W tym paragrafie:
• przeanalizujesz związki między wartościami ogólnoludzkimi, charakterem, zwyczajami życiowymi i praktykami zachowania;
• rozpoczniesz projekt samokształcenia.
1. W parach wymieńcie się monogramami swojego charakteru, które ułożyliście na ubiegłej lekcji.
2. Za pomocą ankiet na s. 129-135 określcie trzy największe, według was, korzyści płynące z doskonalenia charakteru waszego partnera i opowiedzcie o nich sobie nawzajem.
Związek wartości wyższych, zachowania i przyzwyczajeń życiowych
Cechy charakteru, które odpowiadają wartościom ogólnoludzkim oraz nawyki życiowe są wzajemnie powiązane (przykład na rys. 36).
Zgodnie z wynikami swoich badań D. Franken wyciągnął wnioski o konieczności wprowadzenia programów edukacyjnych z kształtowania charakteru, które opierają się na rozwoju nawyków życiowych.
Jest tak dlatego, że nawyki życiowe pomagają w kierowaniu się wartościami ogólnoludzkimi w różnych sytuacjach, nastawiają nas na uzmysłowienie sobie swoich praw i obowiązków, zrozumienie praw innych ludzi i szacunek do nich, wychowują godność, pokojowe nastawienie, sprawiedliwość, kolektywizm, poczucie odpowiedzialności, pewność we własne siły, tolerancyjność.
Wykonajcie w klasie badanie powiązań cech charakteru, które odpowiadają wartościom ogólnoludzkim, nawykom życiowym i praktyce zachowania, korzystnych dla ich kształtowania. W tym celu:
1. Połączcie się w 7 grup, które reprezentują wyższe wartości ogólnoludzkie: hojność, socjalizacja, optymizm, asertywność, samokontrola, samokształcenie, komunikatywność.
2. Według podanego przykładu na rys. 36 (s. 137) oraz z pomocą tabl. 3 (s. 37) zapiszcie w zeszycie listę nawyków życiowch dla każdej z wybranych wartości, które, według was, najbardziej wspomagają ich kształtowanie.
3. Następnie dla każdej z wybranych wartości oraz listy nawyków życiowych za pomocą odpowiedniej ankiety na s. 129-135 sformułujcie porady, co trzeba zrobić, żeby wzmocnić odpowiednią cechę charakteru. Na przykład, żeby podwyższyć poziom socjalizacji, próbujcie aktywnie komunikować się, podtrzymywać relacje ze swoimi przyjaciółmi, brać udział w działalności szkolnej itd.
4. Po kolei przeanalizujcie swoje rezultaty w klasie.
Projekt samowychowania
W procesie swojego rozwoju człowiek poznaje siebie, uczy się realnie oceniać swoje silne i słabe strony i z czasem odczuwa potrzebę samodoskonalenia. Od tego momentu nieuświadamiany przez człowieka rozwój przekształca się w proces samowychowania - systematyczną i konsekwentną pracę nad doskonaleniem cech pozytywnych i pozbycia się cech negatywnych.
Wielu waszych rówieśników chciałoby być lepszymi, ale nie wiedzą, od czego zacząć. Pomoże wam w tym projekt samowychowania (kształtowania charakteru).
Rozpocznijcie nowy projekt samodoskonalenia. W tym celu:
1. Wybierzcie jedną cechę charakteru, którą chcecie doskonalić i uczyńcie to swoim celem (na przykład podwyższyć poziom swojej hojności).
2. Pamiętajcie, że u podłoża każdej uformowanej cechy charakteru znajdują się nawyki, a recepta samowycho-
wania jest zaszyfrowana w mądrości ludowej: „Posiejesz uczynek — zbierzesz nawyk. Posiejesz nawyk — zbierzesz charakter. Posiejesz charakter - zbierzesz los”. Dlatego, jeżeli chcecie podwyższyć poziom swojej hhojności, starajcie się częściej uśmiechać, nie żałujcie pochwał, zapraszajcie gości, włączajcie przyjaciół do swoich spraw, udzielajcie więcej uwagi rodzinie, pomagajcie sąsiadom itd.
3. Napiszcie w zeszycie plan osiągnięcia celu i wykonujcie go, codziennie oceniając wyniki (rys. 37).
4. Świętujcie swój rozwój: cieszcie się z sukcesów, opowiedzcie o tym rodzicom i bliskim przyjaciołom.
Każdy, kto chce przeżyć długie i zdrowe życie, musi nie tylko uświadomić sobie wartość zdrowia, ale również wziąć na siebie za nie odpowiedzialność. Połączcie się w pięć grup i podajcie przykłady odpowiedniego zachowania dla różnych aspektów pomyślności:
grupa 1: fizycznej (uprawiać sport, hartować się, odpoczywać pełnowartościowo, prawidłowo się odżywiać...); grupa 2: socjalnej (być wiernym przyjacielem, dobrym sąsiadem, aktywnym obywatelem, dbać nie tylko o siebie, ale i o innych...);
grupa 3: intelektualnej (wykorzystywać możliwości swojego mózgu, nauczyć się języków obcych, uczyć się przez całe życie...);
grupa 4: emocjonalnej (wierzyć w siebie, optymistycznie patrzeć w przyszłość, nie lękać się trudności...);
grupa 5: duchowej (kierować się wartościami ogólnoludzkimi, uświadomić sobie swoje powołanie, nie zatrzymywać się na szlaku rozwoju i samodoskonalenia...).
W procesie dorastania człowiek poznaje siebie, uczy się realnie oceniać swoje silne i słabe strony i z czasem odczuwa potrzebę samodoskonalenia.
Samowychowanie - to systematyczna i konsekwentna praca nad doskonaleniem pozytywnych cech charakteru i pozbycie się cech negatywnych.
Nawyki życiowe pomagają sformować pożądane cechy charakteru, kierować się wartościami ogólnoludzkimi.
ZADANIA PODSUMOWUJĄCE ROZDZIAŁ 3
1. Połączcie się w pięć grup. Podzielcie między sobą paragrafy 12-17 i ułóżcie mapy myśli dla każdego z nich.
2. Po kolei przygotujcie referat i zademonstrujcie przygotowane przez każdą grupę mapy myśli zgodnie z materiałem § 12-17.
3. Z przygotowanych map myśli ułóżcie kolaż i umieśćcie go w widocznym miejscu w klasie.
Podsumujcie najważniejsze informacje z tego, czego nauczyliście się w rozdziale 3.
TEST SAMOKONTROLNY
1. Do grupy „człowiek - przyroda” należą, między innymi, takie zawody:
a) agronom;
b) programista;
c) nauczyciel;
d) weterynarz;
e) budowniczy;
f) projektant krajobrazu.
2. Która z emocji jest najbardziej destrukcyjna:
a) empatia;
b) strach;
c) gniew;
d) wstyd;
e) radość;
f) ciekawość?
3. Co należy zrobić w przeddzień egzaminu:
a) powtórzyć momenty kluczowe;
b) uczyć się do rana;
c) wcześniej położyć się spać?
4. Uczycie się aktywnie, jeżeli:
a) zawsze czekacie na instrukcje nauczyciela;
b) wykonujecie tylko te zadania, które są wymagane w szkole;
c) szukacie dodatkowej informacji;
d) staracie się zastosować wiedzę w praktyce;
e) samodzielnie planujecie czas.
5. Zdaniem psychologów-humanistów na kształtowanie charakteru człowieka najbardziej wpływa:
a) wychowanie;
b) czynniki dziedziczne;
c) samowychowanie?
1. Objaśnijcie, co oznaczają przytoczone w ramce terminy.
2. Przeczytajcie twierdzenia 1—7 i sprawdźcie, czy prawidłowo są wykorzystywane podkreślone w ramce terminy. Zapiszcie do zeszytu prawidłowe odpowiedzi.
a) asocjacja
b) dysocjacja
c) reframing
d) techniki mnemoniczne
e) synergia mózgu
f) samookreślenie życiowe
g) samoregułacja emocjonalna
h) matryca Eisenhowera
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech