W tym paragrafie:
• poznasz zasady bezpieczeństwa narodowego Ukrainy;
• dowiesz się o sferach bezpieczeństwa narodowego;
• przeanalizujesz podstawowe zagrożenia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy.
1. Wykorzystując metodę burzy mózgów, podajcie przykłady zagrożeń bezpieczeństwa narodowego Ukrainy.
2. Omówcie, w jaki sposób bezpieczeństwo w waszym miejscu zamieszkania powiązane jest ze środkami bezpieczeństwa na poziomie narodowym.
Podstawy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy
Rada Najwyższa Ukrainy 19 czerwca 2003 roku uchwaliła Ustawę Ukrainy „O podstawach bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Zgodnie z tym dokumentem podmiotami bezpieczeństwa narodowego są: obywatele - ich prawa i swobody; społeczeństwo - jego wartości duchowe i materialne;
państwo - jego ład konstytucyjny, suwerenność, integralność terytorialna i nienaruszalność granic.
Bezpieczeństwo narodowe - to stan ochrony ważnych dla życia interesów jednostki, społeczeństwa i państwa. W ustawie wydzielono, między innymi, takie zasady zapewnienia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy:
• priorytet praw i swobód człowieka i obywatela;
• praworządność;
• priorytet pokojowego rozwiązywania sytuacji konfliktowych;
• precyzyjne oddzielenie pełnomocnictw oraz wspólne działanie organów władzy państwowej w zapewnieniu bezpieczeństwa narodowego;
• demokratyczna cywilna kontrola nad wojenną organizacją państwa;
• wykorzystanie w interesach Ukrainy systemów i mechanizmów międzypaństwowych międzynarodowego bezpieczeństwa zbiorowego.
Priorytetami narodowych interesów Ukrainy są:
• gwarantowanie konstytucyjnych praw i swobód człowieka i obywatela;
• rozwój społeczeństwa obywatelskiego, jego instytucji demokratycznych;
• obrona suwerenności państwowej i integralności terytorialnej;
• osiągnięcie porozumienia narodowego i stabilności;
• stworzenie skierowanej społecznie gospodarki rynkowej;
• zapewnienie ekologicznie bezpiecznych warunków życia obywateli i społeczeństwa;
• zachowanie i wzmocnienie potencjału naukowo-technicznego;
• wzmocnienie potencjału intelektualnego narodu ukraińskiego, jego zdrowia fizycznego i moralnego;
• rozwój ukraińskiej nacji oraz tożsamości wszystkich nacji mieszkających na terytorium Ukrainy, które tworzą naród ukraiński;
• nawiązywanie stosunków ze wszystkimi państwami;
• integracja ze wspólnotą europejską i światową.
Sfery bezpieczeństwa narodowego
Bezpieczeństwo ekonomiczne
Bezpieczeństwo ekonomiczne - zdolność państwa do zaspokajania potrzeb społeczeństwa w niezbędne towary i usługi, i tworzenie warunków do ciągłego rozwoju gospodarki w przyszłości.
Do 1991 roku gospodarka Ukrainy była częścią gospodarki narodowej ZSRR, która funkcjonowała zgodnie z zasadami gospodarki planowej i miała bardzo wysoki poziom specjalizacji i kooperacji. Na przykład fabryka produkująca telewizory mogła otrzymywać kineskopy z Uralu, a korpusy -z Estonii lub Białorusi. Po rozpadzie ZSRR rozpoczął się proces kształtowania gospodarek narodowych i większość kontaktów została zerwana.
Ukraina obrała kierunek rozwoju gospodarki rynkowej. Została przeprowadzona na ogromną skalę prywatyzacja i zostało przyjętych wiele nowych praw. Niestety, nie udało się uniknąć recesji: zamknięto wiele przedsiębiorstw, pracownicy zostali bez pracy, a ich rodziny - bez środków do życia. To doprowadziło do pogorszenia sytuacji demograficznej i sytuacji społecznej w państwie.
Sytuacja demograficzna jest ważnym wskaźnikiem bezpieczeństwa ekonomicznego. Daje ona możliwość oceny istniejącego i przyszłego potencjału pracowniczego, jak również użycia środków w celu zapobiegania demograficznej ekspansji innych narodów.
Według danych statystycznych, w latach 1991-2015 śmiertelność na Ukrainie przewyższała liczbę urodzeń, liczba mieszkańców zmniejszyła się o 9 min. Skróciła się również średnia długość życia. Obserwuje się migrację za granicę obywateli w wieku produkcyjnym. W warunkach społeczeństwa informacyjnego, szczególnie niebezpieczna jest „ucieczka mózgów” -z Ukrainy wyjeżdżają przedstawiciele elity intelektualnej: naukowcy i utalentowana młodzież.
Obecnie bezpieczeństwu ekonomicznemu Ukrainy zagrażają przestarzałe technologie, korupcja, przestępstwa ekonomiczne, niska efektywność państwowego zarządzania gospodarką, duże różnice w rozwoju regionów, brak stabilności politycznej i zbyt mała ilość inwestycji.
Wielkich strat gospodarka Ukrainy doznała w wyniku agresji Federacji Rosyjskiej i jej ingerencję we wszystkie sfery życia.
Bezpieczeństwo żywnościowe
Ważną częścią bezpieczeństwa gospodarczego jest bezpieczeństwo żywnościowe. Ludność świata rośnie w szybkim tempie, a więc rośnie też produkcja żywności, ale nie tak szybko.
Poziom bezpieczeństwa żywnościowego wpływa na poziom społecznego, politycznego i ekonomicznego spokoju w państwie. Zaopatrzenie w produkty spożywcze zależy od wielu czynników. Na niektóre z nich ludzie nie mają wływu (na przykład na warunki pogodowe -powodzie, susze).
Aby zapobiegać kryzysom żywnościowym są tworzone narodowe rezerwy produktów strategicznych - ziarna, cukru, mięsa itp.
Bezpieczeństwo wojenne
Jest jednym z najważniejszych i zarazem najdroższych dla gospodarki narodowej kierunków bezpieczeństwa narodowego. Ukraina otrzymała w spadku po ZSRR ogromne wojsko, ale nie mogła na odpowiednim technicznym i materialnym poziomie go utrzymać. Przecież zbyt duże wydatki na wojsko były ciężarem nie do udźwignięcia dla budżetu państwa i w związku z tym obcinano wydatki na potrzeby socjalne.
Współczesna Ukraina potrzebuje kompaktowej, mobilnej, dobrze wyszkolonej armii, zdolnej zapewnić potrzeby obronne państwa w warunkach agresji Federacji Rosyjskiej.
Z uwagi na to ma miejsce proces reformowania Zbrojnych Sił Ukrainy zgodnie ze standardami NATO. Ważną częścią tej reformy jest wprowadzenie służby kontraktowej w wojsku. Służbę wojskową za zgodą (zgodnie z kontraktem) albo zgodnie z poborem odbywają obywatele Ukrainy, którzy w momencie poboru ukończyli 18 lat. Cudzoziemcy oraz osoby bez obywatelstwa mogą odbywać wyłącznie kontraktową służbę wojskową.
Bezpieczeństwo ekologiczne
Bezpieczeństwo ekologiczne - kierunek bezpieczeństwa narodowego, który charakteryzuje się zdolnością państwa do zabezpieczenia ciągłego rozwoju społeczeństwa. Sytuacja ekologiczna na Ukrainie jest jedną z naj-
bardziej niekorzystnych na świecie i ze względu na objęty obszar, i według wskaźników zanieczyszczenia środowiska naturalnego. W 1986 roku na Ukrainie miała miejsce największa na świecie katastrofa ekologiczna - awaria w Czarnobylskiej Elekrowni Jądrowej. Skrajnie trudna jest sytuacja ekologiczna w przemysłowych regionach obwodów: donieckiego,
dniepropietrowskiego, ługańskie-go i zaporoskiego.
Zanieczyszczenie środowiska negatywnie wpływa na stan zdrowia ludzi. Wzrasta zachorowalność, zmniejsza się potencjał zasobów pracowniczych, obniża się wydajność pracy.
Neutralizacja zagrożeń ekolo-giczynch wymaga ogromnych środków. Poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego nie jest możliwa bez znacznych inwestycji w modernizację produkcji, budownictwo oczyszczalni, zwiększenia socjalnych wypłat na ochronę zdrowia.
Bezpieczeństwo informacyjne
W każdym społeczeństwie istnieją takie ważne zjawiska, jak środowisko informacyjne i opinia społeczna. Wielkość wpływów informacyjnych i szybkość kształtowania opinii społecznej cały czas się zwiększają. Obecnie dzięki wprowadzeniu nowoczesnych technologii informacyjnych (łączności satelitarnej, telewizji, Internetu) środowisko informacyjne oddzielnych wspólnot łączy się w ogromną przestrzeń informacyjną ludzkości, która działa w czasie rzeczywistym. Oznacza to, że informacja o dowolnym ważnym wydarzeniu jest natychmiast dostępna całemu światu.
Istnienie globalnej przestrzeni informacyjnej - to bardzo pozytywne zjawisko, które sprzyja wzajemnemu wzbogaceniu kultur, wzmocnieniu więzi pomiędzy narodami i oddzielnymi ludźmi. Jednocześnie umożliwia to informacyjną ekspansję innych państw, co stanowi realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Wojny informacyjne są znakiem naszych czasów, stają się działaniem alternatywnym nawet dla konfliktów zbrojnych. Przecież nierzadko za pomocą nacisku informacyjnego można ukształtować oczekiwaną opinię społeczną i w ten sposób wpłynąć na sytuację polityczną w innym kraju.
Za pomocą informacji, przedstawionej na str. 199-201 nazwijcie główne zagrożenia bezpieczeństwa Ukrainy. Podajcie konkretne przykłady.
Zagrożenia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy
W sferze politycznej:
• ingerencja w ład konstytucyjny i suwerenność państwową Ukrainy;
• ingerencja w wewnętrzne sprawy Ukrainy ze strony innych państw;
• istnienie tendencji separatystycznych w odzielnych regionach i wśród niektórych politycznych sił na Ukrainie;
• masowe łamanie praw oby wateli na Ukrainie i poza jej granicami;
• zaostrzenie stosunków międzyetnicznych i międzyregionalnych;
• złamanie zasady trójpodziału władzy;
• szerzenie się korupcji w organach władzy państwowej;
• niewykonanie albo nienależyte wykonanie praworządnych decyzji organów władzy państwowej i samorządu lokalnego;
• brak efektywnych mechanizmów zapewnienia praworządności, porządku prawnego, walki z przestępczością, szczególnie z jej formami zorganizowanymi i terroryzmem;
• przejawy separatyzmu.
W sferze ekonomicznej:
• znaczący spadek produktu krajowego brutto;
• nieefektywność systemu państwowej regulacji stosunków gospodarczych;
• niestabilność w prawnym regulowaniu stosunków w sferze gospodarki;
• istnienie dysproporcji strukturalnych, monopolizmu producentów, przeszkód w ustanowieniu relacji rynkowych;
• niekontrolowany odpływ za granicę zasobów intelektualnych, materialnych i finansowych;
• kryminalizacja społeczeństwa, działalność szarej strefy.
W sferze społecznej:
• niski poziom życia i ochrony socjalnej znacznych warstw społeczeństwa;
• nieefektywność polityki państwowej w walce z biedą;
• obniżenie możliwości zdobycia dobrego wykształcenia przez przedstawicieli biednych warstw społeczeństwa;
• obniżenie stanu zdrowia społeczeństwa, niedostateczny stan systemu jego ochrony;
• tendencje do moralnej i duchowej degradacji społeczeństwa;
• niekontrolowane procesy migracyjne w kraju.
W sferze wojskowej i wojennej:
• naruszenie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy;
• zwiększanie stacjonowania obcych wojsk i techniki wojskowej w pobliżu granic Ukrainy, które naruszają ustalony stosunek sił;
• niestabilność wojskowa i polityczna, konflikty w sąsiednich państwach;
• możliwość wykorzystania broni jądrowej i innych rodzajów broni masowego rażenia przeciw Ukrainie;
• obniżenie stopnia zdolności bojowej Sił Zbrojnych Ukrainy;
• upolitycznienie struktur siłowych państwa;
• utworzenie i funkcjonowanie bezprawnych ugrupowań zbrojnych.
W sferze ekologicznej:
• znaczne antropogeniczne zanieczyszczenie i technogeniczne przeciążenie terytorium Ukrainy, negatywne następstwa ekologicznej katastrofy w Czarnobylu;
• nieefektywne wykorzystanie zasobów naturalnych, stosowanie na szeroką skalę szkodliwych ekologicznie i niedoskonałych technologii;
• niekontrolowany wwóz na Ukrainę ekologicznie niebezpiecznych technologii, substancji i materiałów;
• negatywne ekologiczne następstwa działalności obronnej i wojskowej, które szczególnie są odczuwalne w strefie operacji antyterrorystycznej na niekontrolowanych przez Ukrainę terytoriach.
W sferze naukowo-technologicznej:
• brak ukierunkowania polityki naukowo-technologicznej;
• odpływ potencjału intelektualnego i naukowego za granicę;
• naukowo-technologiczne zacofanie Ukrainy w porównaniu z państwami rozwiniętymi;
• obniżenie poziomu przygotowania kadr wysokokwalifikowanych oraz inżynieryjno-technicznych.
W sferze informacyjnej:
• przejawy ograniczenia wolności słowa oraz dostępu do informacji publicznej;
• brak równowagi w polityce państwa w sferze informacyjnej;
• przestępstwa komputerowe i komputerowy terroryzm;
• ekspansja informacyjna innych państw;
• wyciek informacji, która stanowi tajemnicę państwową oraz informacji poufnej, która jest własnością państwa;
• próba manipulacji świadomością społeczną, szczególnie poprzez rozpowszechnianie informacji niesprawdzonej, niepełnej albo stronniczej.
W związku z agresją Federacji Rosyjskiej i okupacją części terytorium Ukrainy Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy w maju 2015 roku uchwaliła Strategię bezpieczeństwa narodowego i obrony.
Strategia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy jest przewidziana na okres do 2020 roku. Głównymi jej celami są:
• minimalizacja zagrożeń związanych z suwerennością państwową i stworzeniem warunków dla przywrócenia integralności terytorialnej Ukrainy w granicach uznanych międzynarodowo;
• odnowienie pokojowego rozwoju państwa ukraińskiego;
• stworzenie nowej jakości rozwoju ekonomicznego i humanitarnego, zapewnienia integracji Ukrainy i Unii Europejskiej oraz jej przyszłości jako państwa prawa, państwa demokratycznego i socjalnego.
Strategia odnosi do głównych zagrożeń bezpieczeństwa narodowego:
• agresywną politykę Federacji Rosyjskiej;
• nieefektywność systemu zabezpieczenia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy;
• korupcję i nieefektywny system zarządzania państwem;
• kryzys ekonomiczny, wyczerpanie zasobów finansowych państwa, obniżenie poziomu życia społeczeństwa;
• zagrożenie bezpieczeństwa energetycznego, informacyjnego, ekologicznego i technogenicznego.
1. Jak Ukraina próbuje rozwiązać problem tyrytoriów okupowanych?
2*. Jakie środki są stosowane dla ochrony bezpieczeństwa informacyjnego państwa?
Bezpieczeństwo narodowe - to stan ochrony ważnych dla życia interesów jednostki, społeczeństwa i państwa.
Priorytetowymi interesami narodowymi Ukrainy są budowa społeczeństwa obywatelskiego, ochrona praw i wolności człowieka, osiągnięcie porozumienia narodowego i stabilności, umocnienie Zbrojnych Sił Ukrainy, zwrócenie okupowanych terytoriów, zapewnienie suwerenności państwowej, ułożenie przyjaznych stosunków ze wszystkimi państwami, integracja ze wspólnotą europejską i światową.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech