieniędzy na ich realizację. Stygmatyzacja i dyskryminacja osób zakażonych wirusem HIV narusza ich prawa w sferze ochrony zdrowia, pracy, edukacji, osłabia wysiłki na rzecz walki z epidemią, przeszkadza w efektywnej profilaktyce.
Odwieczne wartości moralne zmniejszają wrażliwość młodzieży w warunkach epidemii oraz sprzyjają ochronie praw ludzi, którzy żyją z HIV.
ZADANIA PODSUMOWUJĄCE CZĘŚĆ 1 ROZDZIAŁU 4
1. Połączcie się w siedem grup. Rozdzielcie między sobą paragrafy 20-26 podręcznika i ułóżcie mapy myśli do każdego z nich.
2. Po kolei wykonajcie referaty i zademonstrujcie przygotowane przez grupy mapy myśli zgodnie z materiałem z § 20-26.
3. Ułóżcie z przygotowanych map myśli kolaż i umieśćcie go w widoczym miejscu w klasie.
Podsumujcie najważniejsze to, czego nauczyliście się w części 1 rozdziału 4.
TEST SAMOKONTROLNY
1. Cechami dojrzałości społecznej jest:
a) niezależność materialna;
b) uformowanie organizmu;
c) zdolność podejmowania wyważonych decyzji;
d) zdolność zawierania i podtrzymywania zdrowych relacji międzyludzkich;
e) zdolność do założenia i utrzymania rodziny;
f) zdolność świadomego kierowania swoimi emocjami i zachowaniem.
2. Dla efektywnej komunikacji ważne jest:
a) wykazywać ciekawość w rozmowie;
b) szanować przestrzeń osobistą współrozmówcy;
c) ciągle mówić albo tylko słuchać;
d) wykorzystywać parafrazę;
e) patrzeć w oczy współrozmówcy.
3. Pierwszym stadium zakażenia wirusem HIV jest:
a) „etap okna”;
b) etap bezobjawowy;
c) etap AIDS.
4. Sytuacje, w których istnieje wysokie ryzyko zakażenia wirusem HIV to:
a) bycie pogryzionym przez tego samego komara;
b) wspólne korzystanie z naczyń;
c) robienie zastrzyków jedną strzykawką;
d) korzystanie z toalet publiczych;
e) korzystanie z przepełnionego transportu publicznego.
5. Zasada wykonywania testów na obecność wirusa HIV, która oznacza, że człowiek nie jest zobowiązany nazywać swojego imienia, jeżeli tego nie chce, nosi nazwę:
a) dobrowolność;
b) anonimowość;
c) poufność.
1. Objaśnijcie znaczenie przytoczonych w ramce terminów.
2. Przeczytajcie zdania 1-8 i sprawdźcie, czy prawidłowo użyto podkreślonych w tekście terminów. Zapiszcie do zeszytu prawidłowe odpowiedzi.
a) rozmowa
b) relacje
c) współpraca
d) kompromis
e) toksoplazmoza
f) różyczka
g) stygmatyzacja
h) dyskryminacja
1. Rozmowa - relacja między ludźmi, którzy dobrze się znają.
2. Współpraca - proces wymiany myśli, uczuć, wrażeń, czyli informacji.
3. Kompromis - to rozwiązanie problemu w relacjach na drodze wzajemnych ustępstw.
4. Relacje — to połączenie wysiłków w imię wspólnego celu.
5. Toksoplazmoza - to infekcja wirusowa, która przedostaje się drogą powietrzno-kropelkową.
6. Różyczkę wywołuje pasożyt, który może mieścić się w surowym mięsie, odchodach kocich i ziemi.
7. Stvgmatvzacia - to naruszenie bądź pozbawienie człowieka jakichkolwiek jego praw ze względu na kolor skóry, płeć lub stan zdrowia.
8. Dvskrvminacia w tłumaczeniu z greckiego oznacza „piętno”.
Część 2. Współczesny kompleks problemów bezpieczeństwa
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech