W tym paragrafie:
• przypomnisz sobie, czym jest charakter;
• dowiesz się, od czego zależy charakter człowieka;
• przeanalizujesz cechy dobrego charakteru;
• zastanowisz się nad rolą wartości moralnych w kształtowaniu charakteru;
• przeanalizujesz korzyści płynące z doskonalenia charakteru.
Psychologiczne cechy człowieka ujawniają się w jego charakterze. Słowo „charakter” w tłumaczeniu z języka greckiego oznacza „piętno” albo „znak”. Charakter uwidacznia się w kontaktach człowieka z otoczeniem oraz jego postępowaniu. Na przykład, Maksym jest odpowiedzialny, można na nim zawsze polegać, a Kostia - lekkomyślny, lepiej mu niczego nie powierzać. Oksana jest nieśmiała i trochę jest odludkiem, a jej siostra Marysia — bardzo towarzyska.
1. Istnieje ponad 3000 słów, którymi można wskazać cechy charakteru człowieka. Za pomocą burzy mózgów zapiszcie na oddzielnych kartkach jak najwięcej różnych cech charakteru.
2. Charakter człowieka uwidacznia się w jego stosunku do siebie, innych ludzi, pracy, rzeczy. Rozdzielcie cechy, które nazwaliście na następujące kategorie. Na przykład:
• stosunek do siebie (skromny, chwalipięta, samokrytycz-ny, uczciwy...);
• stosunek do innych ludzi (taktowny, grzeczny, wrażliwy, współczujący, brutalny, bezczelny...);
• stosunek do pracy (staranny, punktualny, nieodpowiedzialny...);
• stosunek do rzeczy (oszczędny, staranny, marnotrawny, niechlujny...).
Psycholodzy od dawna dyskutowali, od czego zależy charakter człowieka - od jego cech wrodzonych czy od cech nabytych w trakcie wychowania. Jedni twierdzili, że decydujące są czynniki dziedziczne (charakter, jak u dziadka). Inni, przytaczając przykład dzieci mowgli, opowiadali się za kluczową rolą wychowania, uważali wpływ dziedziczenia za nieistotny.
W XX wieku pojawił się kierunek psychologii humanistycznej. Jego przedstawiciele są przekonani, że ludzie sami wybierają, jak mają żyć i jacy mają być. Dziedziczność i środowisko, ich zdaniem, czynią wkład w formowanie osobowości, ale wpływ twórczego „Ja”, samowychowanie są o wiele silniejsze.
Czym jest dobry charakter
Niektóre cechy charakteru ludzie uważają za dobre, inne za złe. Ludzie z dobrym charakterem mogą zostać modelowymi postaciami pozytywnymi i moralnymi wzorcami.
Wszyscy ludzie są różni, ale ludzie o dobrym charakterze posiadają pewne cechy, które są wspólne dla różnych kultur i narodów.
Budzą zaufanie
Nie chcą plotkować, kłamać, kraść, komuś szkodzić. Są szczerzy i konsekwentni - mówią to, co myślą i robią to, co obiecują.
Okazują szacunek
Są przyjemni w rozmowie, tolerancyjni, mają dobre maniery. Cenią innych ludzi, z dbałością odnoszą się do cudzych rzeczy. Zachowują się zgodnie z prawem: „Traktuj innych tak, jak chcesz, żeby oni traktowali ciebie”.
Odpowiedzialni
Posiadają wysoki poziom samokontroli, przed zrobieniem lub powiedzeniem czegoś, próbują przanalizować możliwe następstwa. Biorą na siebie odpowiedzialność za swoje decyzje i nie oskarżają innych ludzi albo okoliczności. Zawsze starają się wykonać to, co obiecali, nawet kiedy coś idzie nie tak, jak planowali.
Sprawiedliwi
Zawsze postępują zgodnie z zasadami gry i sumienia. Otwarci, gotowi wysłuchać i wziąć pod uwagę interesy wszystkich stron. Nikogo nie faworyzują, nie postępują zgodnie ze stereotypami, nie są uprzedzeni, występują przeciw dyskryminacji.
Opiekuńczy
Są oni zdolni do współczucia, okazują troskę o innych ludzi, interesują się ich sprawami, zawsze gotowi pomóc rodzinie, przyjaciołom, sąsiadom, innym ludziom, którzy tej pomocy potrzebują.
Dobrzy obywatele
Praworządni, respektują normy etyczne, kierują się ogólnoludzkimi wartościami moralnymi i nie unikają ważnych społecznie problemów - bronią swobód demokratycznych, praw człowieka, martwi ich przyszłość planety. Często pracują bez materialnego wynagrodzenia, ale dla idei, uczestniczą w ruchu wolontariackim.
Przypomnijcie sobie realnego człowieka, bohatera literackiego albo bohatera filmu, który może być wzorem do naśladowania. Po kolei opowiedzcie o nim, nazwijcie pozytywne cechy jego charakteru.
1. Znajdźcie i obejrzyjcie w Internecie film „Dobro wraca do człowieka”.
2. Przypomnijcie sobie sytuacje z waszego życia, które też można nazwać: „Dobro wraca do człowieka”. Opowiedzcie o nich klasie.
Wartości - fundament charakteru
Charakter jest zwierciadłem duszy, odbiciem światopoglądu, wartości i doświadczenia życiowego. Wartości - to, co jest dla nas ważne, zgodnie z czym wartościujemy wszystko (oceniamy), co się z nami dzieje.
Dają one możliwość odróżniać dobro od zła, korzystne od szkodliwego, prawidłowe od nieprawidłowego. Wartości wpływają na to, co myślimy i odczuwamy, służą za kompas w naszym życiu.
1. Zorganizujcie burzę mózgów i nazwijcie nie mniej niż pięć wartości i zapiszcie je do zeszytu zgodnie ze wzorem w tabl. 8.
2. Wybierzcie osobistą skalę wartości. W tym celu:
• wybierzcie z tej listy największą wartość i zapiszcie ją pod numerem I w tabl. 8;
• następnie wybierzcie największą wartość spośród tych, które pozostały i zapiszcie ją pod numerem 2;
• i tak dalej do końca.
3. Dowiedzcie się, jaki jest ranking wartości w waszej klasie (w tym celu podzielcie na ilość uczniów sumę indywidualnych rankingów każdej wartości). Wynik zapiszcie według wzoru tabl. 8.
Tablica 8
Wartości wyższe i jakość życia
W całej swojej historii ludzkość wypracowała wartości moralne najwyższego rzędu. Noszą one jeszcze nazwę wartości ogólnoludzkich, uniwersalnych albo wartości prawdziwych. Doświadczenie wielu pokoleń i współczesne odkrycia naukowe przekonująco dowodzą, że kiedy ludzie w swoim życiu kierują się takimi wartościami i formują odpowiednie cechy charakteru, to najczęściej osiągają wysoką jakość życia.
Czym są prawdziwe wartości i jak one wpływają na jakość życia, badał Darrell Franken - uczony z USA. Postawił sobie za cel:
• wyjaśnić, jakie wartości moralne są najważniejsze dla zdrowia i sukcesu życiowego;
• zbadać, czy istnieje powiązanie między nimi i wskaźnikami jakości życia.
Badania trwały 10 lat: ankietowanie prowadziło dziewięciu profesorów najlepszych uniwersytetów amerykańskich. Wzięło w nim udział 1800 osób z czterech krajów świata. Do listy ogólnej włączono 342 wartości moralne, jakość życia była oceniana według 300 parametrów.
W wyniku statystycznego opracowania ankiet zostało wydzielone 13 wartości, które najbardziej wpływają na jakość życia (rys. 33). Okazało się, że wartości uniwersalne 1-9 całkowicie pokrywają się z tymi, które głoszą światowe religie.
1. Miłość, przyjaźń (socjalność zamiast izolacji).
2. Optymizm (radość życia zamiast niewiary).
3. Pokojowość (współpraca zamiast konfliktów).
4. Tolerancyjność (szacunek zamiast nienawiści).
5. Wrażliwość (empatia zamiast obojętności).
6. Zaufanie (poczucie bezpieczeństwa zamiast podejrzliwości).
7. Hojność (altruizm zamiast egoizmu).
8. Godność (asertywność zamiast agresywności i pasywności).
9. Samokontrola (panowanie nad sobą zamiast impulsywności).
10. Szacunek do siebie (pewność zamiast poczucia ograniczoności).
11. Rozmowa (komunikacyjność zamiast wstydliwości).
12. Wpływowość (liderstwo zamiast podporządkowania).
13. Autonomia (niezależność zamiast bycia podległym).
Zostało również udowodnione, że ludzie, którzy wyznają wartości ogólnoludzkie mają wyższy standard życia według wielu wskaźników:
• lepsze, aniżeli średnie, zdrowie;
• mniej stresujące życie;
• większą pewność siebie;
• stabilne życie małżeńskie;
• wpływowość, większą niż średnia;
• większy poziom dobrobytu finansowego;
• poczucie szacunku do siebie i sensu życia.
I odwrotnie, ignorowanie wartości wyższych jest związane z problemami, stresami, ryzykiem przyjmowania substancji psychoaktywnych, symptomami różych chorób, niszczeniem relacji, poczuciem nieporadności i strachu przed przyszłością.
Ważną rolę w życiu człowieka odgrywa charakter. Ujawnia się on w relacjach człowieka z otoczeniem oraz w jego postępowaniu.
Ludzie z dobrym charakterem mają wspólne cechy: budzą szacunek i zaufanie, są sprawiedliwi, opiekuńczy i są dobrymi obywatelami. Wartości są tym, co uważamy dla siebie za ważne, z czym porównujemy to wszystko, co dzieje się w życiu.
W całej swojej historii ludzkość wypracowała wartości moralne najwyższego rzędu. Nazywane są one również wartościami ogólnoludzkimi. Ludzie, którzy wyznają wartości ogólnoludzkie, mają lepszą jakość życia według wielu wskaźników.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech