W tym paragrafie:
• zastanowisz się nad wartością relacji w rodzinie i ważnymi czynnikami silnej rodziny;
• przeanalizujesz swoją gotowość do życia rodzinnego;
• przypomnisz sobie cechy dojrzałości fizjologicznej, psychicznej i socjalnej.
Najważniejsze powołanie
Ktoś urodził się po to, by zostać artystą, inny - geniuszem finansowym, a jeszcze inny - przyszłym olimpijczykiem. Ale większość ludzi może czuć się szczęśliwymi tylko wtedy, gdy wypełnią swoje szczególne powołanie - przedłużenie rodu. Możliwe, że wy albo niektórzy z waszych przyjaciół nie uważacie tego póki co za najważniejsze. Jednakże minie czas i założenie rodziny, urodzenie i wychowanie dzieci staną się dla was najważniejsze i najbardziej odpowiedzialne w waszym życiu.
1. Przypomnijcie sobie swoją osobistą misję. Jaka część waszego powołania dotyczy rodziny - teraźniejszej czy przyszłej?
2. Połączcie się w pary i opowiedzcie sobie nawzajem:
• Czy chcielibyście mieć dzieci? Dlaczego?
• Jeżeli tak, to ile i jakiej płci?
3. Co, waszym zdaniem, oznacza termin „odpowiedzialne ojcostwo, macierzyństwo”?
Wartości rodzinne
Rodzina jest jedną z najważniejszych wartości życiowych. W małżeństwie mężczyzna i kobieta mogą najpełniej zrealizować się jako mąż i żona, głowa rodziny i gospodyni, ojciec i matka.
Zgodna rodzina daje natchnienie, podtrzymuje, pomaga przeżyć trudne czasy, realizować najbardziej śmiałe plany i osiągać najbardziej ambitne cele, między innymi w karierze zawodowej.
Od rodziny najpierw zależy zdrowie i rozwój dzieci. W niej są zaspokajane ich potrzeby podstawowe - fizjologiczne, socjalne i duchowe.
Potrzeby fizjologiczne, potrzeba bezpieczeństwa. Matka i ojciec pragną stworzyć przytulny dom, dbają o to, aby członkowie rodziny byli nakarmieni i ubrani. Dom - to szczególne miejsce, gdzie człowiek czuje się bezpiecznie. Nie bez powodu rodzinę często nazywa się centrum stabilności łub bezpiecznymi tyłami.
Potrzeby socjalne. Rodzina zaspokaja większą część potrzeb socjalnych - miłości, szacunku, przynależności do grupy. W niej dziecko uczy się rozmawiać, rozwiązywać konflikty i budować swoje relacje z rodzicami, braćmi i siostrami, członkami rodziny. W niej poznaje ważne wartości i normy zachowania społecznego. Dzieci, których tego nie nauczono, najczęściej mają problemy w relacjach z innymi ludźmi.
Potrzeby duchowe. W domu rodzinnym dziecko po raz pierwszy widzi piękno: rośliny pokojowe, haftowane ręczniki, obrazy i dywany. W nim śpiewa się mu pierwszą kołysankę, czyta pierwszą książkę. Zapoznając dziecko ze sztuką, ucząc rzemiosł ludowych, stwarzając warunki dla rozwoju uzdolnień i zdobycia wykształcenia, rodzina pomaga zaspokoić jego potrzeby wyższe - poznawcze, estetyczne, potrzebę samorealizacji.
Stwórzcie herb swojej rodziny, na przykład jak na rys. 40. Wypełnijcie go według takiego planu::
• w pierwszym okienku zapiszcie trzy słowa, które najdokładniej charakteryzują waszą rodzinę;
• w drugim - trzy najważniejsze wartości waszej rodziny;
• w trzecim - trzy najbardziej pamiętne wydarzenia rodzinne;
• w czwartym - trzy zasady obowiązujące w waszej rodzinie;
• w piątym - imiona trzech członków rodziny, z którymi macie wyjątkowo silne relacje;
• w szóstym — imiona trzech przyjaciół waszej rodziny.
Ważne elementy silnej rodziny
Lew Tołstoj pisał: „Wszystkie szczęśliwe rodziny są do siebie podobne, każda nieszczęśliwa rodzina jest nieszczęśliwa na swój sposób”. To dlatego, że szczęście rodzinne bazuje na uniwersalnych elementach: miłości i ważnych codziennych i życiowych nawykach.
Kiedyś rodziny zakładano z powodu kalkulacji materialnej, ze względu na prestiż a nawet z motywów politycznych. Czasami narzeczeni nie znali się do wesela. O wszystkim za nich decydowali rodzice. Obecnie głównym powodem zawarcia małżeństwa jest miłość. Kiedy ludzie decydują się na bycie razem do końca życia, stwarzają oni najlepsze warunki dla swoich przyszłych dzieci. Przecież atmosfera miłości rodzicielskiej daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, sprzyja jego rozwojowi.
Jednakże do stworzenia mocnej rodziny nie wystarczy tylko miłość, szczególnie wtedy, kiedy młode małżeństwo nie uświadamia sobie swojej odpowiedzialności w nowej roli. „Statek miłości rozbił się o codzienność” -powiedział poeta. Tak się nierzadko zdarza przez to, że małżeństwo nie posiada ważnych nawyków - zarówno codziennych, jak i życiowych.
1. Połączcie się w pary i zademonstrujcie za pomocą pantomimy obowiązki domowe (pranie, sprzątanie, drobne remonty...). Zapiszcie je na tablicy.
2. Przeanalizujcie każdą propozycję i napiszcie „K” obok obowiązków kobiecych, „M” - obok męskich i „W” - obok wspólnych.
3. Zastanówcie się, czy mężczyźni mogą wykonywać tradycyjnie kobiecą pracę i na odwrót. Podajcie przykłady takich sytuacji (na przykład, kiedy żona z zamiłowaniem odnawia stare meble, a mąż uwielbia gotować).
Gotowość do życia rodzinnego
W każdym kraju istnieje prawo, które określa minimalny wiek zawarcia małżeństwa. Na Ukrainie stanowi on 18 lat dla chłopców i 17 lat dla dziewcząt. Jednakże nie wszyscy chłopcy i dziewczęta są gotowi do życia rodzinnego w tak młodym wieku.
Po kolei dokończcie zdanie: „Myślę, że będę gotowa(y) do życia rodzinnego, gdy (ukończę szkołę, uniwersytet)...”
Ażeby stać się dorosłym, trzeba „dorosnąć” nie tylko fizycznie, ale i psychicznie, i społecznie (rys. 41).
Połączcie się w trzy grupy („fizjolodzy”, „psycholodzy” i „socjolodzy”) i podzielcie między sobą materiał ze str. 158-161.
Przygotujcie referaty i po kolei przedstawcie je klasie.
Dojrzewanie fizjologiczne
Patrząc na dowolną grupę nastolatków, od razu zauważysz różnice w tempie ich rozwoju fizjologicznego (rys. 42).
Niektórzy, porównując siebie z rówieśnikami, mogą poczuć dyskomfort z powodu tego, że rozwijają się szybciej lub wolniej od innych. Ale nie warto się tym przejmować. Kalendarz dojrzewania fizjologicznego jest zaprogramowany genetycznie i w tym jesteście bardziej podobni do swoich rodziców, niż do przyjaciół. Jeżeli dziecko żyje w normalnych warunkach i dobrze się odżywia, dojrzewanie fizjologiczne odbywa się samo przez siebie.
Kryteriami fizjologicznymi dojrzałości jest zahamowanie wzrostu i ukształtowanie wszystkich organów i układów, szczególnie układu rozrodczego (dojrzałość płciowa). Na naszych szerokościach geograficznych dojrzewanie płciowe kończy się w wieku około 20 lat.
Dojrzewanie psychiczne
Mózg siedmioletniego dziecka prawie nie różni się wielkością od mózgu dorosłego człowieka. Jeszcze 20 lat temu uważano, że intelekt w pełni kształtuje się do początku dojrzewania płciowego. Obecnie wiadomo, że w mózgu nastolatków zachodzą kardynalne zmiany.
Procesy dojrzewania psychicznego są ściśle związane z rozwojem fizjo-logiczym, przecież niektóre zdolności intelektualne, emocjonalne i wolicjo-nalne potrzebują ukształtowania odpowiednich struktur mózgu (rys. 43).
Tak więc, w waszym wieku trwa kształtowanie myślenia logicznego i abstrakcyjnego, zwiększa się zapas słownictwa. Inną cechą charakterystyczną nastolatków jest wysoka intensywność emocji i częste zmiany nastroju. Rano nastolatek może podskakiwać z radości do nieba, a za kilka godzin - przebywać w otchłani rozpaczy, i wszystko przez mało istotne wydarzenia, o których niebawem nawet nie wspomni.
Ze względu na częste zmiany nastroju niektórzy nastolatkowie zaczynają myśleć, że jest z nimi coś nie w porządku. Ale nie warto panikować, przecież prawdziwe przyczyny takich zmian mają podłoże fizjologiczne -podwyższona koncentracja hormonów oraz cechy funkcjonowania układu nerwowego. Świadomość tego, wsparcie i miłość rodziny łagodzą proces stawania się dorosłym, a nawyki samokontroli pomogą prawidłowo artykułować swoje emocje.
Dojrzałość psychiczna przewiduje świadomą regulację zachowań człowieka, formowanie jego jako osobowości. Psychicznie dojrzała osobowość zdaje sobie sprawę ze swojej tożsamości i celów życiowych, jest zdolna czynić „jak trzeba”, a nie „jak chcę”, działać na rzecz innych ludzi i pewnych społecznie ważnych wartości (moralności, przyjaciół, rodziny, społeczeństwa).
Dojrzałość społeczna
Kryteria dojrzałości społecznej zależą od poziomu rozwoju społeczeństwa i konkretnej kultury. W większości rozwiniętych państw dojrzałość społeczną wiąże się z możliwością samodzielnego stanowienia o swoim losie. Różnica w czasie pomiędzy osiągnięciem dojrzałości fizjologicznej i społecznej wynosi w tych państwach 7-9 lat, w czasie których człowiek ma się nauczyć wielu rzeczy, żeby korzystać z praw i wykonywać obowiązki osoby dorosłej.
Jedną z cech dojrzałości społecznej jest osiągnięcie pełnej odpowiedzialności prawnej od 18 lat.
Bardzo ważnymi cechami dojrzałości społecznej jest: umiejętność efektywnego komunikowania się, zawierania i podtrzymywania relacji międzyludzkich. Rozwój społeczny człowieka obejmuje trzy etapy: od pełnej zależności do niezależności, a od niej - do zależności wzajemnej.
W wyniku niepełnego rozwoju niektórych części mózgu, dzieci mogą podejmować tylko proste decyzje, często nie uświadamiając sobie możliwych konsekwencji swoich słów i czynów. Dlatego odpowiedzialność prawna dla niepełnoletnich zaczyna się od 14 lat. I to nie za wszystkie rodzaje wykroczeń, a tylko za te, których niebezpieczeństwo jest oczywiste i zrozumiałe nawet dla nastolatków.
Do 16 lat kształtuje się zdolność analizowania wpływów, prognozowania rozwoju wypadków, oceniania różnych wariantów i przewidywania ich następstw. Dlatego nastolatki otrzymują nowe prawa, obowiązki i odpowiedzialność prawną.
Dopiero od 18 lat człowiek uważany jest za dorosłego według prawa: może on wybierać zawód, miejsce pracy, podejmować decyzje o ślubie bez zgody rodziców.
Rodzina jest jedną z najważniejszych wartości życiowych. Większość ludzi może poczuć się szczęśliwymi dopiero wykonawszy swoją szczególną misję - przedłużenie rodu.
Proces stawania się dorosłym ma kilka wymiarów: fizjologiczny, intelektualny, emocjonalny, społeczny i duchowy. Rozwój społeczny człowieka trwa o wiele dłużej, niż fizjologiczny.
W każdym państwie istnieją prawa, które określają minimalny wiek zawarcia małżeństwa. Na Ukrainie stanowi on 18 lat dla chłopców i 17 lat dla dziewcząt.
Źródło: Podstawy zdrowia podręcznik do 9 klasy Bech